SHB227 TRKYENN TOPLUMSAL VE EKONOMK YAPISI AR GR

SHB-227 TÜRKİYENİN TOPLUMSAL VE EKONOMİK YAPISI ARŞ. GÖR. DR. BURCU ÖZDEMİR OCAKLI

• 2. Hafta: Toplumsal Eşitsizlik ve Toplumsal Tabakalaşma

Toplumsal Ögeler • Toplumsal kurumlar • Toplumsal tabakalar (sınıf, statü, toplumsal hareketlilik) • Kültür ve toplumsal yapı • Toplumsal değişme

b) Toplumsal tabakalar (sınıf, statü, toplumsal hareketlilik) • Toplum bir bütün; ancak homojen değildir. • Toplumda bazı grup ve kesimler daha fazla fırsat ve haklardan yararlanırlar. • Toplumlar en çok toplumsal eşitsizlik çerçevesinde bölünmüşlerdir. • Toplumsal eşitsizlik bir toplumda sadece farklı gruplar arasında değil, küresel düzeyde toplumlar arasında da etkilidir. Yani çok boyutlu ve çok yönlü bir kavramdır.

Toplumsal Eşitsizlik • Modern toplum öncesi eşitsizlikler mevcut ancak günlük yaşamda görünür değil ve dilde kavramsal olarak bulunmuyor. • Yurttaş tarafından, yönetenin yetkileri, rolleri sorgulanır hale gelmiştir; yani yönetenlerin yurttaşlara hesap vermesi söz konusu • Sosyal ve siyasi alanda • 18. yy. da Fransız Devrimi • EŞİTLİK (EGALİTE) “ortak dil” • Ekonomik alanda • Sanayi devrimi

• Toplumsal tabakalaşma (Social stratification) => Yapısal-İşlevci kuram • Toplumsal eşitsizlik (Social inequality) => Marksist kuram • Toplumsal sınıf (Social class) => Marksist kuram

Sosyal Sınıf • Modern toplumlardaki eşitsizlik “sosyal sınıf” ve “statü” kavramlarıyla açıklanabilir. • Sosyal sınıf modern toplumlarda “aileden kalan bir mevkiiden daha ziyade kazanılmış bir sosyal konum” • Kişinin kendi kazanımları önemli • Tabakalar arası dikey ve yatay hareketlilik olanağı

Sosyal Sınıf Farklılıkları • Ekonomik (maddi kaynakların mülkiyeti, gelir, meslek farklılıkları) • Ekonomik olmayan (siyasi, sosyal ve kültürel)

TOPLUMSAL SINIF • Sanayileşmiş ve ekonomik olarak gelişmiş toplumlarda: • ÜST SINIF: İşveren, sanayici, yönetici • ORTA SINIF: Beyaz yakalı çalışanlar, devlet görevlileri • ALT SINIF: Mavi yakalı çalışanlar, el emeği ile çalışanlar

• KÖYLÜ SINIFI FARKLILIKLAR GÖSTERİR (Sanayileşmekte olan ve tarım sektörünün güçlü olduğu toplumlarda) • Toprak sahibi olma durumu • Toprağın büyüklüğü • İşlenen ürün ve pazarla bütünleşmiş olup olmama • Bölgesel farklılıklar • (Kalaycıoğlu, 2012)

SOSYAL STATÜ • Mesleki konumla elde edilen mevkiye dayanır • Bağlı bulunan aile, cemaat, aşiret gibi topluluklar aracılığıyla elde edilen mevkiye dayanır • O toplumda varolan kültürel değerlere ve normlara göre bu mevkilere tanımlanan unvan, prestij gibi kriterler ile açıklanır

• Marksist Kuram’a Göre Sosyal (Toplumsal) Sınıf ve Sınıf Eşitsizliği • Max Weber’e Göre Sınıf, Statü ve Güç • Yapısal İşlevselci Görüşe Göre Toplumsal Tabakalaşma

Karl Marx (Toplumsal Eşitsizlik) • Sınıflar mülkiyet haklarının ortaya çıkmasıyla başlar. • Mülkiyet sahibi –Üretim sürecini kontrol eden ve üretim araçlarını elinde bulunduran • Emek sahibi- Emeğini satarak geçinmek durumunda olan, işçi sınıfı • Ekonomik faktörlerin (alt yapı) yanı sıra toplumsal iş bölümü, sınıfların birbirine karşı siyasi duruşu, ve kültürel faktörler de sınıf eşitsizliğini belirlemede etkilidir (üst yapı).

Max Weber (Sınıf, Statü, Güç) • Sosyal sınıflar toplumda mal ve hizmetlerin değiştirildiği pazar içinde oluşurlar. • Marx’tan farklı olarak iki temel ve çıkarları birbirine zıt olan sosyal sınıf yerine, çok fazla sınıf mevcuttur. • «Toplumsal prestij, şeref veya itibar» statü farklılaşmasının temelindedir (İtibar gören meslek grupları) • Ör. Beyaz yakalılar ve mavi yakalılar • Siyasi örgütlenme, siyasi güç, bir siyasi partiye ya da sendikaya yakın olma • 3 kavram kuramsal düzeyde birbirlerinden bağımsız olarak bireylerin toplumsal konumlarını belirler

Yapısal-İşlevci Görüş • Toplumsal tabakalaşma toplum için olumlu bir katkı sunar, toplumun işleyişine yardımcı olur. • Toplumsal tabakalaşma «gerekli» ve «doğal» • Herkes aynı beceri ve isteğe sahip değil • Herkes için yeteri kaynak mevcut değil • Yapı İşlev

Toplumsal Hareketlilik • Toplumsal konumlar, pozisyonlar arasında yer değiştirme • Nesil içi hareketlilik • Bireyin kendi yaşam süresi içindeki hareketlilik • Nesillerarası hareketlilik • Bireyin önceki nesillere (baba, dede…) kıyasla elde ettiği hareketlilik • Yukarı dikey hareketlilik • Aşağı dikey hareketlilik

Kaynakça: Kalaycıoğlu, S. (2012). Toplumsal yapı: Kavramsal arka plan. İçinde Memet Zincirkıran (Edt. ). Dünden bugüne Türkiye’nin toplumsal yapısı (s. 3 -18). Bursa: Dora Basım-Yayın Ltd. Şti.