SUUN MANEV UNSURU KUSURLULUK zgr KKTADEMR SUUN UNSURLARI

SUÇUN MANEVİ UNSURU KUSURLULUK Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR

SUÇUN UNSURLARI SUÇ FİİL (Maddi Unsur) HUKUKA AYKIRILIK Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR KUSURLULUK (Manevi Unsur) 2

SÖZLÜK ANLAMIYLA: KUSUR (Türk Dil Kurumu) �Kusur: Eksiklik, noksan, nakısa; özür; bilerek veya bilmeyerek bir işi gereği gibi yapmama; elverişsiz durum. �Bilerek savsama sonucu ya da önlemsizlik yüzünden ortaya çıkan yasanın korumadığı bir eylem, olay ya da işlem. �Kusurluluk: Kusurlu Olma Durumu Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR Doktrinde kusurluluk ve sorumluluk aynı anlamda kullanılmaktadır. 3

MANEVİ UNSUR KUSURLULUK TAKSİR KAST DOĞRUDAN KAST OLASI KAST Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR TAKSİR BİLİNÇLİ TAKSİR 4

KUSURLULUĞUN ESASI PSİKOLOJİK (TABİATÇI) ANLAYIŞ NORMATİF (KURALCI) ANLAYIŞ Failin iradesiyle hukuk normu arasındaki çatışma Fail ile fiil arasındaki psikolojik bağ. Ödeve Aykırı Davranış (bkz. KANT) Kusurlu iradede psişik bir davranışın tezahürünü görmektedir Fiilin anti-sosyal karakteri Kınanabilirlik Taksirle işlenen fiillerin cezalandırılmasını meşru görmez. İstenemezlik/ Beklenemezlik İlkesi Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 5

KAST (TCK Md. 21) �(1) Suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır. Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. �(2) Kişinin, suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen, fiili işlemesi halinde olası kast vardır. Bu halde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda müebbet hapis cezasına, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur; diğer suçlarda ise temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 6

KAST � KAST KURAL, TAKSİR İSTİSNADIR. � Kast, suçun kanuni tanımındaki maddi/objektif unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. (TCK 21/1) � Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR Kast tipik fiilin(hareket+sonuç) bilerek ve istenerek işlenmesidir. Salt hareket suçlarında, iradi hareketin bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. � Sonuç olarak kast söz konusu olduğunda karşımıza iki unsur çıkmakta: BİLMEK ve İSTEMEK 7

KASTIN UNSURLARI BİLME İSTEME (ÖNGÖRME) UNSURU (İRADE) Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR UNSURU 8

KASTIN BİLME (Öngörme) UNSURU �FAİL NELERİ BİLMELİ? 1. SUÇUN MADDİ KONUSUNU(örn. Ayı sanıp oradan geçmekte olan köylüyü vuran avcı. Kendisinin sanıp başkasının çantasını alan uçak yolcusu. ) 2. HAREKETİNİN SONUÇLARINI 3. Suçtan suça değişmekle birlikte suç fiilinin ön şartlarını, suçun işlendiği yeri, vasıtaları, zamanı Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 9

KASTIN BİLME (Öngörme) UNSURU Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR � Tipik fiilin tüm unsurlarını öngörmüş olmalı. HAREKET+NEDENSELLİK+SONUÇ ▪ ÖZELLİKLE SONUÇ ALT UNSURUNUN BİLİNMESİ KASTIN VARLIĞI İÇİN ZORUNLUDUR. ▪ BU UNSURUN BİLİNMESİ, KASTI BASİT TAKSİRDEN AYIRIR. «Örneğin, aldığı eşyanın başkasına ait olduğunu bilmeyen kimsede hırsızlık (YTCK m. 141) kastı bulunmamaktadır. Keza, girdiği binanın konut olduğunu bilmeyen veya konut olduğunu bilmekle beraber başkasına ait olduğunu ya da sahibinin rızasının olmadığını bilmeyen kimsede konut dokunulmazlığını ihlâl (YTCK m. 116) kastı bulunmamaktadır. )» (İçel) 10

Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 11

KASTIN BİLME UNSURU �Bir suçun bilinmesi gereken kurucu unsurlarının ne olduğu suçtan suça değişiklik gösterir. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR �Bu kurucu unsurlar davranıştan önce var olanların yanında, davranışla hem zaman veya davranıştan sonra var olan unsurlar da olabilir. 12

KASTIN BİLME UNSURU �Psikolojik anlayışa göre fiilin dış dünyadaki maddi sonuçlarını bilmek yeterlidir. �Normatif anlayışına göre fiilin anti-sosyal karakterini bilmek yani bir haksızlık oluşturduğu bilincinde olmaktır. (Hareket suçlarında) Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 13

KASTIN BİLME UNSURU �Kastın Bilme Unsuru Şu Hallerde Önemlidir: Hata ▪ “Kanunu Bilmemek Mazeret Sayılmaz. ” (Ignoratia juris non execusat) ▪ Fail yasağı biliyorsa, davranışının yararlı olduğuna inansa bile kasıtlıdır. İşlenemez Suç Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR Özel hukuka aykırılık hallerinde fiilin hukuka aykırılığının bilinmesi zorunludur. ▪ (örn TCK’nın, 135. , 151. , 154. , 257. maddeleri) 14

� Bir şey biliniyor olabilir ama bu bilinen şeyin istendiği anlamına gelmez. � Failin öngördüğü sonuçları gerçekleştirmesi ve bunların sorumluluğunu alabilmesi için onları istemelidir. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 15

KASTIN İSTEME UNSURU �Failin kastından bahsedilebilmesi öngördüğü tüm hususları istemiş (iradesini harekete geçirmiş) olmasına bağlıdır. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR �Burada asıl sorun, failin, olayda istediği sonucun dışında başka ve yan (ikinci derecede) sonuçlar ortaya çıkarsa nasıl sorumlu tutulacağıdır. Bu sonuçlar, failin istediği asıl sonuç açısından zorunlu iseler, fail bu sonuçları da istemiştir. ▪ Bu duruma ikinci derecede doğrudan kast denir. 16

KASTIN İSTEME UNSURU İRADE TEORİSİ Hareket ve netice arasında amaç araç ilişkisi vardır. Kastın esası neticenin istenmesinde yatar. İrade günlük dilde davranışın sonuçlarını kapsamaktadır. TASAVVU Sadece neticenin R TEORİSİ göz önüne getirilmesi yeterlidir. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR İrade vücudun hareket ettirilmesine yarayan nörolojik bir aktivite. Psikolojik açıdan ele alır. Sadece bedensel hareketlere bakılamaz. 17

KASTIN İSTEME UNSURU � FAİL NE ZAMAN BİR SONUCU İSTEMİŞ SAYILABİLİR? Kastın isteme unsuru tipik fiile(hareket+sonuç) ilişkindir. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR Fail doğrudan öngördüğü sonuçları gerçekleştirmesi isteğini gösterir. ▪ Genellikle bu unsurun üzerinde daha çok durulur. Hareketinin diğer yüksek olasılıklı sonuçlarına RIZA gösterdiğinde veya diğer bir anlatımla KAYITSIZ kaldığında. 18

KASTIN İSTEME UNSURUNUN ÖNEMLİ OLDUĞU DURUMLAR � Kast ile taksirin, özellikle bilinçli taksirin birbirinden ayrılması hususunda. � Olası kastın belirlenmesinde. � İsteme unsuru fiili gerçekleştirirken failde bulunmalıdır. (örn. karısını öldürmeyi planlayan ama silahını temizlerken yanlışlıkla vuran kişinin durumu) � Failin hareketinden birden fazla neticenin meydana geldiği durumlarda. Zorunlu veya ikinci derecede diğer neticelerin söz konusu olduğu durumlardır. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 19

KASTIN ÇEŞİTLERİ �KAST OLASI KAST DOĞRUDAN KAST �DOĞRUDAN KAST: Sonuç failin istediği ve hedef aldığı sınırlar içinde kalmışsa söz konusudur. �OLASI KAST: Fail tarafından gerçeklemesi olası görülen onaylanması, kabullenilmesidir. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 20

OLASI KAST �TCK md. 21/2: Kişinin, suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen, fiili işlemesi halinde olası kast vardır. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR �Kanundaki tanım başarısızdır. Çünkü bilinçli taksirle farkını net bir şekilde ortaya koymamıştır. Fail burada eyleminin öngörebildiği sonuçlarına kayıtsız kalmaktadır. olası 21

OLASI KAST � «Örneğin, bazı düğünlerde silahları ile ateş eden kişiler, orada bulunanların ölebileceğini veya yaralanabileceklerini öngörmelerine karşın, buna hiç önem vermeyerek gelişigüzel ateş ederlerse ve bundan dolayı birileri ölür veya yaralanırsa, gerçekleşen bu sonuçlar bakımından olası kast’tan söz edilir. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR � Aynı şekilde, maçlardan sonra takımlarının galibiyetlerini sözde kutlamak için silahları ile ateş ederek veya kalabalık bir caddede motorlu araçlarını olağanüstü süratle sürerek ölüm veya yaralanmalara neden olan kişilerin bu kayıtsızlıkları olası kastın diğer bazı örnekleri olarak karşımıza çıkar. » (İçel) 22

OLASI KAST İKİNCİ DERECEDE SONUÇLAR BAKIMINDAN FAİL KAYITSIZ KALIR Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR • Bu nokta olası kastı bilinçli taksirden ayırır. • Çünkü bilinçli taksirde fail sonuçları istemez ve gerçekleşmemeleri için elinden geleni yapar. ANCAK FAİLİN KAYITSIZ KALDIĞI SONUÇLAR GERÇEKLEŞİRSE FAİLİN SORUMLULULUĞUNA GİDİLİR. • Olası kastta «sonuç kastı belirler» kuralı uygulanır ve teşebbüs söz konusu olmaz. 23

KASTIN ÇEŞİTLERİ �KAST GENEL KAST ÖZEL KAST �GENEL KAST: Kanunun sadece fiilin bilerek ve istenerek işlenmesini aradığı, failin amacının önemli olmadığı kast çeşididir. (TCK md. 81) �ÖZEL KAST: Kastın yanında failin özel amacının da gerçekleşmesinin arandığı durumlar. (TCK md. 141) Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 24

ÖZEL KAST (SAİK) � Özel kast veya saik, failin AMACINI ifade eder. Failin amacı, kastı hazırlayan, yani ondan önce gelen bir düşüncedir. (Artuk) Amacın gerçekleşmesi şart değildir. Fiilin belirli bir amaçla işlenmesi yeterlidir. Örneğin TCK md. 82/1. (h) Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR � Kanunun «genel kast yanında, suçun oluşması için, ayrıca failin belli bir amaç uğruna hareket etmesini emretmesi halinde, özel kast» söz konsu olur. 25

ÖZEL KAST (SAİK) � «Örneğin, , hırsızlık suçunda (TCK. m. 141), suçun oluşması için, sadece alma yeterli görülmemiş; ayrıca, buna ek olarak, almanın “yarar sağlamak maksadı” ile olması istenmiştir. Burada, yararlanmak amacı, özel kasttır. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR � Ancak, amaç, her zaman suçun unsuru olmayabilir, bazen suçu ağırlaştıran bir neden olarak ortaya çıkabilir. » (Hafızoğulları/Özen) Örneğin TCK md. 109’da, hürriyetten yoksun bırakmanın cinsel amaçla işlenmesi daha ağır bir cezayı gerektirir. 26

KASTIN ÇEŞİTLERİ �İhlal edilen hukuki değer/menfaat esas olmak üzere KAST ZARAR KASTI TEHLİKE KASTI �ZARAR KASTI: Fail, kanunun koruduğu varlığa zarar vermek istediğinde kastı zarar kastı. �TEHLİKE KASTI: Fail, kanunun koruduğu varlığı, tehlikeye düşürmek istediğinde tehlike kastı söz konusudur. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 27

Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 28

KASTIN ÇEŞİTLERİ � KAST ANİ KAST TASARLANMIŞ KAST Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR � ANİ KAST: Ani bir karara dayanan ve hemen gerçekleştirilen fiilde ani kast söz konusudur. � TASARLANMIŞ KAST: Karar ile fiili arasında nazara alınabilecek bir sürenin geçmesi yanında, bu sürede failin fiili için soğukkanlılıkla tasarlama, plan ve hazırlık yapmasının arandığı. (Tartışmalı)TCK 82/1. a hükmüne göre ağırlaştırıcı nedendir. 29

TASARLAMA (TAAMÜT) ANİ KAST (0, 1) Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR TASARLAMA (1, 0) • TAAMÜT • DÜŞÜNCE KASTI 30

Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 31

TASARLAMA SOĞUKKANLILIK TEORİSİ SUÇ İŞLEME KARARI İLE İCRA ARASINDA ZAMAN ARALIĞI BU ARALIK NEDENİYLE FAİLİN SOĞUKKANLILIKLA HAREKET ETMESİ YARGITAY BU TEORİYE AĞIRLIK VERMEKTEDİR. PLAN KURMA TEORİSİ KARAR İLE İCRA ARASINDA FAİLİN HER ŞEYİ AYRINTISIYLA DÜŞÜNEREK BİR PROJE ORTAYA ÇIKARMASI. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 32

FAİLİN KASTININ YOĞUNLUĞU TCK’nın 61/1, F maddesinin hükmü karşısında Kanun kastın yoğunluğunun derecelendirilebileceğini kabul etmiştir. Suç tasarlanmış kastla işlendiğinde en yoğun, ani kastla işlendiğinde en az olduğu söylenebilir. Failin amaçlarına da bakılır. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR Davranışın toplumsal değeri, failin hukuk düzeni ile çatışmasının bilinci de bu belirlemede önemlidir. 33

PRATİK ÇALIŞMALARI I � Bir terör örgütü üyesi olan A. , panik yaratmak amacıyla insanların olmayacağını düşündüğü bir saate bir meydana zaman ayarlı bomba koyar. Bomba saati geldiğinde, o sırada bir eğlenceden çıkmış olan genç bir arkadaş grubunun yanında patlayarak ölümlerine neden olur. � Herkes yatınca sevgilisinin dışarıya çıkmasını sağlamak için beklemekte olan Y. , sevgilisinin evinin ışıkları sönünce, evin camına taş atarak onu çağırmayı hedefler. Odaları şaşıran Y, heyecanla biraz da taşı hızlı atınca sevgilisinin anne ve babasının yatak odasının camının kırılmasına sebep olur. Sevgilisinin babası Y’den şikayetçi olur. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 34

PRATİK ÇALIŞMALARI �(A), kasabaya giderken aracını çok hızlı kullanması nedeniyle yolda (B)’ye çarpar. (A), ağır yaralanmasına yol açtığı kişinin eski bir düşmanı olduğunu fark edince, olay yerinden çekip gider. (B) daha sonra kan kaybı nedeniyle olay yerinde ölür. (Özgenç, 2001: 46’dan alınmıştır. ) Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 35

TAKSİR � Sözlük anlamı, bir işi eksik yapma, kusur etme anlamına gelen Arapça bir kelimedir. � Taksir, Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR hukuken genel anlamıyla, istenen bir davranışın istenmeyen neticesinden sorumluluğu ifade etmektedir. � Kanunda açıkça hüküm bulunduğu takdirde, taksirle işlenen fiiller cezalandırılabilir (TCK md. 22/1) Kastın bulunmadığı hallerde, failin taksiri ayrıca araştırılır. 36

TCK md. 22 (1) Taksirle işlenen fiiller, kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır. (2) Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR (3) Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır; bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır. 37

Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 38

TAKSİR � «Taksirli fiillerin cezalandırılmasının nedeni, kişinin riayet ettiği takdirde belli hukuki değerlerin ihlalinden kaçınabileceği özen yükümlülüğünü ihlal etmesidir. » «Dikkat ve özen yükümlülüğünün varlığına rağmen, gereken dikkat ve özeni göstermeyerek, lüzumlu tedbirleri almayarak zararlı neticeye sebep olan kişi, neticeyi istemediği halde sorumlu tutulur. » K. /Ü. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 39

TAKSİRİN ESASINI AÇIKLAYAN TEORİLER � Öngörülebilirliği esas alan anlayışa göre, failin öngörülebilir bir sonucu öngörememesidir � Özel hukuktaki önlenebilirliği esas alan anlayışa göre, sadece tahmin yeterli değildir, failin önlenebilir sonucu önlememesidir. � Dikkat yükümlülüğüne aykırılığı esas alan anlayışta esas failin dikkatsizliğiyle failin uyması mümkün görünen ve istenmeyen zararlı neticeleri önlemeye yönelik bulunan zorunlu davranış kurallarına uymamasıdır. � Toplumsal hayatın karmaşıklığında taksirin esasını bulan görüş, adetten doğan veya hukuki tedbir kurallarına uymamayı esas sayar. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 40

TCK’DA TAKSİR �TCK’nın 22. maddesinde taksirin esası “dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranmak” olarak belirlenmiştir. � Taksir, failin, dikkat Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle suçun kanuni tanımındaki bir neticeyi öngörmeden gerçekleştirmesidir. (TCK md. 22/2) Taksirli suçlar bu yapıları gereği kasıtlı suçlara göre daha az bir cezayla cezalandırılır. Çünkü failin kusurluluğu daha azdır. 41

Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 42

KAST-TAKSİR AYRIMI � FAİL SONUCUN MEYDANA GELECEĞİNİ KESİN OLARAK BİLSEYDİ, YİNE DE HAREKETİ YAPACAKSA FİİLİNİ KASTEN GERÇEKLEŞTİRMİŞTİR. � Taksirde fail suç işlemek istememektedir. Cezalandırılmasının nedeni hukuk düzeninde bulunan davranış kurallarına dikkat ve özen göstermeyerek uymaması, bu kuralları uysaydı engelleyebileceği bir sonuçtan dolayı sorumlu tutulmasıdır. Kısacası, kastta hareket ve netice bilinir ve istenir. Taksirde ise netice ya bilinmez ya da bilinmesine rağmen istenmez. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 43

Dikkat ve Özen Yükümlülüğü � Dikkat ve Özen Yükümlülüğü Dikkat yükümlülüğü taksirin esasını ödeve aykırılıkta bulur. Özen yükümlülüğüyle taksirin esasını zorunlu tedbir kurallarına uymamakta bulmuştur. Sadece özen yükümlülüğü kavramının kullanılması daha uygun olabilirdi. � 765 sayılı TCK zamanında «tedbirsizlik veya dikkatsizlik veya meslek ve sanatta acemilik veya nizama ve evamir ve talimata riayetsizlik» şeklinde ifade edilmiştir. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 44

Dikkat ve Özen Yükümlülüğü Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR DİKKAT VE ÖZEN YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN KAYNAKLARI HUKUK NORMLARI ORTAK DENEYİMLER «Toplumun ya herkese ya da belirli meslek veya sanatları yapan kimselere ortak tecrübe normlarına dayanarak vaz’ettiği, kişileri daha basiretli, dikkatli, başkalarının haklarını daha fazla koruyucu bir şekilde davranmaya yükümlü kılan kurallar. » Dönmezer/Erman «Emirler basit tavsiyeden ibaret olmamalıdır. » K/Ü 45

DAVRANIŞ KURALLARINA ÖRNEKLER �Karayolları Trafik Kanunu �İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü �Hekimlik Meslek Etiği Kuralları �Türk Medeni Kanunu Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 46

Kısacası; DİKKAT VE ÖZEN YÜKÜMLÜLÜĞÜ NETİCEYE ÖNGÖRMEYİ YÜKÜMLER Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR NETİCENİN GERÇEKLEŞMESİNDEN KAÇINMAYI YÜKÜMLER 47

�Dolayısıyla yapılması gereken davranış ile yapılan davranış karşılaştırılır. «Hakim somut olayda, fail bakımından objektif olarak gerekli olan özen yükümlülüğünün ne olduğunu araştırmalı ve failin gerçek hareketiyle emredilen özenli davranışı karşılaştırmak suretiyle, bunun özen yükümlülüğüne uygun olup olmadığını belirlemelidir. » (K/Ü) Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 48

DİKKAT VE ÖZEN YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN İSTİSNALARI İZİN VERİLEN RİSK Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR GÜVEN PRENSİBİ 49

TAKSİRİN UNSULARI 1 -TAKSİRLE İŞLENEBİLEN BİR SUÇUN BULUNMASI 2 -HAREKETİN İRADİ OLMASI 3 -FAİLİN NETİCEYİ İSTEMEMİŞ OLMAMASI 4 -FAİLİN DAVRANIŞ KURALLARINI İHLAL ETMESİ Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılması. Objektif ve en ileri bilim ve tecrübeye göre öngörülebilirlik ve önlenebilirlik ölçütlerine dayanan yazılı ve yazısız kurallar. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 5 -DAVRANIŞ KURALLARININ İHLALİLİN FAİLE İSNAT EDİLEBİLMESİ Kurallara uyması failden beklenilebilmedir. -Öngörülebilirlik ve Önlenebilirlik -“Model Ajan” ölçütü. DAVRANIŞ İLE SONUÇ ARASINDA NEDENSELLİK BAĞI 50

ÖNGERÜLEBİLİRLİK �Öngörülebilirliğin varlığı, dikkat ve özen yükümlülüğün yerine getirilebileceğini ifade eder. Dikkat ve özen yükümlülüğüne uygun davranışlarla failin davranışları karşılaştırıldıktan sonra, Farazi olarak özenli davranılsaydı hangi neticenin meydana geleceği değerlendirilir. Fail gerekli dikkati ve özeni göstermiş olsaydı bile netice gerçekleşecekti denilebiliyorsa, failin sorumluluğu doğmaz. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 51

TAKSİRİN BELİRLENMESİ Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR OBJEKTİF ÖLÇÜT • BELİRLİ BİR NETİCE VE TEHLİKEDEN KAÇINABİLMEK İÇİN DİKKAT VE ÖZEN YÜKÜMLÜLÜĞÜ KAPSAMINDA KOYULMUŞ KURALLARA BAKILIR. SÜBJEKTİF ÖLÇÜT • KİŞİSEL OLARAK YAPABİLİRLİK KABİLYETİ • ÖZENE UYGUN DAVRANIŞIN KENDİSİNEN BEKLENİLEBİLİRLİĞİ 52

TAKSİRİN ÇEŞİTLERİ TAKSİR • “Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülemeyerek gerçekleştirilmesidir. (TCK md. 22/2) BİLİNÇLİ TAKSİR(Öngörülü Taksir) • “Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır” (TCK m. 22/3) • Olası kastla bilinçli taksirin ortak yönü her ikisinde de neticenin öngörülmüş olmasıdır. Bu nedenle olası kasta çok yakındır. • Taksirli fiillere göre daha ağır cezayla cezalandırılır. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 53

BASİT (Bilinçsiz) TAKSİR DİKKAT ve ÖZEN YÜKÜMLÜ LÜĞÜNE AYKIRILIK ÖNGÖRÜ SÜZLÜK Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR BASİT TAKSİR 54

Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 55

BİLİNÇLİ TAKSİR «Gerçekleşebileceğin öngördüğü neticenin gerçekleşmeyeceğine yükümlülüklerine aykırı olarak güvenmektedir. » Öngörülen netice istenmemektedir. Fail neticeyi öngörmekle beraber gerçekleşebileceğini düşünmez. Bu kanaate kuvvetli bir şekilde sahip olmalı ve bu kanaatin oluşmasına neden olan somut koşullar değerlendirilmelidir. • Örneğin failin yetenekleri, tecrübesi vb. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 56

Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 57

KUSURUN YOĞUNLUĞU BEKLENMEYEN HAL (KAZA) 0 TAKSİR BİLİNÇLİ TAKSİR Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR OLASI KAST 1 58

KUSURLULUK İFADELERİ • ÖZÜR DİLERİM, YANLIŞLIKLA OLDU! TAKSİR BİLİNÇLİ TAKSİR • KAZASIZ BELASIZ HALLEDERİM! Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR • NE OLACAKSA OLSUN! FARK ETMEZ! D. KAST • SENİ ÖLDÜRECEĞİ M! OLASI KAST 59

NETİCESİ SEBEBİYLE AĞIRLAŞAN SUÇLAR �Madde 23 - (1) Bir fiilin, kastedilenden daha ağır veya başka bir neticenin oluşumuna sebebiyet vermesi halinde, kişinin bundan dolayı sorumlu tutulabilmesi için bu netice bakımından en azından taksirle hareket etmesi gerekir. �Bu suçlarda fail hem istediği suçta, hem de istemeden gerçekleştirdiği neticeden doğan suçta öngörülenden daha ağır ceza alır. Çünkü istenmeyen neticeye bir suç işlerken neden olmuştur. Örn, TCK md. 97/2 Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 60

KASTI AŞAN SUÇ �Bu suçlarda neticeye bakılarak, ceza ağırlaştırılır. Bu suçlarda tek bir netice doğar ama bu netice failin kast ettiğinden ağır bir neticedir. �Kanun bu suçları, neticesi sebebiyle ağırlaşan suçlarla karıştırmış ve bu suçların içinde yer vermiştir. �Örneğin Türk Ceza Kanunu’nun 87/1. ve 2. ve 4. madde hükümleri. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 61

NETİCESİ SEBEBİYLE AĞIRLAŞMIŞ SUÇ �Bu suçlarda, failin fiilinden, hem kast ettiği netice hem de başka bir netice, yani iki netice ortaya çıkmaktadır. �Türk Ceza Kanunu’nun 99/3. ve 102/6. maddelerini örnek gösterebiliriz. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 62

Kast/Taksir Kombinasyonu 1. KADEME: KASTEN İŞLENEN TEMEL SUÇ 2. KADEME: TAKSİRLE SEBEBİYET VERİLEN DAHA AĞIR VEYA BAŞKA BİR NETİCE Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR Düzenleme taksir karinesine yol açtığı savıyla eleştirilmiştir. (bkz. Z/H) Örn. (87/4) 63

Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Suçların Şartları Açık bir yasal düzenleme bulunmalıdır. 1. i. Temel suçun, daha ağır veya başka bir netice suç tipinde belirtilmiş olmalıdır. Nedensellik Bağı Bulunmalı 2. i. 3. i. 4. 5. i. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR «Doğrudan doğruyalık bağlantısı» Kural olarak kasten gerçekleştirilmiş bir hareket olmalıdır. Diğer neticeler bu hareketten kaynaklanmalıdır. Hareketin yöneldiği kişi aynı olmalıdır. Failin daha ağır veya başka bir neticeden en azından taksirle sorumlu olmalıdır. Neticelerin öngörülebilirliğine bakılır. 64

PRATİK ÇALIŞMALARI II � Hız sınırı 70 km/s olan Eskişehir yolunda, 90 km/s ile giden fail Faik, yol kenarında çalışmakta olan işçilerden birinin aniden önüne çıkmasıyla ona çarpar ve ölümüne neden olur. � “Kan kardeş olmak amacıyla, mağdurun isteği üzerine, bıçakla kan çıkacak kadar çizik atmak isterken, aldığı alkolün etkisiyle mağdurun bileğini derinden kesen…”(bkz. CGK, 01. 02. 2005/3) �Köyde yaşadıkları çeşme kavgası yüzünden hamile olduğunu bildiği mağdurun karnına oturan sanığın durumunu değerlendiriniz. (TCK md. 87/2 vs. md. 99) Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 65

PRATİK ÇALIŞMALARI III �Faike, hangi elbiseyi giyeceğine karar veremediğinden, buluşma saatinden yarım saat sonra ancak dışarı çıkabilmiştir. Şoförlüğüne güvenerek , yetişmek için trafikte hız sınırını aşar, trafikte slalom yaparak arabasını kullanır ve bu sırada hızla birine çarparak ölümlü kazaya neden olur. �Askerden yeni dönen A ve B, Deer Hunter filminden etkilenerek, birbirlerinin şakağına silah dayamak suretiyle Rus ruleti oynamaya karar verirler. B başından vurularak ağır yaralanır. Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 66

PRATİK ÇALIŞMALARI � Kadir, karısının kendisini aldattığı şüphesiyle evine işten erken döndüğünde, karısını sevgilisiyle basar. Karısı Kadriye’yi vurmak için silahını çeker, o sırada karısının sevgilisi Kadri, namlunun önüne kendini atar. Kadir’in sorumluluğunu tartışınız. Kadir, 357 Magnumuna güvenerek mermisinin delip geçeceği düşüncesiyle ateş ederse Kadir nişan alıp arkadaki karısını vurmaya çalışır ama ▪ Kadri’yi yaralar, karısını öldürürse ▪ Sadece karısını öldürürse Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 67

Yargıtay Kararlarından �“ Henüz çocuk yaşta bulunan sanık her nasılsa ele geçirdiği tabancayı olaydan önce birkaç kez tecrübe etmiş ve her defasında tabancanın patlamadığını bizzat görüp tespit etmiş ve bu tecrübesine dayanarak olay günü de “nasıl olsa patlamıyor” düşüncesiyle ve şaka yapmak arzu ve gayesiyle maktüle tevcih edip tetiğe basmış, bu kez ateşlenen tabancadan çıkan tek kurşun maktüle isabetle ölümüne sebebiyet vermiştir” (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 25. 09. 1997 tarih, 11794/12180) Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 68

Yargıtay Kararlarından �“Sarığın çiçeklerini korumak amacıyla olsa dahi bahçesindeki tellere bilerek ve sonuçlarını görüp isteyerek elektrik akımı bağlamış bulunduğu, üç yaşındaki mağdurun tele dokunması sonucu akıma kapılarak yaralandığı anlaşılmakta olmasına göre; …. . ”(Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 11. 10. 1989 tarih, 7613/8764 ) Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 69

Yargıtay Kararlarından �“Trafik olay tespit tutanağında sanığın kendisine kırmızı ışık yanmasına rağmen durmayarak yola devamı sonucu kendisine yeşil ışık yandığı için yola giren ölenin aracına çarptığının belirtilmesine; çarpılan otoda bulunan tanık B’nin bu oluşu doğrulaması yanında, diğer tanıklarca da olay yerinde olduğu söylenen minibüs sürücü tanık A’nın anlatımının da bu yolda olmasına göre; …” (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 03. 06. 1985 tarih, 83/330 ) Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 70

Yargıtay Kararlarından �. . . Babasından kalma evde, eniştesi olan Bülent ve ailesiyle birlikte ikamet eden sanık İbrahim ile Bülent arasında, evin iki aileye yetmemesi nedeniyle tartışmalar çıktığı, sanık İbrahim’in bu tartışmaların etkisiyle birlikte oturulan evi yakmaya karar verdiği, bu amacını gerçekleştirmek için evin yukarısındaki orman alanına giderek kurumuş otları tutuşturduğu, ancak ateşin eve doğru değil, ormana doğru ilerlediği, ………, ki nokta arasında çalı çırpı bulunmaması ve zeminin engebeli olması nedeniyle, eve en yakın noktada yangın çıkması halinde dahi evin yanma olasılığının bulunmadığı saptanmıştır. ”(Yargıtay Ceza Genel Kurulu 09. 07. 2002 tarih, 3 -197/288) Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 71

Yargıtay Kararlarından �“Düğün evinde törene katılanların tabancaları ile odanın tavanına doğru ardına ateş ettikleri sırada, bir kişinin aldığı alkolün de etkisi ile elinin seyrini kaybetmesi sonucu, yere paralel olarak yaptığı atışlardan bir tanesinden çıkan kurşun, törene takılanlardan birinin alnına isabet ederek ölümüne neden olur” Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR 72

KAYNAKÇA � HAFIZOĞULLARI/ÖZEN Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, US-A Y. TOROSLU, Nevzat Ceza Hukuku Genel Kısım, Savaş Y. � Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR HAKERİ, Hakan Ceza Hukuku Genel Hükümler, Adalet Y. � İÇEL, Kayıhan, Ceza Hukukunda Temel Kusurluluk Şekli «Kast» , İstanbul Ticaret Üniversitesi S. B Dergisi KOCA/ÜZÜLMEZ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Seçkin � YARGITAY İÇTİHATLARI IŞIĞINDA MUHTEMEL KAST ve BİLİNÇLİ TAKSİR(http: //cezahukuku. blogspot. com. tr/2006/10/yargitay-itihatlari-iiinda-muhtemel. html) 73