SISTEM INTERMODALNOG TRANSPORTA Prof dr Slobodan Zeevi dipl

SISTEM INTERMODALNOG TRANSPORTA Prof. dr Slobodan Zečević, dipl. inž. Kontakt: s. zecevic@sf. bg. ac. yu

Intermodalni transport TERMINOLOGIJA q Multimodalni transport q Intermodalni transport q Kombinovani transport q Bimodalni transport q Integralni transport Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 2

Intermodalni transport TEHNOLOGIJE q q q q Huckepack Piggy back Ferroutage Road Rail transport Kengourou Traffic Combine Rail Route Semi Rail Road Railer Mark IV Ro La - Rollende Landstra e Ro Mo – Rolling Motorway Rolling Road Rolling Highway Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta q q q Route Roulante Kombitrailer Coda. E Transtrailer Carro. Bimodale Treiler Train Ro Ro (Roll on – Roll off) Lo Lo (Lift on – Lift off) LASH sistem SEABEE sistem BACAT sistem FIDER sistem 3

Intermodalni transport TERMINOLOGIJA q Multimodalni transport podrazumeva transport robe uz pomoć dva ili više vidova transporta. q Intermodalni transport podrazumeva transport robe uz primenu dva ili više vidova transporta i tovarne jedinice, celog ili dela drumskog vozila bez istovara ili pretovara robe. Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 4

Intermodalni transport TERMINOLOGIJA q Kombinovani transport je intermodalni transport kod koga se najveći deo transportnog puta prevaljuje železničkim ili vodnim prevozom, a početno-završne, sabirno distributivne operacije se obavljaju primenom drumskih transportnih sredstava. Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 5

Intermodalni transport TERMINOLOGIJA q Bimodalni transport – posebno konstruisane sedlaste poluprikolice koje se uz pomoć specijalnih postolja mogu prevoziti putem i šinama. q Integralni transport je pojam koji je prihvaćen i bio u upotrebi na ovim prostorima nekoliko decenija. Pored transporta kontejnera, delova vozila ili kompletnih vozila jednog vida transporta (drumskog, železničkog, vodnog) drugim vidom transporta, obuhvata i primenu paletnih sistema. Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 6

Intermodalni transport INTERMODALNI TRANSPORT q Intermodalni transport je sistem koji podrazumeva transport robe “od vrata do vrata” uz primenu najmanje dva vida transporta, bez promene tovarno manipulativne jedinice, kao što su kontejneri, izmenjivi transportni sudovi, delovi ili kompletna vozila. Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 7

Intermodalni transport SISTEM INTERMODALNOG TRANSPORTA q Intermodalni transport podrazumeva specijalizovane tovarno-manipulativne jedinice i njima prilagođena transportna sredstva, terminale, mrežu terminala, saobraćajnu infrastrukturu, organizaciju transporta i operatere, strategije logističkih lanaca i telematske sisteme. q Svaka od ovih komponenti sistema intermodalnog transporta je u izuzetno jakoj međuzavisnosti, tako da bilo koja promena na jednom području može izazvati promene u ostalim podsistemima. Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 8

Intermodalni transport ISTORIJAT – KAKO JE POČELO q Početak intermodalnog transporta istorija nije zabeležila q Ideja o primeni kontejnera u transportu, prema nekim podacima datira iz prve polovine 19. veka, kada je jedna firma iz Engleske ponudila prevoz određene robe u izmenjivim sanducima q U Rusiji je krajem 19. veka obavljen prvi prevoz sa "smenjivim vagonom" q U Americi je 1911. godine propagiran prevoz robe u kontejnerima, putem oglasa u novinama, a 1917. godine otpočeo je redovni prevoz kontejnera na železnici q Dvadesetih godina u Americi drumski prevoznici su vozila koristili za prevoz robe i putnika – vikendom su skidali tovarni sanduk i postavljali klupe za prevoz putnika Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 9

Intermodalni transport ISTORIJAT – KAKO JE POČELO q Ro-Ro tehnologija u Severnoj Americi - priobalni transport drumskih vozila brodom, u određenom momentu je ograničena pa su drumski prevoznici počeli da skidaju tovarni sanduk sa vozila i da ga transportuju brodom q 1965. godine počinje da se razvija sistem transkontejnera velike nosivosti, razvija se sistem transporta "od vrata do vrata" kroz sve vidove transporta q Uključivanje pomorskog prevoza u sistem transporta "od vrata do vrata" počelo je 1966. godine, kada je roba u kontejnerima, brodom kompanije Sea Land, stigla iz SAD u luku Roterdam. Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 10

Intermodalni transport UZROCI NASTANKA I RAZVOJA INTERMODALNOG TRANSPORTA q nemogućnosti pojedinih vidova transporta da se saobraćajno infrastrukturno povežu sa mnoštvom pošiljalaca i primalaca robe; q velikih troškova transporta po jedinici robe na relacijama pojedinih vidova transporta (drumski, vazdušni); q zaštite robe od oštećenja, rastura pri promeni vida transporta i manipulisanju u transportnim čvorovima; q zaštite životne sredine od negativnog uticaja robe; Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 11

Intermodalni transport UZROCI NASTANKA I RAZVOJA INTERMODALNOG TRANSPORTA q zaštite životne sredine od negativnog uticaja drumskog transporta; q racionalizacije potrošnje i zaštite energetskih resursa; q smanjenja robnih manipulacija i ubrzanja protoka robe; q povećanja pouzdanosti isporuke; q boljeg iskorišćenja transportnih sredstava kroz skraćenje zadržavanja na utovarno istovarnim, pretovarnim manipulacijama; q lakšeg obeležavanja, identifikovanja i praćenja robe. Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 12

Intermodalni transport SISTEM INTERMODALNOG TRANSPORTA Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 13

Intermodalni transport Tovarno manipulativna jedinica q često se u literaturi zove LOGISTIČKA JEDINICA q može biti paleta, kontejner, deo vozila, kompletno vozilo q sve tovarno-manipulativne jedinice podležu određenim STANDARDIMA, ali mogu biti i nestandardne po obliku, dimenzijama, težini, materijalu, itd. q UNIFIKACIJA i KODIFIKACIJA tovarnomanipulativnih jedinica Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 14

Intermodalni transport Tovarno manipulativna jedinica Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 15

Intermodalni transport Transportna sredstva q Svaki vid prevoza ima specijalizovana transportna sredstva za pojedine tehnologije. q Karakteristike sa aspekta kapaciteta: n kamion – 1 -4 TEU, n železnička kompozicija – oko 60 TEU, n brod – 6000 – 15000 TEU Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 16

Intermodalni transport Saobraćajna infrastruktura q multimodalni koridori, q svetlosni profili Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 17

Intermodalni transport Terminali – logistički centri q Predstavljaju: mesto pretovara jedinica IT, n mesto promene vida transporta n mesto čuvanja, nagomilavanja i skladištenja robe n Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta terminal ili logistički centar mesto pretovara, promene vida transporta i skladištenja robe 18

Intermodalni transport Terminali – logistički centri INTERMODALNI, KOMBINOVANI, MULTIMODALNI, BIMODALNI SISTEMI TRANSPORTA SU NEZAMISLIVI BEZ SPECIJALIZOVANIH TERMINALA Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 19

Intermodalni transport Terminali – logistički centri Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 20

Intermodalni transport Terminali – logistički centri q Najčešće su specijalizovani, što zavisi od: vida transporta, n funkcije u logističkim lancima (sabirni, distributivni, TRANSHIPMENT, FIDER, HUB and SPOKE, . . ) n tehnologije, transportnog sredstva i tovarno manipulativne jedinice – kontejnerski, hucke – pack, ro – ro, . . n makro i mikro lokacije, itd. n q Sve ovo utiče na strukturu, veličinu, tehnologiju u samom terminalu Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 21

Intermodalni transport Terminali – logistički centri HUB and SPOKE koncept Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 22

Intermodalni transport Terminali – logistički centri q Kontejnerski terminali: kopneni drumsko-železnički, n rečni, n pomorski n q Veličina transportnog sredstva i organizacija prevoza utiču na KONCEPT TERMINALA q Brodovi sa preko 6000 TEU (Twenty Equivalent Units) utiču na planiranje terminala budućnosti, kao što je projekat SPEEDPORT terminala Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 23

Intermodalni transport Mreža terminala q Terminali se specijalizuju i povezuju u mrežu na mikro, meta i makro prostorno tehnološkom planu, i to: Beograd kao intermodalna logistička platforma, ili Luka Marselj, Singapur koje imaju više kontejnerskih, Ro – Ro terminala n Nacionalne mreže: Srbija, Nemačka, Italija, Francuska, . . n Evropska mreža: INTEGRISANI TRANSPORT EVROPE n Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 24

Intermodalni transport Mreža terminala q EUROPLATFORMS – 1991. godine osnovan kao udruženje nacionalnih unija centara Francuske, Italije, Španije, itd. n asocija danas obuhvata 10 zemalja, preko 80 centara i preko 1200 operatera n definisali su USLOVE i KRITERIJUME za ulazak u mrežu Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 25

Intermodalni transport Mreža terminala Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 26

Intermodalni transport Mreža robno-transportnih centara Italije Trento NOVARA VERONA CERVIGNANO TORINO RIVALTA SCRIVIA PARMA Prato LIVORNO Orte NAPOLI Venezia PADOVA Rovigo BOLOGNA Ancona Pescara Bari Salerno planirano funkcioniše Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta Catania 27

Intermodalni transport Organizacija transporta q Učesnici pošiljalac ugovarač transporta realizator transporta prevoznik pošiljalac q Linijske veze, grupne pošiljke, . . . n kompanija Kombiverkehr u Nemačkoj ima 250 linija koje povezuju 50 terminala. q Dokumentacija n u multimodalnom transportu postoji samo jedan dokument koji pokriva sve vidove transporta – Multimodal Transport Documents (MTD) Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 28

Intermodalni transport Operateri – udruženja q U realizaciji transporta treba povezati više učesnika, a time se bave različita udruženja i organizacije: Nacionalna železnička i transportna udruženja, n Specijalne firme u okviru udruženja: TRANSFRACHT, INTERCONTAINER, INTERFRIGO n Multimodalni transportni operateri, MTO – Multimodal Transport Operators, koji obuhvataju: w špeditere, w vozare, w specijalizovana preduzeća davaoce usluge i w lučke firme n Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 29

Intermodalni transport Operateri – udruženja q Na međunarodnom nivou rad nacionalnih društava koordinira Međunarodna unija za eksploataciju drumsko železničkog transporta (Union International Rail Route – UIRR). Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 30

Intermodalni transport Članice UIRR-a q q q q q Adria Kombi - Slovenija Bohemiakombi - Češka republika BTZ – Nemačka Cemat - Italija Combiberia – Španija Crokombi - Hrvatska CTL Combined Transport Ltd. – Velika Britanija Hungarokombi – Mađarska Hupac – Švajcarska Kombiverkehr – Nemačka Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta q q q q q Novatrans - Francuska Ökombi - Austraija Polkombi - Poljska Portif - Portugalija Rocombi – Rumunija Swe-Kombi – Švedska Kombi-Dan - Danska Kombi. Nor – Norveška Trailstar - Holandija T. R. W. Transport Route. Wagon - Belgija 31

Intermodalni transport Telematika (TELEkomunikacije + infor. MATIKA) q Mnoga rešenja su prisutna, imaju različite nazive i različite funkcije (na primer: CIRR – Computer Integrated Railroading, MDS – Transmodal, ALI BABA, itd. ). q Sva rešenja idu u pravcu potpune integracije: informacionih, upravljačkih, realizatorskih i kontrolnih funkcija u globalnim logističkim mrežama. Cilj je kompletni pregled toka transporta od vrata do vrata. Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 32

Intermodalni transport Telematika (TELEkomunikacije + infor. MATIKA) q Sistem mora da omogući: n pojednostavljenje svih operacija, n poboljšanje proizvodnosti sistema, n optimizaciju procesa u terminalima, n upravljanje i kontrolu transportnih sistema (kontejnerski park, vozni park, itd. ) Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 33

Intermodalni transport Telematika (TELEkomunikacije + infor. MATIKA) Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 34

Intermodalni transport Strategije logistike q q q JIT - Just In Time, MOB – Make Or Buy, Insourcing, Outsourcing 3 PL – Third Party Logistics 4 PL – Fourth Party Logistics Predavanje 1. Sistem intermodalnog transporta 35