Stalking Wetgeving toepassing en recidive Prof mr dr

Stalking Wetgeving, toepassing en recidive Prof. mr. dr. Marijke Malsch Open Universiteit, Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) mmalsch@nscr. nl, marijke. malsch@ou. nl

• • Wat is stalking? Achtergronden en kenmerken stalking Stalkingswet (2000) Toepassing wet Recidive Manipulatie en neutraliseringstechnieken Conclusies

Wat is stalking (belaging)? Herhaaldelijk lastigvallen van iemand die daar niet van is gediend Inbreuk op persoonlijke levenssfeer Obsessie Manipulatie

Achtergronden stalking • Stalkers vaak mannen, slachtoffers vrouwen (bij ex-relatiestalking) • Ouder, intelligenter, vaak wat hoger opgeleid • Vaak contacten met justitie, psychiatrie, drugs • Persoonlijkheidsstoornissen, eenzaamheid, hechtingsproblematiek

Achtergronden - vervolg • • Werkloosheid, relatieproblemen Vaak tijdens relatie al geweld Stalking duurt soms jaren Tenminste helft bedreigt slachtoffer 25 - 35% geweld tegen slachtoffer Slachtoffers vaak kwetsbaar Stalking is ingrijpend

Categoriseringen stalking Diverse categoriseringen (Wright et al. , 1996; Meloy, 1998; Mullen et al. , 2000; Boon & Sheridan, 2001; Smeenk & Malsch, 2004) – Ex-partner stalking – Erotomanie – Obsessie met bepaalde persoon – Wraakzuchtige (resentful) stalking

Relatie stalking - geweld In augustus 2015 werd een 28 -jarige vrouw gedood door haar ex. Ze had kort tevoren hun relatie beëindigd. Hij bedreigde en stalkte haar, en uiteindelijk schoot hij haar dood toen ze van haar werk kwam. Zij en haar nieuwe partner hadden 5 CD’s gemaakt met de bedreigingen en de mails van de stalker en die aan de politie gegeven. Maar de politie had geen actie ondernomen. https: //www. elsevierweekblad. nl/nederland/article/2015/08/bedreiging-enstalking-gingen-vooraf-aan-moord-vrouw-waalwijk-2670025 W/

Verband stalking – geweld binnen relatie (onderzoek uit VS) • 81% gestalkte vrouwen tijdens relatie mishandeld (Tjaden & Thoennes, 1998) • Slachtoffers huiselijk geweld 2 keer vaker gestalkt dan anderen (Nicastro et al. , 2000) • Een-derde vd vermoorde vrouwen door ex vermoord; 90% voorafgaand gestalkt (Anderson, 1993)

Aanleiding Wet Belaging (2000) Stalkingswet VS (1990, California): aanslagen filmsterren • Soms van tevoren belaagd • Geweld of dreiging nodig voor veroordeling Stalkingswet Nederland (2000): stalking bekende personen • In Nederland geweld of dreiging niet nodig Bij beide landen: • Geen eerder onderzoek prevalentie, kenmerken stalking • Oorspronkelijk idee dat vnl bekende personen worden gestalkt

Commentaar Wet Belaging • Strafrecht is ‘ultimum remedium’ • Andere strafbepalingen? • ‘Eerder sociaal, psychologisch probleem’ • Rol overheid? • Onduidelijke definitie stalking • ‘Waarschijnlijk weinig aangiften’ Verwachting: wet wordt niet toegepast

Wet Belaging (2000) (art. 285 b Wetboek van Strafrecht) • Hij, die wederrechtelijk stelselmatig opzettelijk inbreuk maakt op eens anders persoonlijke levenssfeer met het oogmerk die ander te dwingen iets te doen of te dulden dan wel vrees aan te jagen wordt, als schuldig aan belaging, gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of een geldboete van de vierde categorie • Klachtdelict

Andere remedies • • • Straat- en contactverboden BOPZ Bemiddeling AWARE-systeem (gsm) Hulpverlening

Voordelen wet • Aanhouding buiten heterdaad • Voorlopige hechtenis • Terbeschikkingstelling (tbs)

Verschillende onderzoeken naar de wet, naleving, recidive

Achtergronden stalking (NSCR, 2004) Dossieranalyse 77 stalkingszaken • Stalkers: – Gem. 39 jaar, 88% man • Slachtoffers: – Gem. 36 jaar, 92% vrouw • Motieven: – Jaloezie – Verliefdheid – Erotomanie

(vervolg) • Driekwart zaken ook andere feiten: – Bedreiging, vernieling, diefstal, wederrechtelijke vrijheidsberoving, verkrachting, etc. • 18 v/d 77 zaken meer dan 1 persoon belaagd • > helft van stalkers eerdere contacten politie/justitie • Bijna helft eerder veroordeeld • 29% contactverbod overtreden

Relatie stalker – slachtoffer (NSCR, 2004) • Gescheiden/uit elkaar • Via werk • Gezin • Vrienden • Leraar-leerling • Buren Overige 50 5 1 1 18

Dus: • Meestal ex-relatie stalking • Wetgever verwachtte BN’ers als slachtoffer • Was dat erg?

Belagingsgedragingen (NSCR, 2004) • • • • Bellen Brieven Op straat lastigvallen/volgen Mishandelen Bedreigen Huis binnendringen Voor huis posten Uitschelden Vernieling Stelen post Sms’jes Aanbellen Cadeaus sturen

• Veel stalkingsgedragingen gewelddadige component • Gemiddelde aantal stalkingsgedragingen per zaak: 6 - Stalkers switchen makkelijk van ene gedraging naar andere ( intelligenter, inventief)

Toepassing wet (Malsch et al. , 2006) Onderzoek OMdata, Justitiële Documentatie • Periode 2000 – 2005: bijna 2000 zaken voor de strafrechter gekomen • (Nu: enkele honderden zaken per jaar) • 1947 zaken onderzocht: in 93% veroordeling • 60%: ook andere feiten gepleegd • 38% geweld tegen personen: bedreiging, mishandeling

Waarom wordt belagingswet tegen verwachting in veel toegepast? Sporen!!

Opgelegde straffen/maatregelen (Malsch et al. , 2006) • Zelden onvoorwaardelijke gevangenisstraf bij veroordeling voor alleen stalking (N=794) • Vaak: voorwaardelijke straf met taakstraf, of geheel voorwaardelijke straf, of gedeeltelijk voorwaardelijke straf • Bijzondere voorwaarden - behandeling • Enkele TBS/BOPZ (als ook voor geweldsdelict is veroordeeld)

Recidive na veroordeling stalking • Eke et al. (2011): 77% recidive Maar: criterium: nieuwe politiecontacten, of ‘aanwijzingen’ ruim!

Recidive: achtergronden • Bij persoonlijkheidsstoornissen (antisociale en en narcistische persoonlijkheidsstoornissen, bordeline) vaker recidive • Bij waanstoornissen zoals erotomanie minder recidive (Rosenfeld, 2003)

Recidive (Malsch et al. , 2011; Debets et al. , 2011) • Stalkers veroordeeld in periode 2000 – 2003 (N=709; 90% man) gerecidiveerd in periode t/m 2008 (periode van gem. 5 jaar) • Criterium: nieuwe veroordelingen door rechter (strikt!) • 53% recidiveert (N=376)

Recidive (Malsch et al. , 2011; Debets et al. , 2011) • 11% recidive naar stalking (deze recidive was het snelst!) • Meeste recidive: geen stalking in strikte zin • Maar: 24% lijkt op stalking (bedreiging, smaad, vernieling, openbare orde, huisvredebreuk) Dus: 35% ‘stalkingsachtige’ delicten

Recidive (Malsch et al. , 2011; Debets et al. , 2011) • First offenders: driekwart geen recidive • Veroordeelden met 7 of meer eerdere veroordelingen: 81% recidive

Recidive (dossieronderzoek) (Malsch et al. , 2011; Debets et al. , 2011) 20 dossiers recidiverende stalkers • 15 eenmaal eerder veroordeeld voor stalking, 4 tweemaal, 1 viermaal • 19 mannen, 1 vrouw, • 16 ex-partner stalking • In 17 zaken zelfde slachtoffer Dit is de echt hardnekkig groep!

Recidive (dossieronderzoek) (Malsch et al. , 2011; Debets et al. , 2011) • 8 zaken waarin straat/contactverbod opgelegd: 5 overtreden • 75% ook voor andere feiten veroordeeld • 5 onvoorwaardelijke gevangenisstraf • 13 tenuitvoerlegging eerdere voorwaardelijke straf • Geen taakstraffen

Recidive (dossieronderzoek) (Malsch et al. , 2011; Debets et al. , 2011) • 5 stalkers hervatten stalking binnen 1 week (woede, wraak? ) • Risico! Knipperlichtrelaties!

Redenen om te gaan stalken • • • Pogingen om relatie te herstellen (45%) Contact met gemeenschappelijk kind (35%) Jaloezie (15%) Liefde (15%) Woede (15%) 3 zaken: erotomanie

‘Neutraliseringstechnieken’ = zelfrechtvaardiging ‘Neutralization techniques’ (Sykes & Matza, 1957): – 15 ontkenning van verantwoordelijkheid – 9 ontkenning schade – 1 schuld geven aan slachtoffer

Neutraliseringstechnieken (vervolg) Praten met stalker heeft vaak geen zin – wordt anders uitgelegd Als slachtoffer onvindbaar is – anderen lastigvallen Hardnekkig, obsessief

Genomen maatregelen (dossieronderzoek) Maatregelen genomen door slachtoffer: • 5: verhuisd • 4: met stalker praten • 2: nieuw telefoonnummer • 2: straat/contactverbod (Zie ook Van der Aa et al. , 2013) • 1: AWARE (alarm systeem)

Bijna alle stalkers in dossieronderzoek gebruikten neutraliseringstechnieken Die verhinderen dat stalker inzicht krijgt in eigen gedrag Stalkers manipuleren hun omgeving

Welke groep stalkers stopt (misschien) wel? First offenders (driekwart) Resentful (wraakzuchtige) stalkers = Calculerende stalkers

Cyberstalking (Leukfeldt, Notté & Malsch, 2018) • Extra mogelijkheden om iemand lastig te vallen • Idee nergens meer veilig te zijn • Merendeel stalkers is man, slachtoffers vrouw • Vaak ex-partner • Woede, hulpeloosheid, angst, verlies controle, depressie, stress, isolatie • Belangrijke behoefte: dat het stopt

Cyberstalking (Leukfeldt et al. , 2018) “[H]et feit dat ik geen idee had wie hierachter zat maakte dat deze zaak continu in mijn hoofd speelde en dat de hele dag door, maandenlang. Omdat het iedereen zou kunnen zijn, begin ik ook iedereen op straat die ook maar even naar me kijkt te wantrouwen. ” (S 20)

Conclusies • • • Wet Belaging wordt toegepast; maar helpt het? Hardnekkig gedrag, veel recidive Recidive naar stalking snel! Van first offenders stopt driekwart Hoe langer strafblad, hoe meer recidive Zelfrechtvaardigingen, weinig inzicht in eigen gedrag manipulatie • Internet geeft extra mogelijkheden aan stalker • Tip slachtoffers: wees consequent!

Dank voor uw aandacht! Vragen? mmalsch@nscr. nl