Systemy emerytalne a koncepcja nowych ryzyk socjalnych Zabezpieczenie

Systemy emerytalne a koncepcja nowych ryzyk socjalnych Zabezpieczenie Emerytalne Konferencja na Uniwersytecie Wrocławskim 3 -411. 2016 Zofia Czepulis-Rutkowska, IPi. SS Referat przygotowany w ramach grantu NCN 2013/09/B/HS 5/00039 „Instytucje zabezpieczenia społecznego osób starszych w kontekście modeli polityki społecznej”

Plan Wystąpienia • Państwo opiekuńcze – historia • Wyzwania (narastające) od lat 1980 -tych • Od ograniczeń finansowych do nowych koncepcji – nowe ryzyka socjalne, inwestycje socjalne • Ograniczenie dochodów w okresie starości – „stare” czy „nowe” ryzyko? • Reformy emerytalne w 3 krajach reprezentujących różne modele • Wnioski

Państwo opiekuńcze – historia modele • Rozwój hojnych systemów zabezpieczenia społecznego, w tym systemów emerytalnych • Różne modele (wg Espinga –Andersena) – Konserwatywny (Niemcy); wysokie świadczenia, zróżnicowanie wg statusu – Liberalny (Wlk. Bryt. ); niewysokie świadczenia, zróżnicowane wg kariery zawodowej i zatrudnienia – Socjaldemokratyczny (Szwecja); dość wysokie świadczenia, zróżnicowania stosunkowo niewielkie

Państwo opiekuńcze – historia ryzyka socjalne • Ryzyka „stare” według Konwencji MOP 102 – Bezrobocie – Choroba – Inwalidztwo – Śmierć żywiciela rodziny – Starość (utrata możliwości zarobkowania z powodu zaawansowanego wieku)

Wyzwania (narastające) od lat 1980 -tych *W znacznym stopniu dotyczą systemów emerytalnych • Zbyt wysokie wydatki (makro i mikroekonomiczne) • Zmiana struktury gospodarki (de-industrializacja) • Przeobrażenia rodziny • Starzenie się ludności • Nowoczesne gospodarki wymagające wysokich i zmiennych kwalifikacji • Globalizacja (malejące znaczenie społecznej polityki w ramach państw)

Od ograniczeń finansowych do nowych koncepcji – nowe ryzyka socjalne, inwestycje socjalne • Państwo opiekuńcze niedostosowane do zmieniającej się rzeczywistości • Za drogie. Pierwsza reakcja na wyzwania: ograniczenie państwa opiekuńczego • Nie odpowiadajace na „nowe” ryzyka socjalne. W tych kwestiach konieczna przebudowa, nie tylko zmniejszenie wydatków – Bezrobocie i ubóstwo młodych lub samotnych rodziców – Ubóstwo pracujących – Ubóstwo i wykluczenie dzieci – Nieadekwatne wykształcenie albo brak – Potrzeba opieki instytucjonalnej nad dziećmi – Potrzeba opieki instytucjonalnej nad starszymi/niesamodzielność

Od ograniczeń finansowych do nowych koncepcji – nowe ryzyka socjalne, inwestycje socjalne • Koncepcja inwestycji socjalnych – nastawienie na przyszłe korzyści a nie tylko na rekompensatę ograniczeń dochodowych – Edukacja i szkolenie („inwestycje w dzieci”) – Aktywizacja zawodowa – Zapewnienie usług opiekuńczych dla dzieci aby rodzice (kobiety) mogły pracować zarobkowo – Podobnie – świadczenia opiekuńcze dla niesprawnych rodziców *Ochrona przed ubóstwem

Ograniczenie dochodów w okresie starości – „stare” czy „nowe” ryzyko? • „Stare” ryzyko jeśli idzie o świadczenia pieniężne • „Nowe” ryzyko jeśli mowa o opiece długoterminowej dla osób starszych • Systemy emerytalne same nie mogą odpowiedzieć na zwiększoną potrzebę dochodów • Muszą być uzupełnione o usługi

Reformy emerytalne w Niemczech, Anglii, Szwecji • Niemcy – ewolucja w kierunku modelu liberalnego • Szwecja – podobnie • Wlk. Brytania – ewolucja w kierunku modelu uniwersalnego • *Systemy emerytalne w zmieniającym się państwie opiekuńczym – „jedynie” zapobieganie ubóstwu w wieku starszym

Wnioski • Konieczna rewizja koncepcji ryzyka utraty dochodów z powodu starszego wieku • Potrzebne zróżnicowanie ryzyka nie jedynie wg wieku • Nie wszyscy mogą pracować w starszym wieku nie wszyscy muszą odchodzić z pracy – miejsce na inwestycje społeczne w kontekście systemów emerytalnych – W podnoszenie/zmianę kwalifikacji – W opiekę długoterminową