T R K E Cmlenin yardmc eleri YARDIMCI

  • Slides: 89
Download presentation
T Ü R K Ç E Cümlenin yardımcı Öğeleri

T Ü R K Ç E Cümlenin yardımcı Öğeleri

YARDIMCI ÖĞELER NESNE TÜMLEÇLER YER TAMLAYICISI CÜMLE DIŞI UNSURLAR ZARF TÜMLECİ

YARDIMCI ÖĞELER NESNE TÜMLEÇLER YER TAMLAYICISI CÜMLE DIŞI UNSURLAR ZARF TÜMLECİ

NESNE : Cümlede yüklemin bildirdiği ve öznenin yaptığı eylemden doğrudan etkilenen öğeye nesne denir.

NESNE : Cümlede yüklemin bildirdiği ve öznenin yaptığı eylemden doğrudan etkilenen öğeye nesne denir. Nesne ismin bulunduğu duruma göre ikiye ayrılır. A- BELİRTİSİZ NESNE: İsmin yalın halde olduğu hiçbir durum ekini almadığı haline belirtisiz nesne denir. Bulmak için yükleme NE? Sorusu sorulur. Babam bana bir kitap almış. (ne almış? ) kitap: yalın halde olduğundan belirtisiz nesnedir.

? ? ? DİKKAT? ? ? Cümlede gerçek veya gizli özneyi bulmadan Belirtisiz Nesneyi

? ? ? DİKKAT? ? ? Cümlede gerçek veya gizli özneyi bulmadan Belirtisiz Nesneyi bulmaya geçilmemelidir. Ercan BİL öğretmeni Türkçe

? ? ? DİKKAT? ? ? İsim cümlelerinde ve yüklemi –l ve –n eki

? ? ? DİKKAT? ? ? İsim cümlelerinde ve yüklemi –l ve –n eki almış edilgen fiil olan cümlelerde sözde özne olur ) NESNE (sözde bulunmaz. Ercan BİL öğretmeni Türkçe

? ? ? DİKKAT? ? ? Cümlede başkalarından alıntı sözlerin olduğu doğrudan veya dolaylı

? ? ? DİKKAT? ? ? Cümlede başkalarından alıntı sözlerin olduğu doğrudan veya dolaylı anlatımlı cümleler BELİRTİSİZ NESNE olur. Ercan BİL öğretmeni Türkçe

? ? ? DİKKAT? ? ? Belirtisiz isim tamlamaları Belirtisiz Nesne olur. Belirtisiz isim

? ? ? DİKKAT? ? ? Belirtisiz isim tamlamaları Belirtisiz Nesne olur. Belirtisiz isim tamlamasındaki iyelik eki hal eki ile karıştırılmamlıdır. Ercan BİL öğretmeni Türkçe

B- BELİRTİLİ NESNE: İsmin belirtme hâli ekini ( -i) almış durumuna belirtili nesne denir.

B- BELİRTİLİ NESNE: İsmin belirtme hâli ekini ( -i) almış durumuna belirtili nesne denir. Belirtili nesneyi bulmak için yükleme NEYİ? KİMİ? Soruları sorulur. Örn: Adam bahçeyi güzelce temizledi. neyi temizledi? = Bahçeyi : belirtili nesne Öğretmen Ayşe’yi tahtaya kaldırdı. Kimi kaldırdı? = Ayşe’yi : belirtili nesne.

A) Nesne, NESNENİN yalnızca yükleminde eylem olan ÖZELLİKLERİ cümlelerde bulunur. Yükleminde ad ve ad

A) Nesne, NESNENİN yalnızca yükleminde eylem olan ÖZELLİKLERİ cümlelerde bulunur. Yükleminde ad ve ad soylu sözcüklerin bulunduğu cümlelerde nesne olmaz. Örnek : Bugün hava çok güneşliydi. özne yüklem

B) Nesne, tek sözcük olabildiği gibi sözcük grubu da olabilir. Örnek : Kalemleri, defterleri,

B) Nesne, tek sözcük olabildiği gibi sözcük grubu da olabilir. Örnek : Kalemleri, defterleri, kitapları, üste yığdı. Nesne Öbeği

? ? ? DİKKAT SORU? ? ? Nesnenin sözcük grubu olduğu cümlelerde tamlamalara, ikilemelere

? ? ? DİKKAT SORU? ? ? Nesnenin sözcük grubu olduğu cümlelerde tamlamalara, ikilemelere ve deyimlere dikkat edilmelidir. Ercan BİL öğretmeni Türkçe

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim tamlaması nesne görevindedir? A) Çocuk koşarak aşağı indi. B) Çocuk

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim tamlaması nesne görevindedir? A) Çocuk koşarak aşağı indi. B) Çocuk kuşun kanadını kırdı. C) Kuşun kanadı pek uzunmuş. D) Tüy kuşun kanadından koptu.

C) Bazı cümlelerde ara söz, nesneyi açıklamak için kullanılır. Buna açıklamalı nesne denir. Bu

C) Bazı cümlelerde ara söz, nesneyi açıklamak için kullanılır. Buna açıklamalı nesne denir. Bu söz, nesneyle birlikte tek öğe olarak değerlendirilir. Örnek : Babamı, o büyük insanı, bir daha görmedim Açıklamalı Nesne

? ? ? DİKKAT SORU? ? ? Nesnenin bir ara sözle açıklandığı cümlelerde nesnenin

? ? ? DİKKAT SORU? ? ? Nesnenin bir ara sözle açıklandığı cümlelerde nesnenin açıklayıcısı da nesne olarak adlandırılır. Ercan BİL öğretmeni Türkçe

Aşağıdakilerin hangisinde nesne, açıklayıcısıyla birlikte verilmiştir? A) İlkbahar, insana yaşama sevincini de birlikte getiriyor.

Aşağıdakilerin hangisinde nesne, açıklayıcısıyla birlikte verilmiştir? A) İlkbahar, insana yaşama sevincini de birlikte getiriyor. B) İçlerinden en küçüğü yaramaz mı yaramazdı. C) Kedileri, çöplüklerin vezirini, hep çok sevmişti. D) Tüm dünya, bütün insanlar güzeldir bence

D) Kimi bileşik cümlelerde birden çok çekimli eylemin ya da eylemsinin anlamını tek nesne

D) Kimi bileşik cümlelerde birden çok çekimli eylemin ya da eylemsinin anlamını tek nesne tamamlayabilir, buna ortak nesne denir. Örnek : Kitabı eline aldı, bir süre okudu, sonra yerine koydu. (Kitabı belirtili nesnesi aldı, okudu, koydu eylemlerinin ortak nesnesidir. )

E) Eylemsiler ve eylemsilerin de yer aldığı çeşitli söz grupları cümlede nesne görevi yapar.

E) Eylemsiler ve eylemsilerin de yer aldığı çeşitli söz grupları cümlede nesne görevi yapar. Örnek : YAN CÜMLE TEMEL CÜMLE Onun buraya gelişini / görmedim. Belirtili Nesne Yüklem YAN CÜMLE Ders çalışmayı Belirtili Nesne TEMEL CÜMLE / istemiyor. Yüklem

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan cümlecik temel cümlenin nesnesi görevindedir? A) Seninle konuşmak için iş

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan cümlecik temel cümlenin nesnesi görevindedir? A) Seninle konuşmak için iş yerine gidecekmiş. B) Öyle iyi kalpli birinin bu şekilde düşüneceğine inanmıyorum. C) Bu eve her baktığımda o güzel günleri hatırlıyorum. D) Önümüzdeki hafta Rize’ye gitmeyi düşünüyoruz.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili isim tamlaması nesne görevindedir? A) Namık Kemal’in şiirlerinde vatan sevgisi

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili isim tamlaması nesne görevindedir? A) Namık Kemal’in şiirlerinde vatan sevgisi ön plandadır. B) Ağacın dallarına rengârenk kuşlar konmuştu. C) Dün akşam Tarkan gözümüzü kamaştırdı. D) Mahallemizin bakkalını bütün çocuklar çok sever.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ad tamlaması nesne görevindedir? A) Çocuğun elinde kalınca bir kitap vardı.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ad tamlaması nesne görevindedir? A) Çocuğun elinde kalınca bir kitap vardı. B) Yazdığı şiirlerden hiç zevk almıyordum. C) Türkçe ödevimi az önce bitirdim. D) Reşat Nuri'nin yazılarında buram Anadolu vardır.

DOLAYLI TÜMLEÇ • Cümlede yüklemin anlamını yer ve yön bakımından tamamlayan sözcük ya da

DOLAYLI TÜMLEÇ • Cümlede yüklemin anlamını yer ve yön bakımından tamamlayan sözcük ya da sözcük gruplarına dolaylı tümleç denir. • Dolaylı tümleç adın “-e, -den” hallerinin eklerini alır. • Dolaylı tümleci bulmak için yükleme şu sorular sorulur: • Nereye, nereden • Kime, kimden • Neye, neyden

 • Tekne iskeleye yanaştı. (nereye yanaştı? : dolaylı tümleç –e hali) • Seni

• Tekne iskeleye yanaştı. (nereye yanaştı? : dolaylı tümleç –e hali) • Seni iskelede bekliyorum. (nerede? : dolaylı tümleç – de hali) • Saat 5’te iskeleden ayrıldım. (nereden? : dolaylı tümleç –den hali) • Dün Ali’ye kitabı verdim. (kime verdim? ) • Kitap dün Ali’de kaldı. (kimde) • Kitabı bugün Ali’den aldım. (kimden)

ÖNEMLİ NOT : • İsmin –e, -den eklerini alıp cümleye yönelme, bulunma ve ayrılma

ÖNEMLİ NOT : • İsmin –e, -den eklerini alıp cümleye yönelme, bulunma ve ayrılma anlamları dışında bir anlam katan sözcükler dolaylı tümleç değildir. • örneğin: • Haber kısa sürede her yana yayıldı. • Kısa sürede: yüklemin anlamını zaman bakımından tamamlamıştır. Zarf tümlecidir. • Adam hastalıktan işe gidemiyormuş. • “Hastalıktan” nedenlik anlamıyla yüklemi tamamlamıştır. Dolaylı tümleç değildir.

A) “e, den” durumuyla çekimlenen sözcükler, eylemi ÖZELLİKLERİ durum D. TÜMLECİN değil zaman yönünden

A) “e, den” durumuyla çekimlenen sözcükler, eylemi ÖZELLİKLERİ durum D. TÜMLECİN değil zaman yönünden etkilerse dolaylı tümleç olmaz. Zarf tümleci veya edat tümleci görevinde bulunur. Örnek : Sabaha orada oluruz (Ne zaman? ) Zarf tümleci Altı yaşında okuma öğrendi. (Ne zaman? ) Zarf Tümleci Sabaha kadar ders çalıştık. (Ne zamana kadar? ) Edat Tümleci

? ? ? DİKKAT SORU? ? ? İsmin –e-de hali ekini almış sözcükler zaman

? ? ? DİKKAT SORU? ? ? İsmin –e-de hali ekini almış sözcükler zaman bildirdiğinde zarf tümleci olurlar. Ercan BİL öğretmeni Türkçe

İsmin -e/-de ekini alan sözcükler yer bildirdiklerinde Dolaylı Tümleç olurlar. Ancak zaman anlamı ifade

İsmin -e/-de ekini alan sözcükler yer bildirdiklerinde Dolaylı Tümleç olurlar. Ancak zaman anlamı ifade ettiklerinde zarf tümleci olurlar. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uyulmamıştır? A) Müdür dün yaptığı konuşmada bizi uyardı. B) Bir daha ancak seneye yaza görüşebiliriz. C) Çocuk gün boyunca salıncakta sallandı. D) Derenin sesi çok uzaklardan geliyordu.

? ? ? DİKKAT? ? ? İsmin –den ekini alan sözcükler neden-sonuç anlamı ifade

? ? ? DİKKAT? ? ? İsmin –den ekini alan sözcükler neden-sonuç anlamı ifade ettiğinde Zarf Tümleci olur. Ercan BİL öğretmeni Türkçe

B) Kimi cümlelerde ara söz, dolaylı tümleci açıklamak amacıyla kullanılır ve açıklamalı dolaylı tümleç

B) Kimi cümlelerde ara söz, dolaylı tümleci açıklamak amacıyla kullanılır ve açıklamalı dolaylı tümleç meydana gelir. Örnek : Memleketine, özlemini çektiği o Dolaylı Tümleç Dolaylı tümlecin açıklayıcısı yerlere, dönüyordu. Yüklem

C) Sıralı cümlelerde dolaylı tümleç, birden çok cümlenin ortak öğesi olabilir. Buna ortak dolaylı

C) Sıralı cümlelerde dolaylı tümleç, birden çok cümlenin ortak öğesi olabilir. Buna ortak dolaylı tümleç denir. Örnek : Ona çok kızıyor, her gördüğü yerde bağırıyordu. Ona çok kızıyor. Ona her gördüğü yerde bağırıyordu.

D) Eylemsiler ve eylemsilerin de yer aldığı çeşitli söz grupları cümlede dolaylı tümleç görevi

D) Eylemsiler ve eylemsilerin de yer aldığı çeşitli söz grupları cümlede dolaylı tümleç görevi yapar. Örnek : Yan Cümle Temel Cümle Ondan duyduklarına / inanamayacaksın. Dolaylı Tümleç Yüklem YAN CÜMLE Buraya geldiğine / Dolaylı tümleç TEMEL CÜMLE bin pişman oldu. Yüklem

UYARI Dolaylı tümleci bulmak için soruları “Neden? ” sorusu ile zarf tümlecinin sorusu olan

UYARI Dolaylı tümleci bulmak için soruları “Neden? ” sorusu ile zarf tümlecinin sorusu olan “Neden? ” sorusu birbirine karıştırılmamalıdır. Örnek : Bu düşünceleri okuduğu kitaplardan edinmiş. (Neyden) - (Neden? ) Sıkıntıdan ne yapacağını şaşırmış. (Neden? )

ZARF TÜMLECİ (Belirteç Tümleci) Yüklemi zaman, durum, miktar, ölçü, yer yön ve soru yönünden

ZARF TÜMLECİ (Belirteç Tümleci) Yüklemi zaman, durum, miktar, ölçü, yer yön ve soru yönünden gösteren sözcük ya da sözcük öbekleri cümle içinde zarf tümleci görevi yapar. • Belirteç tümlecini bulmak için yükleme aşağıdaki sorular sorulur. • NASIL, NE ZAMAN, NE KADAR… • Yükleme yöneltilen “Nasıl? ” sorusu durum zarfı tümleciyle ilgilidir. Örnek : • İnsan düşündüklerini açıkça söyleyebilir. (Nasıl söyleyebilir? ) • Damlaya damlaya göl olur. (Nasıl göl olur? )

 • Yükleme yöneltilen “Ne zaman? ” sorusu, zaman zarfı tümleciyle ilgilidir. Örnek :

• Yükleme yöneltilen “Ne zaman? ” sorusu, zaman zarfı tümleciyle ilgilidir. Örnek : • O acılı haberi duyunca çok üzülmüştü. (Ne zaman üzülmüştü? ) • Tren on beş dakika sonra burada olur. (Ne zaman burada olur? ) • Gelecek ay yeni bir araba alalım. (Ne zaman alalım? )

Yükleme yöneltilen “Ne yöne? Ne tarafa? ” soruları yer-yön zarf tümleciyle ilgilidir. Örnek :

Yükleme yöneltilen “Ne yöne? Ne tarafa? ” soruları yer-yön zarf tümleciyle ilgilidir. Örnek : • Biraz bekleyip aşağı indim. (Ne yöne? ) • Az önce dışarı çıktı. (Ne tarafa? ) • Korkudan bir adım geri çekildim. (Ne yöne? )

 • Yükleme yöneltilen “Ne kadar? Kaç tane? ” soruları azlık-çokluk zarf tümleciyle ilgilidir.

• Yükleme yöneltilen “Ne kadar? Kaç tane? ” soruları azlık-çokluk zarf tümleciyle ilgilidir. • Örnek : • Onu bir saat daha bekleyelim. (Ne kadar bekleyelim? ) • Bugün bırak, yeterince çalıştın. (Ne kadar çalıştın? ) • Çocuk ablasından biraz daha çalışkandı. (Ne kadar çalışkandı? )

 • Soru zarfı tümleci, yüklemi durum, zaman, yeryön, miktar, ölçü olarak soru biçiminde

• Soru zarfı tümleci, yüklemi durum, zaman, yeryön, miktar, ölçü olarak soru biçiminde etkiler. • Örnek : • • • Nasıl dayanırım sensizliğe nasıl? Neden yapmadın söylediklerimi? Niye bakıp duruyorsun yüzüme?

 • İsim durum eklerinden -de, -den eklerini alıp cümleye bulunma ve ayrılma anlamları

• İsim durum eklerinden -de, -den eklerini alıp cümleye bulunma ve ayrılma anlamları dışında bir anlam katan sözcükler belirteç tümleci olabilir. • örneğin: • Haber kısa sürede her yana yayıldı. • Kısa sürede: yüklemin anlamını zaman bakımından tamamlamıştır. Zarf tümlecidir. • Adam hastalıktan işe gidemiyormuş. • Neden? “Hastalıktan” nedenlik anlamıyla yüklemi tamamlamıştır. Belirteç tümlecidir.

UYARI • Yer-yön bildiren sözcükler ad durum ekleriyle çekimlenirse zarf tümleci değil, nesne ya

UYARI • Yer-yön bildiren sözcükler ad durum ekleriyle çekimlenirse zarf tümleci değil, nesne ya da dolaylı tümleç olur. Örnek : Bir de aşağıyı temizle. (Neyi? ) Belirtili nesne Sizi içeride bekliyor. (Nerede? ) Dolaylı tümleç Yukardan gürültü geliyor. (Nerden? ) Dolaylı tümleç

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer-yön zarfı kullanılmamıştır? A) B) C) D) Babam biraz önce yukarı

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer-yön zarfı kullanılmamıştır? A) B) C) D) Babam biraz önce yukarı çıktı. Öğretmen biraz önce içeri girdi. Devamsızlıktan derslerinden geri kaldı. Atatürk bize daima ileriyi gösterdi.

ZARF TÜMLECİNİN ÖZELLİKLERİ A) Ara söz, kimi cümlelerde zarf tümlecini açıklamak amacıyla kullanılır ve

ZARF TÜMLECİNİN ÖZELLİKLERİ A) Ara söz, kimi cümlelerde zarf tümlecini açıklamak amacıyla kullanılır ve açıklamalı zarf tümleci meydana gelir. Örnek : Önümüzdeki hafta, Pazartesi günü, yeni bir Zarf Tümleci sınav var. Yüklem Zarf tümlecinin açıklayıcısı

B) Bağ eylemlerin yer aldığı çeşitli söz grupları cümlede zarf tümleci görevi yapar. Örnek

B) Bağ eylemlerin yer aldığı çeşitli söz grupları cümlede zarf tümleci görevi yapar. Örnek : Yan Cümle Temel cümle • Eve uğrayıp / eşyalarımı alacağım. • Zarf Tümleci Yüklem YAN CÜMLE TEMEL CÜMLE • Düşünmeden / hareket etme. Zarf tümleci Yüklem.

C) Sıralı cümlelerde zarf tümleci birden çok cümlenin ortak öğesi olarak kullanılabilir ve ortak

C) Sıralı cümlelerde zarf tümleci birden çok cümlenin ortak öğesi olarak kullanılabilir ve ortak zarf tümleci meydana gelir. Örnek : • Sana her zaman güvendim, inandım. • Sana her zaman güvendim. • Sana her zaman inandım.

D) Bir cümlede aynı veya ayrı türden birden fazla zarf bulunabilir. Aynı türden olan

D) Bir cümlede aynı veya ayrı türden birden fazla zarf bulunabilir. Aynı türden olan aynı soruya yanıt veren zarfların tümü aynı öğe olarak alınır. Ancak sorular farklı olduğu sürece bunlar ayrı değerlendirilip ayrı zarf tümleçleri oluşturur. Örnek : • Görmeden, bilmeden, vermeden akıyorsun. Zarf tümleci (Nasıl? ) • Ertesi sabah, dinlenmiş bir biçimde Zarf tümleci (Ne zaman? ) (Nasıl? ) güverteye geldi.

UYARI • Sıralı cümlelerde ortak kullanılan zarf tümleci ilk yükleme uygunken, diğer yükleme uymayabilir.

UYARI • Sıralı cümlelerde ortak kullanılan zarf tümleci ilk yükleme uygunken, diğer yükleme uymayabilir. Bu anlatım bozukluğu zarf tümleci eksikliği olarak değerlendirilir. Örnek : • Annem hiçbir zaman kendini düşünmedi, bizim mutluluğumuz için çalıştı. • Annem hiçbir zaman kendini düşünmedi; her zaman bizim mutluluğumuz için çalıştı.

 • Babama göre çalışan kazanır. (Kime göre? ) (görelik) • Rahat uyumak için

• Babama göre çalışan kazanır. (Kime göre? ) (görelik) • Rahat uyumak için ılık bir duş aldı. (Niçin? ) (amaç) • Çocuk, elindeki küçük kovayla su taşıyor. (Neyle? ) (araç) • Okula annesiyle gidecekmiş. (Kimle? ) (birliktelik) • Sen gelinceye kadar işleri bitiririm. (Ne zamana kadar? ) (zaman)

? ? ? DİKKAT SORU? ? ? Soru sözcükleri hangi ögeye karşılık veriyorsa cümlenin

? ? ? DİKKAT SORU? ? ? Soru sözcükleri hangi ögeye karşılık veriyorsa cümlenin o ögesidir. Ercan BİL öğretmeni Türkçe

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde soru sözcüğü «zarf tamlayıcısı» görevindedir? A) B) C) D) Neyi merak

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde soru sözcüğü «zarf tamlayıcısı» görevindedir? A) B) C) D) Neyi merak ediyorsunuz? Bahçe duvarını kim boyadı? Bu zor yarışa nasıl hazırlandın? Arkadaşlarınla nerede buluşacaksın?

ARA SÖZ – ARA CÜMLELER Cümlenin kuruluşunda yer almayan, cümleyi söylerken söz arasına sıkıştırılan,

ARA SÖZ – ARA CÜMLELER Cümlenin kuruluşunda yer almayan, cümleyi söylerken söz arasına sıkıştırılan, bazen bir öğenin açıklayıcısı, bazen cümle dışı unsur olan söz veya söz öbeklerine arasöz denir. Eğer bu söz bir cümle ise “aracümle” diye de adlandırılır.

Yardımcı ve açıklayıcı bir öğe olarak cümlenin içine giren ve çıkarılması cümlenin anlamında eksiklik

Yardımcı ve açıklayıcı bir öğe olarak cümlenin içine giren ve çıkarılması cümlenin anlamında eksiklik ya da bozulma meydana getirmeyen sözlere ara söz denir. Ara söz bir kelime, kelime grubu veya cümle hâlinde olabilir. Örnek: Bu konuda kararlı olduktan sonra -geç karar vermiş olsan da- başarıya ulaşırsın.

Ara söz, iki virgül arasında, parantez içinde ya da iki kısa çizgi arasında verilir.

Ara söz, iki virgül arasında, parantez içinde ya da iki kısa çizgi arasında verilir. "ki" ile de bağlanabilir. • Başımın ağrısı yazları -sıcaklardan olmalı- daha da artar. • Arka sıradakilerden biri, gözlüklü olanı, bir soru sordu.

Cümlede herhangi bir öğenin açıklayıcısı ve açıkladığı öğe ile aynı görevde olabilir. • Arka

Cümlede herhangi bir öğenin açıklayıcısı ve açıkladığı öğe ile aynı görevde olabilir. • Arka sıradakilerden biri, gözlüklü olanı, bir soru sordu. Özneyi • Dün Ali amcalara, eski komşumuza, gittik. Dolaylı Tümleci • Doğup, büyüdüğü yerleri, memleketini, çok özlemişti. Nesneyi • Onu dün akşama doğru, saat beş gibi, Kızılay'da gördüm. Zarf Tümlecini

 • Açıklamadan da anlaşılacağı gibi ara sözün iki işlevi vardır. • O kasabayı,

• Açıklamadan da anlaşılacağı gibi ara sözün iki işlevi vardır. • O kasabayı, doğduğum yeri, bu kitapta Nesnenin açıklayıcısı D. Tümleç • tanıttım. ” Yüklem • cümlesinde “doğduğum yeri” sözü, kasaba hakkında söylenmiştir ve kasabayı açıklamaktadır. Öyleyse bu öğe nesneyi açıklayan bir arasözdür.

 • “Büyüdüğüm o güzel şehri, Bursa’yı, asla unutamam. ” Arasöz (nesnenin açıklayıcısı) •

• “Büyüdüğüm o güzel şehri, Bursa’yı, asla unutamam. ” Arasöz (nesnenin açıklayıcısı) • cümlesinde “Bursa’yı” ara sözü cümlenin nesnesinin açıklayıcısı olarak kullanılmıştır.

Arasöz ve aracümleler iki virgül arasında ya da iki kısa çizgi arasında verilir. “Anneme,

Arasöz ve aracümleler iki virgül arasında ya da iki kısa çizgi arasında verilir. “Anneme, hayatını bana adayan kadına, D. Tümleç Dolaylı Tümlecin açıklayıcısı saygıda kusur etmem. ” Yüklem “Odaya girdiğimde -neden olduğunu Zarf Tümleci arasöz (C. D. U) Bilmiyorum- içim garip bir hüzünle doldu. ” özne zarf Tümleci Yüklem cümlelerinde siyah renkle gösterilen sözler de ara sözdür.

Ara söz daima açıkladığı öğeden sonra gelir. “Ahmeti, çocukluk arkadaşımı, özne arasöz (öznenin açıklayıcısı)

Ara söz daima açıkladığı öğeden sonra gelir. “Ahmeti, çocukluk arkadaşımı, özne arasöz (öznenin açıklayıcısı) Çok severim. ” Z. T Yüklem cümlesinde “çocukluk arkadaşımı” sözü öznenin açıklayıcısı durumundadır ve özneden hemen sonra gelir.

? ? ? DİKKAT SORU? ? ? Ara sözler hangi ögenin açıklamasıysa cümlenin o

? ? ? DİKKAT SORU? ? ? Ara sözler hangi ögenin açıklamasıysa cümlenin o ögesidirler. Ercan BİL öğretmeni Türkçe

Cümlenin herhangi bir öğesi olmaksızın da kullanılabilir. (Cümle Dışı Unsur) Bu işi 2000 sonuna

Cümlenin herhangi bir öğesi olmaksızın da kullanılabilir. (Cümle Dışı Unsur) Bu işi 2000 sonuna kadar bitireceklerini -inanılacak gibi değil- söylüyorlar. Cümle Dışı unsur -Bu adam, seni temin ederim, sahtekârın biridir. Cümle dışı unsur -Cihan yıkılsa, emin ol, bu cephe sarsılmaz. C. D. U

Cümlenin herhangi bir yerinde bulunabilirler. Ruhumun senden, İlâhî, şudur ancak emeli. Şu kopan fırtına

Cümlenin herhangi bir yerinde bulunabilirler. Ruhumun senden, İlâhî, şudur ancak emeli. Şu kopan fırtına Türk ordusudur ya Rabbi! Evet, her şey bende gizli bir düğüm.

CÜMLE DIŞI UNSURLAR -ara söz, -ara cümle, -bağlaçlar, -ünlemler, -ünlem grupları, -hitaplar

CÜMLE DIŞI UNSURLAR -ara söz, -ara cümle, -bağlaçlar, -ünlemler, -ünlem grupları, -hitaplar

 • Hitaplar, bağlaçlar, ünlemler ve ara sözlerin bazıları, cümlede bir öğe olarak işaretlenemezler.

• Hitaplar, bağlaçlar, ünlemler ve ara sözlerin bazıları, cümlede bir öğe olarak işaretlenemezler. Bu sözcük veya sözcük gruplarına CÜMLE DIŞI UNSURLAR denir. Örnek: Arkadaşlar, sözlerimi dikkatle C. D. U dinleyin lütfen. Yüklem zarf Tümleci B. li Nesne Zarf Tüm.

 • Örnekler: Halbuki olayların böyle gelişmesini C. D. U Belirtili Nesne istemedik. (kim?

• Örnekler: Halbuki olayların böyle gelişmesini C. D. U Belirtili Nesne istemedik. (kim? Biz=gizli özne) Yüklem Of, Bugün ders çalışmak istemiyorum. (ben) C. D. U Z. Tüm. B. siz Nesne Yüklem G. Öz.

? ? ? DİKKAT SORU? ? ? Cümle Dışı Unsurlar cümlenin kuruluşunda yer almaz

? ? ? DİKKAT SORU? ? ? Cümle Dışı Unsurlar cümlenin kuruluşunda yer almaz ve hiçbir soruya yanıt vermezler. Ercan BİL öğretmeni Türkçe

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde cümlenin öğesi olmayan bir arasöz kullanılmıştır? A) Geçen hafta çarşamba günü,

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde cümlenin öğesi olmayan bir arasöz kullanılmıştır? A) Geçen hafta çarşamba günü, çok kar yağdığı gün, akşama kadar evde kitap okuduk. B) Sizin isteğinizi bugün, ne yazık ki, yerine getiremeyeceğiz. C)Kapıdan girişte sağda oturan iki öğrenciyi, Kemal ve İlker’i, dersten sonra yanına çağırdı. D) Geçen yıl şubat tatilinde Gümüşhane’ye, Türkiye’nin en küçük şehrine, gitmiştik.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde arasöz, ötekilerden farklı görevde kullanılmıştır? A) Geçen pazar, bayramdan bir gün

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde arasöz, ötekilerden farklı görevde kullanılmıştır? A) Geçen pazar, bayramdan bir gün öncesi, Suat Bey’le telefonla görüştük. B) Çantamdaki kitaptan, Ziya Osman’ın şiirlerinden, arkadaşlara birkaç şiir okudum. C) Taha’nın bu davranışına, selam vermeden içeri girmesine, herkes şaşırmıştı. D) Kendisini Hakan ve Uğur’a, iki okul arkadaşına, çok yakın hissediyordu.

CÜMLE ÇÖZÜMLENİRKEN DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR • Cümlenin öğesini bulmaya yüklemden başlanır. Önce yüklem bulunur.

CÜMLE ÇÖZÜMLENİRKEN DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR • Cümlenin öğesini bulmaya yüklemden başlanır. Önce yüklem bulunur. • Öğeler bulunurken tamlamalar, sözcük öbekleri, birleşik fiiller parçalanmaz. • “mi” edatıyla kurulan soru cümlelerinde soru “mi” den önceki öğeyi bulmaya yöneliktir.

 • Öğe Vurgulaması : Cümlede, yüklemden hemen önce gelen öğe, kullanıldığı yere göre

• Öğe Vurgulaması : Cümlede, yüklemden hemen önce gelen öğe, kullanıldığı yere göre en çok vurgulanan öğedir. Örnek : Ayşe, yazdığı cümleyi arkadaşına yüksek sesle okudu. Ayşe, yazdığı cümleyi yüksek sesle arkadaşına okudu. • Soru edatı “mi” cümlede hangi öğeden sonra kullanılırsa o öğeyi vurgulamış ve o öğeyi buldurmaya yönelik kullanılmış olur. Örnek : Bütün bunları sana Ayşe mi söyledi?

 • Cümle, öğelerine ayrılırken hiçbir sözcük ve sözcük grubu açıkta kalmamalı, hepsi yüklemle

• Cümle, öğelerine ayrılırken hiçbir sözcük ve sözcük grubu açıkta kalmamalı, hepsi yüklemle bir bağlantı kurarak bir öğe değeri kazanmalıdır. Yalnızca bağlaçlar bu kuralın dışında kalabilir.

Bağlaçlar, cümle içinde tek başlarına herhangi bir öğe olamazlar. Ancak bağlandıkları bir söz grubu

Bağlaçlar, cümle içinde tek başlarına herhangi bir öğe olamazlar. Ancak bağlandıkları bir söz grubu içinde görev kazanma özellikleri vardır.

Bir cümle öğelerine ayrılırken, belirli söz gruplarının (deyimler, ikilemeler, tamlamalar, bileşik eylemler) kalıp olduğu

Bir cümle öğelerine ayrılırken, belirli söz gruplarının (deyimler, ikilemeler, tamlamalar, bileşik eylemler) kalıp olduğu ve cümlede tek öğe olarak değerlendirilmesi gerektiği dikkate alınmalıdır.

 • Bazı cümlelerde aynı öğe olan dil birliklerinin arasına başka söz grupları da

• Bazı cümlelerde aynı öğe olan dil birliklerinin arasına başka söz grupları da girebilir. Bu durumda dil birliği bozulur ve aradaki söz grubu farklı bir öğeyi oluşturabilir. • Örnek : • Babamın çarşıda böyle küçük bir dükkanı vardı. özne D. Tüm. Özne (devamı) yüklem

 • Ara cümleler, asıl cümlelerin herhangi bir öğesi olamayacakları için cümle öğelerine ayrılırken

• Ara cümleler, asıl cümlelerin herhangi bir öğesi olamayacakları için cümle öğelerine ayrılırken farklı değerlendirme yapılmalıdır. Örnek : • Hızlı hızlı yürüyordu, çünkü yağmur yağıyordu, avluyu ara söz geçip fakülteye girdi. • Ara sözler, asıl öğe ile birlikte değerlendirilmeli, ikisi de aynı öğe öbeği sayılmalıdır. • Örnek : • Aşağıları, kayaların diplerini, iyice araştırmalı. Açıklayıcı ara söz

ÖRNEK SORU • Aşağıdaki cümlelerden hangisinin öğeleri, özne, dolaylı tümleç, yüklem şeklinde sıralanmıştır? A-

ÖRNEK SORU • Aşağıdaki cümlelerden hangisinin öğeleri, özne, dolaylı tümleç, yüklem şeklinde sıralanmıştır? A- Bu şekilde giyinmek size yakışıyor. B- Dalgalar sandalımızı kıyıya attı. C- Sizi dünden beri telefonla arıyoruz. D- Ağaçların yaprakları günden güne sararıyor.

YANIT şekilde giyinmek size yakışıyor. ÖZNE D. T YÜKLEM Dalgalar sandalımızı kıyıya attı. ÖZNE

YANIT şekilde giyinmek size yakışıyor. ÖZNE D. T YÜKLEM Dalgalar sandalımızı kıyıya attı. ÖZNE BELİRTİLİ NESNE D. TÜM. YÜKLEM Sizi dünden beri telefonla arıyoruz. B. li N. ZARF TÜMLECİ Z. TÜMLECİ YÜKLEM Ağaçların yaprakları günden güne sararıyor. ÖZNE ZARF TÜMLECİ YÜKLEM

ERCAN BİL Türkçe Öğretmeni

ERCAN BİL Türkçe Öğretmeni