Srbi u Habsburkoj monarhiji Vojna krajina irenjem svojih

Srbi u Habsburškoj monarhiji

Vojna krajina • Širenjem svojih poseda Habsburzi su stekli veliku vojnu i političku moć u Evropi • Zato je bilo sasvim prirodno da oni postanu glavni oslonac odbrane srednje Evrope od Osmanskog carstva, • Ferdinand I, kralj Ugarske, Hrvatske, Češke i austrijski nadvojvoda sve pokrajine je podredio centralnim vlastima • Radi efikasnije odbrane od Osmanlija, 1566. god. stvoren je Dvorski ratni savet, kao vrhovni vojni organ za ratne poslove svih zemalja austrijske grane Habsburga

• U sklopu reorganizacije odbrane, formirana je i posebna vojna oblast na granici prema Osmanskom carstvu, Vojna krajina • Počeci krajiške organizacije su u 15. veku, kada je Ugarska nastojala da vojnički organizuje svoja pogranična područja prema Turskoj; u tom sistemu odbrane doseljeni Srbi imali su značajnu ulogu, • Sistem nije dao rezultat usled slabljenja Ugarske i nedostatka finansijskih sredstava

• Habsburški vladari su dosta pažnje posvećivali odbrani granice prema Turskoj • Tako je nadvojvoda Karlo 1579. god. osnovao grad Karlovac, koji je postao sedište Hrvatske vojne krajine, tzv. Karlovački generalat • Centar Slavonske vojne krajine bio je grad Varaždin, tzv. Varaždinski generalat

• Vojna krajina je uspela da obuzda osmanske pljačkaške pohode i spreči razaranje habsburškog pograničnog pojasa • Zato se Vojna krajina postepeno izdvajala u posebnu teritoriju, potčinjenu direktno bečkom dvoru • Izdvajanje Vojne krajine dovelo je do spora bečkog dvora i hrvatskog plemstva, pošto su Srbi krajišnici bili oslobodjeni svih feudalnih davanja

• Posle duge borbe, krajišnici su se izborili da se zakonski reguliše njihov položaj • Tako su 1630. god. nastali Vlaški statuti, kojim su Srbi krajišnici dobili unutrašnju samoupravu • Od početka 18. veka Vojna krajina se širi prema istoku, prateći liniju novog austro-turskog razgraničenja nakon Bečkog rata • Tako su početkom 18. veka osnovane: Slavonska, Sremska, Posavsko-podunavska i Potisko-pomoriška krajina

• Ustanovljavanje granice na Savi i Dunavu dovelo je do ukidanja Potisko-pomoriške granice 1751. god. • Boravak ruskog predstavnika prilikom potpisivanja Karlovačkog mira 1699. god. , označava početak budućeg političkog uticaja na Srbe, početkom 18. veka srpski oficiri su izrazili želju Petru Velikom da „ratuju za pravoslavnog cara“

• Do prve seobe Srba u Rusiju došlo je 1724. god. , kada se iselilo nekoliko stotina porodica • Druga seoba u Rusiju 1751 -1753. god. bila je posledica ukidanja Potisko-pomoriške granice • Srpski iseljenici osnovali su na prostoru današnje Ukrajine Novu Serbiju ili Slavenoserbiju • Medjutim, oni su brzo izgubili svoj etnički identitet i podlegli su rusifikaciji.

Srbi u Ugarskoj • Broj Srba u Ugarskoj uvećao se nakon I velike seobe Srba 1690. god. • Austrijski car Leopold I je Srbima 1690. god. izdao Privilegiju, kojom je Srbima bila zagarantovana sloboda vere i pravo izbora arhiepiskopa, koji je imao pravo da postavlja episkope i upravlja crkvom • Novom Privilegijom iz 1691. god. arhiepiskop je postao i svetovni poglavar Srba, ova privilegija bila je posledica turskog prodora u Srem i bitke kod Slankamena 1691. god. • Trećom privilegijom iz 1695. god. Srbi su oslobodjeni plaćanja crkvenog desetka Katoličkoj crkvi

• Značajna institucija Srba u Ugarskoj bili su crkveno-narodni sabori, na kojima je u početku glavnu reč vodilo sveštenstvo, od sredine 18. veka trećina biranih poslanika bili su sveštenici, trećina gradjanstvo, a trećina krajišnici • Na saborima su birani arhiepiskopi (mitropoliti), osim toga sabori su brinuli o srpskom školstvu, podizanju crkava, zaštiti crkvene imovine

• Područja južne Ugarske su i nakon seobe Srba bila slabo naseljena, zato su Habsburzi sprovodili kolonizaciju i tokom 18. veka naseljavali Nemce, Madjare, Rumune, Slovake, tako je na teritoriji današnje Vojvodine nastao specifičan etnički mozaik • Ukidanje Potisko-pomoriške granice dovelo je do masovnih iseljavanja u Rusiju i druge krajeve gde je i dalje postojala Vojna krajina • Kao kompromisno rešenje usvojeno je osnivanje Potiskog (bečejskog) distrikta, Šajkaškog bataljona i Velikokikindskog distrikta, oblasti u kojima su Srbi i dalje bili izuzeti iz nadležnosti ugarskih vlasti i direktno potčinjeni bečkom dvoru

• Marija Terezija sprovela je krupne reforme u Habsburškoj monarhiji, pre svega stvaranjem centralizovane države, suzbijanjem svih autonomnih prava, ove reforme bile su u duhu prosvećenog apsolutizma • Tako je mitropolitu oduzeta svetovna vlast nad Srbima • Deklaratorijom iz 1779. god. data su tumačenja srpskih privilegija, crkva je potčinjena državnoj kontroli, a Srbima je od prava ostalo sazivanje sabora i nastava na maternjem jeziku • Tako je srpska samouprava svedena na crkvenoškolsku autonomiju

• Srpska crkva u Sent Andreji

• Karlovačka mitropolija bila je crkvena institucija Srba u Habsburškoj monarhiji • Osnovana je u manastiru Krušedolu 1708. god. i obuhvatala je sve pravoslavce u južnoj Ugarskoj, Slavoniji i Hrvatskoj, temelji mitropolije su postavljeni privilegijom Leopolda I iz 1695. god. • Njeno sedište je do 1716. god. bilo u manastiru Krušedolu, kada su Turci spalili manastir, sedište je prebačeno u Sremske Karlovce • Karlovačka mitropolija je bila čuvar srpske nacionalne posebnosti u Habsburškoj monarhiji • Do 1766. god. priznavala je duhovnu prevlast Pećke patrijaršije • Do polovine 19. veka karlovački mitropoliti su bili nesporni predvodnici Srba u Habsburškoj monarhiji

• Sremski Karlovci

• Na Temišvarskom saboru 1790. god. za mitropolita je izabran Stefan Stratimirović • Srbi su na tom saboru prvi put zahtevali neku vrstu političke autonomije, tj. da dobiju Banat kao autonomnu oblast, ali je njihov zahtev bio odbijen

• Zahvaljujući ekonomskom usponu Habsburške monarhije, tokom 18. veka počinje uspon srpskog gradjanstva • Trgovci i zanatlije čine osnovu novog gradjanstva • Gradjani su od bečkog dvora kupovali status “slobodnih kraljevskih gradova” • Taj status, tokom 18. veka, dobili su: Novi Sad, Sombor, Subotica i Temišvar