Svefntruflanir hj brnum Kristbjrg Heiur Olsen 11 05

Svefntruflanir hjá börnum Kristbjörg Heiður Olsen 11. 05

Svefn “ A reversible behavioral state of decreased responsiveness and interaction with the environment”. Carskadon & Dement, 1989

Svefn • “. . . a time in which the mind and body rest and recuperate. . . ” En er í raun: – Tímabil þar sem nevrólógískt og fýsíólógískt aktivitet er mikið, að sumu leyti meira en í vökuástandi

Svefn • Börn eyða drjúgum hluta sólarhringsins sofandi sem bendir til að svefn sé nauðsynlegur huga og líkama í örum þroska • Ónógur / lakur svefn hefur neikvæð áhrif á athygli, einbeitingu og vitræna, tilfinningalega og hegðunarlega virkni

Svefn NREM grynnst – – Stig III Stig IV dýpst

NREM svefn (I) • Stig I – Millistig mili svefns og vöku – 2 -5% af heildarsvefni – líkamshreyfingar – Syfja, sljóleiki – svörun við áreiti

NREM svefn (II) • Stig II – Upphaf raunverulegs svefns – 50% af heildarsvefni – augnhreyfingar – vöðvatónus – ÖT og HT

NREM svefn (III) • Stig III og IV – Kallast saman delta, deep eða slow-wave svefn – 20% af heildarsvefni – Afslöppuð líkamsstaða – Hæg og taktföst öndun – HT – Erfitt að vekja

REM svefn • 55% af heildarsvefni ungbarna, 20 -25% við 5 ára aldur • Hraðar augnhreyfingar • Mikil virkni á EEG • Vöðvalömun • Draumsvefn • Vöðvakippir, grettur, uml/tal

Svefnmat • Polysomnography – Fylgst með lífeðlisfræðilegum breytum meðan á svefni stendur – EEG, EOG, EMG – HT, öndun, loftflæði, súrefnismettun – Útlimahreyfingar

Svefntruflanir “Any sleep pattern that interferes with the refreshing nature of sleep or that appreciably disrupts the sleep of others”. Adair & Bauchner, 1993

Dyssomniur Svefntruflanir Parasomniur

Dyssomniur • Vandamáls barns við að sofna • Vandamál við að “haldast sofandi” • Óhófleg syfja að degi

Dyssomniur Sleep-Onset Association Disorder • Öll börn rumska 5 -8 sinnum á nóttu – Líta í kringum sig í herbergi, tutla með sængina og sofna aftur EF allt er með felldu • Börn þurfa að geta “svæft sig sjálf” • Þau sem ekki eru látin sofna sjálf í upphafi nætursvefns, heldur sofna hjá foreldrum geta átt í vandræðum • Vakna í öðrum aðstæðum Grátur og gnístran • Ekki styrkja hegðun barnsins með því að sinna því um leið og það kallar

Dyssomniur Limit-Setting Sleep Disorder • Barn frestar því að fara að sofa með alls kyns bellibrögðum – “Eina sögu í viðbót” – “Ég er þyrst/-ur” – “Bara smástund í viðbót” • Oftar en ekki vandamál foreldranna sem eru þá of eftirgefanlegir og setja ekki nógu skýran ramma • Hafa fasta rútínu í kringum þá athöfn að fara að sofa og alltaf sömu tímamörk

Dyssomniur Phase-shift disorder • Háttatími of snemma, áður en barnið verður nægilega þreytt • Stendur oftast í samhengi við of langa lúra að degi til eða of seint í eftirmiðdaginn • Oftast nægir að stytta daglúra eða hætta þeim smátt og smátt

Dyssomniur OSAS • Obstructive sleep apnea syndrome • Algengi: 1 -3% barna á forskólaaldri • Partial eða alger lokun á efri öndunarvegi sem truflar eðlilega ventilation og þar með eðlilegt svefnmynstur • Hrotur, apneur, andköf • gæði svefns vandamál með hegðun og einbeitingu að degi til • Oft eru stórar tonsillur/adenoidar orsökin og nægir að fjarlægja þá • Stundum þarf CPAP

Parasomniur Hegðun eða fýsíólógískur atburður sem rýfur svefn eftir að hann hefst

Parasomniur Confusional arousals • Á fyrstu 3 klst eftir að barn sofnar • Svefn færist skyndilega af dýpstu stigum NREM í grynnri svefn • Barnið er ringlað, umlar og hegðun samhengislaus • Er í raun sofandi og man ekki eftir atburðinum að morgni • Episóðum fækkar eftir því sem barnið þroskast

Parasomniur Svefnganga • Algengi: 1 -15% • Hefst á aldrinum 4 -8 ára • Barnið fer á stjá og brasar, getur reynt að komast út úr húsinu, erfitt að ná sambandi við það og reiðist auðveldlega • Erfitt að vekja og ef það tekst er barnið ringlað og man ekkert • Best að koma í veg fyrir að barnið verði fyrir skaða og leiða það aftur í rúmið án þess að vekja það

Parasomniur Næturskrekkur • • “Sleep terrors” 1 -6% barna 18 mán – 6 ára Barnið “vaknar” skyndilega úr NREM IV fyrsti 1/3 nætur • Agiterað, jafnvel öskrandi, HT, dilateraðar pupillur, óhuggandi • Virðist vakandi en er það ekki og man ekki eftir atburðinum að morgni • Erfitt eða ómögulegt að vekja

Parasomniur Martraðir • 25 -50% barna á aldrinum 3 -6 ára • REM svefn síðari ½ nætur • Barnið vaknar að fullu eftir martröðina og man hana oft í smáatriðum • Oftast ekki áhyggjuefni en ef endurteknar getur orsökin verið streita

Parasomniur Rhythmic Movement Disorder • Taktfastar hreyfingar stórra vöðvahópa, s. s. höfuðs og háls • Gerist þegar barnið er að sofna • Hefst oftast fyrir 2 ára aldur • Lemja höfðinu utan í eða rugga sér • Gengur oftast yfir af sjálfu sér • Getur líkst flogi og er hægt að nota polysomnografiu til að greina á milli

Parasomniur Verkir/óþægindi að nóttu • Geta valdið því að barnið vaknar upp að hluta eða að fullu og skerðir gæði svefns • Barnið kjökrar og fálmar stundum í affekteraðan líkamshluta • Otitis media, arthrit, GE reflux, “vaxtarverkir” • Einnig eczema (kláði), asthma (hósti)

Parasomniur Enuresis nocturna • 1° enuresis: Barn sem hefur aldrei getað haldið sér þurru yfir nótt • 2° enuresis: Barn sem hefur verið continent í > 1 ár fer að pissa undir • Oft sterk fjölskyldusaga • Stundum nægir að takmarka vökvaneyslu að kvöldi og hafa fastar WC-ferðir • “Vekjarar”: Bjalla hringir þegar pissað er undir. Hefur gefið góða raun.

Tilfelli Rúmlega 3 ára stúlka, fædd í jan. 1995, með 1 ½ sögu um svefntruflanir

Hvaða spurninga þarf að spyrja?

• • Hvenær hófst vandamálið? Hvert er eðli þess? Hvenær vaknar barnið fyrst? Hvernig bregstu við þegar það vaknar á nóttunni? • Hvernig er hegðun þess þegar það vaknar? Rólegt? Grátandi? • Hversu oft vaknar það? Hvenær er háttatími?

• • • Sofnar barnið með pela? Fær það pela/brjóst á nóttunni? Hver er rútínan áður en háttað er? Hvar sefur barnið? Hvað er barnið lengi að sofna? Hvernig sefur barnið að deginum? • Kemur barnið uppí?

• Hvað er barnið lengi að sofna aftur? • Hvenær vaknar barnið á morgnana? • Hver er heildartímalengd svefns á sólarhring? • Er barnið óeðlilega syfjað á daginn? • Eru einhverjir sjúkdómar eða þroskahamlanir til staðar? • Eru einhver geðræn vandamál til staðar?

Tilfelli - mars 1998 • Stúlkan vaknar um miðnætti, umlar og rótar sér, grætur sárt, virðist hafa verki, foreldrum finnst í fótum • Stendur nokkra klukkutíma en sofnar þá og sefur til morguns • Er syfjuð og ergileg á daginn • Sefur lítið á daginn, mest 1 klst • Skoðun eðlileg, utan eczems í andliti • HF: Var í eftirliti vegna þess að hún lengdist og þyngdist hægt um 1 ½ - 2 ára aldur, IGF og h. GH eðl. • Reynt Vallergan 10 mg x 1 vesp í 7 -10 d

Tilfelli-apríl 1999 • Ári síðar, þá rúmlega 4 ára, enn með sama vandamál • Mjög lítið úthald á daginn • Þó þrifist og dafnað eðlilega • Vallergan hjálpaði í nokkrar vikur en svo fór allt í sama farið

Tilfelli – maí 1999 • Innlögð á FSA til rannsókna • Rtg. af fótum, mjöðmum, lærleggjum eðl. • Status, diff, elektrolytar, járn og járnbindigeta allt innan eðl. marka • EEG eðlilegt • Í samráði við Pétur Lúðvígsson reynt Nozinan 5 mg vesp.

Tilfelli – febrúar 2000 • Svefnrannsókn gerð með p. H mælingu í vélinda • Kemur í ljós að stúlkan fær bakflæðisepisóður sem standa í allt að 40 mínútur yfir nóttina sem skýra líklega hennar svefnvandamál • Zantac og Prepulsid • Snarlagaðist

Hildur Sigurðardóttir, 10. 05, kl. 23: 30