T 6 Erfelijkheid en evolutie B 1 B

T 6. Erfelijkheid en evolutie B 1. B 2. B 3. B 4. B 5. B 6. B 7. Genotypen en fenotypen Chromosomen en genen Geslachtelijke voortplanting Erfelijkheidsonderzoek De evolutietheorie Argumenten voor de evolutietheorie De geschiedenis van het leven op aarde EB. 8 Geslachtschromosomen EB. 9 Mutaties EB. 10 Biotechnologie V 1. V 2. V 3. V 4. V 5. V 6. Het syndroom van Down Voorbeelden van evolutie Fossielen bekijken en tekenen Leren en werken Ideeën voor een onderzoek Werken met de computer © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

B 1. Genotypen en fenotypen Chromosomen De wetten van Mendel Hoe krijg je nieuw

B 1. Genotypen en fenotypen Genotype = erfelijke eigenschap van een kenmerk (bijv. AABBEE = rode ogen, beige lichaamskleur en lange vleugels) Fenotype: Uiterlijke verschijningsvorm. Bijv. bij fruitvliegen de rode ogen (AA), beige lichaamskleur (BB) en lange vleugels (EE) © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

B 1. Genotype en fenotype Genotype = AABBCCEE Chromosomen Fenotype = “Wild-uiterlijk” De wetten

B 1. Genotype en fenotype Enkele termen Fenotype = Uiterlijke verschijningsvorm Bijv. bij fruitvliegen de rode ogen. Genotype = Erfelijke eigenschappen deze van witte ogen. Bijv. RR (dit staat voor rode ogen) R R Fenotype = Genotype x Milieu Animatie inleiding erfelijkheidsleer © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

B 2. Chromosomen en genen. Chromosomen Bioplek De werking en bouw van DNA Bioplek

B 2. Chromosomen en genen. De lichaamscel. Blauw Bruin Heterozygoot Wit GROOT Homozygoot recessief

B 3. Geslachtelijke voortplanting Hoe ontstaat een één eïege tweeling Meïose Mitose © 2009

B 3. Geslachtelijke voortplanting Verschil lichaamscel en voortplantingscel. Lichaamscel (voorbeelden) Voortplantingscel Huidcel Stuifmeelkorrel Bloedcel Zaadcel Bevruchte eicel Enz. Eicel Ontstaan door: Mitose = gewone celdeling (voorbeelden) Ontstaan door: Meïose = reductiedeling Mitose Bioplek Meiose Bioplek © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

B 3. Geslachtelijke voortplanting Verschil tussen mitose en meiose Mitose = gewone celdeling Meiose = reductiedeling 46 chromosomen = 23 paren kopie Mitose Meïose Doel: 1. Groei 2. Herstel Doel: 1. Maken van voortplantingscellen © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

B 3. Geslachtelijke voortplanting Cel van mens/dier/plant Lichaamscel * 23 paar chromosomen * 2 n chromosomen = diploïde cel n = soort chromosoom (staafvormig, hoekig enz. ) Van elke soort zijn er twee * 22 paren lichaamschromosomen 1 paar geslachtchromosomen ♀ XX ♂ XY © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

B 3. Geslachtelijke voortplanting Cel van mens/dier/plant Voortplantingscel * 23 enkele chromosomen * n chromosomen = haploïde cel * 22 lichaamschromosomen 1 geslachtchromosoom ♀ 1 maal X = soort chromosoom (staafvorm/hoekig) Van elk soort is er één ♂ 1 maal X of 1 maal Y © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

B 3. Geslachtelijke voortplanting A= • a= • P 1 F 2 = F 1 x F 1 ♀ • • ♀ • • • • • • X ♂ • • • • • ♂ 25% 75% Fenotype 1 : 3 Genotype • • • ♀ • • ♂ ♀ • De wetten van Mendel Bioplek ♂ • • X Kruisingsschema • • 25% 50 % 25% Fenotype 1 : 2 : 1 Genotype © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

B 3. Geslachtelijke voortplanting A= a= P 1 F 2 = F 1 x F 1 ♀ • • ♀ • • • • • • X ♂ • • • • • ♂ • Fenotype Genotype • • • ♀ • • ♂ ♀ • Hulp bij erfelijkheid en DNA ♂ • • X • • Fenotype Genotype © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

B 4. Erfelijkheidsonderzoek Mond Hand Echoscopie 3 D, 17 weken. De nieuwste ontwikkeling. Echoscopie

B 4. Erfelijkheidsonderzoek = ………………. Stambomen = ………………. P F 1 © 2009 Biosoft

B 5. De evolutietheorie Charles Darwin Natuurlijke selectie Berkenspanner Bioplek Evolutietheorieën © 2009 Biosoft

B 6. Argumenten voor de evolutietheorie De vinken van de Galapagoseilanden vormen het opvallendste bewijs voor de evolutietheorie. Ze stammen af van eenzelfde voorouder en lijken sterk op elkaar. De verschillende soorten zijn te onderscheiden aan hun snavels. De snavelvorm is een aanpassing aan het soort voedsel. Bovenaan staan twee zaden etende soorten, met grote sterke snavels. Onderaan staan insectenetende soorten met puntige snavels. Charles Darwin door Midas Dekker © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

B 6. Argumenten voor de evolutietheorie © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

B 7. De geschiedenis van het leven op aarde Perm Krijt Jura Carboon Evolutietijdbalk

B 7. De geschiedenis van het leven op aarde Fossielen Hoe ontstaat een één eïege tweeling Ontstaan fossielen op verschilende plaatsen (engelse site) Ontstaan fossielen (engelse animatie) © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

B 7. De geschiedenis van het leven op aarde © 2009 Biosoft TCC -

EB. 8 Geslachtschromosomen Mitose Bioplek Meïose Meiose Bioplek © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

EB. 8 Geslachtschromosomen Het geslacht wordt op een verschillende manier bepaald bij diverse diersoorten.

EB. 9 Mutaties Kanker. De aan en uitknop va een cel Teleblik Ontstaan van mutaties door UV-straling. Veroudering kent vele aspecten. Progeriapatiënten komen dicht in de buurt van versnelde normale veroudering, maar niet in alle opzichten. Veroudering is voor delende cellen een ander fenomeen dan voor niet-delende cellen. Progeriapatiënten lijden in principe onder de veroudering van delende cellen. © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

EB. 10 Biotechnologie houdt zich bezig met de technieken om biologie te gebruiken voor praktische doeleinden en is een heel breed terrein dat zich uitstrekt van kaasmaken tot hightech laboratoriumwerk. Genetische manipulatie klokhuis Dit is biotechnologie © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat

V 1. Het syndroom van Down of Downsyndroom is een aangeboren afwijking die gepaard gaat met een verstandelijke beperking, typerende uitwendige kenmerken en bepaalde medische problemen, en die veroorzaakt wordt, doordat het erfelijk materiaal van chromosoom 21 in drievoud voorkomt (in plaats van in tweevoud). © 2009 Biosoft TCC - Lyceumstraat