Szkoa Gwna Handlowa w Warszawie Instytut Rynkw i

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Instytut Rynków i Konkurencji prof. dr hab. Roman Sobiecki Podstawowe struktury rynkowe

Plan wykładu 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Model konkurencji doskonałej Monopol pełny Konkurencja monopolistyczna Oligopol Nietypowe struktury rynkowe Porozumienia monopolistyczne Antymonopolowa polityka państwa Kluczowe pytania

Model konkurencji doskonałej Założenia modelu konkurencji doskonałej: 1. 2. 3. 4. 5. 6. Na rynku występuje bardzo duża liczba producentów (sprzedających), z których każdy jest na tyle mały, że nie jest w stanie wpływać na kształtowanie się ceny rynkowej Na rynku występuje bardzo duża liczba konsumentów (kupujących), z których żaden nie jest na tyle silny, by móc wpływać na cenę rynkową towaru lub usługi Konsumenci posiadają pełną informację o rynku ( w tym o cenach) i jest im obojętne, u którego sprzedającego zakupią towar Wszyscy producenci wytwarzają i sprzedają wyroby homogeniczne, co oznacza, iż towary jednego sprzedającego są nie do odróżnienia od towaru wszystkich pozostałych Producenci (sprzedający) mają pełna swobodę wejścia i wyjścia z rynku, to znaczy, że koszty wejścia i wyjścia z rynku nie występują, bądź są minimalne Sprzedający jest cenobiorcą (cenę rynkową wyznacza rynek)

Model konkurencji doskonałej Krzywe popytu a) dla firmy b) dla rynku

Monopol pełny Cechy monopolu pełnego 1. 2. 3. 4. 5. Jeden sprzedawca na rynku Produkt nie posiada nawet zbliżonych substytutów Bariery wejścia na rynek zabezpieczają monopolistę przed konkurentami Sprzedający jest cenotwórcą, ustalona przez niego cena jest ceną rynkową. Cena nie jest ustalana na maksymalnym poziomie lecz na poziomie zapewniającym maksymalny zysk W dłuższym okresie monopolista musi liczyć się z wejściem na rynek substytutów Odwrotnością monopolu jest monopson (sytuacja dominacji po stronie kupującego)

Monopol pełny Krzywe popytu dla firmy i rynku są te same

Konkurencja monopolistyczna Cechy konkurencji monopolistycznej 1. 2. 3. 4. Na rynku występuje nieznaczna liczba producentów (sprzedających) oferujących niewiele różniące się towary lub usługi Wejście na rynek jest ograniczone niewielkimi kosztami Oferowane towary lub usługi posiadają swoje substytuty Sprzedający konkurują między sobą stosując przede wszystkim formy pozacenowe (np. reklama)

Konkurencja monopolistyczna Krzywa popytu rynkowego (firmy mogą być cenotwórcą, ale nie jest dla nich korzystne konkurowanie cenowe)

Oligopol Cechy oligopolu Na rynku występuje od dwóch do kilkunastu producentów (sprzedających) 2. Producenci wytwarzają , albo taki sam towar (np. stal), albo zróżnicowany (np. samochody) 3. Decyzje cenowe oligopolistów są wzajemnie zależne a) oligopolista występuje w roli monopolisty (jeśli dominuje na rynku) b) oligopolista występuje w roli lidera cenowego 1. Sytuację na rynku, na którym występuje kilkunastu sprzedających może nazywać polipolem

Charakterystyka form struktur rynkowych Forma rynku Liczba firm Swoboda wejścia Rodzaj produktu Przykłady Konkurencja doskonała Bardzo duża Brak barier homogeniczny Złoto, układy scalone, pszenica Monopol Jedna Blokada wejścia jeden Energia elektryczna usługi pocztowe, telekomunikacyjne Konkurencja monopolistyczna Wiele Względnie łatwa zróżnicowany Książki, proszek do prania, pióra, papier Oligopol kilka Trudna (mała Standaryzowa ny lub zróżnicowany Stal, samochody, żarówki, przetwory zbożowe Standaryzowa ny Usługi lotnicze (duża elastyczność cenowa popytu Rynek kontestowalny kilkanaś cie Trudna (duża elastyczność cenowa popytu

Porozumienia monopolistyczne 1. 2. 3. 4. 5. Kartel Syndykat Trust Koncern Konglomerat

Antymonopolowa polityka państwa Praktykami monopolistycznymi, zgodnie z ustawą o ochronie konkurencji i konsumenta są: 1. 2. 3. 4. 5. Narzucenie uciążliwych warunków umów, przynoszących podmiotowi narzucającemu nieuzasadnione korzyści Nabywanie udziałów lub akcji spółek bądź majątku podmiotów gospodarczych, jeśli skutkiem takiego nabycia mogłoby być istotne ograniczenie konkurencji Łączenie przez tą samą osobę funkcji dyrektora, członka zarządu, członka rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej w konkurujących ze sobą podmiotach gospodarczych, z których co najmniej jeden posiada ponad 10% udziału w rynku Ustalenie, bezpośrednio lub pośrednio, cen lub zasad ich kształtowania między konkurentami w stosunkach oz osobami trzecimi Podzial rynków według kryteriów terytorialnych, asortymentowych lub podmiotowych

Antymonopolowa polityka państwa Praktykami monopolistycznymi, zgodnie z ustawą o ochronie konkurencji i konsumenta są: 6. Ustalenie lub ograniczenie wielkości produkcji, sprzedaży lub skupu towarów 7. Ograniczenie dostępu do rynku lub eliminowanie z rynku podmiotów gospodarczych nie objętych porozumieniem 8. Ustalenie przez konkurentów warunków umów zawieranych a osobami trzecimi 9. Nadużywanie pozycji dominującej, zwłaszcza: a) przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji b) sprzedaż towarów w sposób powodujący uprzywilejowanie niektórych podmiotów gospodarczych c) nieuczciwe oddziaływanie na kształtowanie cen, w tym odsprzedaży oraz sprzedaży poniżej kosztów w celu eliminacji konkurentów

Antymonopolowa polityka państwa Podmiotom gospodarczym zajmującym pozycję dominującą zakazuje się także: 1. 2. 3. Ograniczanie, pomimo posiadanych możliwości, produkcji lub sprzedaży lub skupu towarów, w szczególności prowadzące do podwyższania cen Wstrzymywanie sprzedaży towarów prowadzące do podwyższania cen Pobierania nadmiernie wygórowanych cen (np. lichwa)

Kluczowe pytania 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Jakie znaczenie dla funkcjonowania rynku ma struktura rynkowa? Czym charakteryzuje się model konkurencji doskonałej? Czy w praktyce jest możliwa konkurencja doskonała? Jakie są cechy monopolu pełnego i jakie mogą być jego skutki dla uczestników rynku? Na czym polega społeczny koszt monopolu i w jaki sposób można go określić? Na czym polega monopson i jakie mogą być jego skutki dla uczestników rynku? Co wyróżnia konkurencję monopolistyczną i na jakich rynkach ona dominuje? Dlaczego ukształtował się oligopol i jaki jest jego wpływ na funkcjonowanie rynku? Jakie nietypowe struktury rynkowe powstają na współczesnym rynku? Jakie są cele i praktyczna skuteczność ustawodawstwa antymonopolowego?