SES OLAYLARI Ercan BL nsz yumuamas P t

SES OLAYLARI Ercan BİL

Ünsüz yumuşaması: P, ç, t, k harfleriyle biten sözcüğe ünlüyle başlayan ekler gelirse kelime sonundaki sert harfler yumuşayarak b, c, d, g, ğ harflerine dönüşür. Kita(p)b-ı Dikkat! Tek heceli kelimelerin çoğunda yumuşama olmaz. Koçu, kökü, topu,

Dikkat! Bazı çok heceli sözcüklerde de yumuşama olmaz. Sanata, hukukun, milletim, hürriyetimiz… Dikkat! Fiil köklerinde türemiş bazı sözcüklerde de yumuşama olmaz. Konutun taşıta… Dikkat! Türkçede kelimelerin son hecesinde b, c, d, g bulunmaz. Psikolog, Türkolog, sosyolog, blog…

Ünsüz benzeşmesi(sertleşme): Bir sözcüğün sonunda f, s, t, k, ç, ş, h, p (fıstıkçı şahap) sert ünsüzlerinden biri varsa ve bu sözcüğe c, d, g harfleriyle başlayan bir ek geldiğinde ekin ilk harfi sertleşerek ç, t, k harflerine dönüşür. P →b ç→c t →d k →g, ğ Kitap-ç(c)ı Ayak-da – ayak-ta Kes-gin – kes-kin, tuk-gu – tuk-ku… UYARI: Rakamlardan sonra gelecek eklere dikkat edilmelidir. 1973’te, Sabaha karşı 5’te gibi…

Ünsüz(sessiz) düşmesi: Kimi sözcükler sonlarına –cik, -cek eklerini aldıklarında sonlarındaki ünsüz harfi kaybederler. Küçü(k)cük, mini(k)cik, ufak(k)cık… Bazı birleşik sözcüklerde de görünür. Üst teğmen - üsteğmen

Ünsüz türemesi : Bazı sözcükler sonlarına –etmek, -olmak gibi yardımcı eylemler aldıklarında sözcüklerin sonundaki ünsüz harf yinelenir. His(s)etmek Yabancı sözcüklerden bazılarına ünlüyle başlayan ek getirildiğinde görülebilir. Sır-r-ım red-d-i

Dudak ünsüzlerinin benzeşmesi Bu sözcükler yabancı dillerden gelmiştir. Anbar-ambar Penbe – pembe Tanbur – tambur Perşenbe - perşembe

Kaynaştırma harfleri: Ünlüyle biten kelimelerde sonra ünlüyle başlayan ek gelirse kelime ile ek arasına iki ünlü harf yana gelmeyeceği için kaynaştırma harfi gelir. YaŞa. SıN! Başlayacak, arabaya *Tamlamalarda görülür. kapı-n-ın kolu Arkadaşımın anne-s-i

*Üleştirmelerde İki-ş-er *Fiilden fiil yapan eklerde Oku-y-an *Hallerde Tepe-y-e *Bazen ünlü ünsüz arasında olabilirler Sevgi-y-le

Ünlü daralması: Düz-geniş ünlüyle biten kelimelerden sonra –yor eki gelirse kelime sonundaki düz-geniş harf daralarak –ı, i, -u, -ü harflerine dönüşür. Bakmı(ma)yor -y kaynaştırma harfi bazen daralmaya sebep olur. Yi-y-ecek di(e)-y-ecek

Ünlü düşmesi(hece düşmesi): İki heceli bazı sözcüklerin sonundaki ünlü harf ünlüyle başlayan ek aldıklarında düşer. Bur(u)n-u *Organ adlarında veya ikinci hecesi dar olan sözcüklerde ağız-ı ağzı gönül-ü gönlü *Sözcük türemesi esnasında Ayırım-ayrım sıyırık-sıyrık

*Yardımcı fiilli birleşik fiillerde Sabır et- sabret hapis ol- hapsol *Bazı isimlerde (aşınma) Kayın ana – kaynana kahve altı – kahvaltı *Bazı zamirlerde Şurada – şurda Nerede - nerde *Bazı sorularda Ne için - niçin

Ünlü türemesi: Bazı sözcükler ek aldıklarında sözcükle ek arasına ünlü harf girer. Az-cık Azıcık Pekiştirmelerde de görülebilir Sapasağlam güpegündüz

Ulama: Sözcüğün sonundaki ünsüz harf kendisinden sonra gelen sözcüğün başındaki ünlü harfler bağlanarak okunur. Buna ulama denir. Yol onun varlık onun Noktalama işareti ulamayı bozar

Pekiştirme: Varlıkların özelliğini bildiren bazı sözcüklerin ilk heceleri m, p, r, s harflerinden birisi getirilerek pekiştirilir. Kelimenin anlamı kuvvetlendirilir. Kıpkırmızı, sapsarı, yemyeşil, upuzun… Bazı pekiştirmeli sözcüklerde araya ünlü türeyebilir. sapasağlam, güpegündüz…