Sertifikasyon Sistemi Nedir AMA lkemizde faaliyet gsteren Kamu

Sertifikasyon Sistemi Nedir? AMAÇ � Ülkemizde faaliyet gösteren Kamu ve Özel sektör tohumluk üretimlerini disipline etmek, � Çeşit safiyetini devam ettirmek, � İsmine doğru, hastalıklardan ari, fiziksel ve biyolojik değerleri yüksek tohumlukların üreticiye intikalini sağlamak yani minimum kalite garantisi, � Ülkelerarası tohum ticaretinde teknik engelleri ortadan kaldırmaktır.

NEDEN SERTİFİKALI TOHUM � Yüksek genetik potansiyel � Sertifikalı tohumun izlenebilirliği � Üretim alanlarının seçimi iyi yapılır � Tarlada temizlik yapılır � Üreticiler tecrübeli ve yetkilendirilmiştir � Laboratuvar kontrolleri � Çimlenme ve sürme gücü yüksektir � Sertifikalı tohum sağlıklıdır � Modern tesislerde ilaçlanır ve temizlenir

SEBZE TOHUMU SERTİFİKASYON SİSTEMİ SERTİFİKALI ÜRETİM (RESMİ DEVLET KANALI İLE) STANDART ÜRETİM (ÖZEL FİRMA KANALI İLE TESCİL EDİLMİŞ MİLLİ ÇEŞİT LİSTESİNDE YER ALAN ÇEŞİTLER ·İL MÜDÜRLÜĞÜ: BEYANNAME ·İL MÜDÜRLÜĞÜ: TARLA KONTROLÜ ·T. T. S. M ETİKET TALEBİ ·İL MÜDÜRLÜĞÜ: PAKETLENMİŞ VE ETİKETLENMİŞ ÜRÜNDEN NUMUNE ALIMI ·BEYDERE T. T. S. M ANALİZLERİ ·SONUÇ: RESMİ SERTİFİKA *BİR ÜRETİM SEZONU İÇERİSİNDE TAMAMLANMALIDIR. *HAM TOHUMLUK UYGULAMASI YAPILABİLİNİR. MİLLİ ÇEŞİT LİSTESİ ARAŞTIRMACI KURULUŞ OLAN FİRMA STANDART SEBZE LİSTESİ ARAŞTIRMACI KURULUŞ OLMAYAN FİRMA

TARLA KONTROLÜ TOHUM İŞLEME MÜRACAAT AMBALAJLAMA VE PİYASA ETİKETLEME DENETİMİ POST KONTROL NUMUNE ALMA BELGELENDİRME LABORATUVAR ANALİZLERİ

Tohumluk Kontrol ve Sertifikasyon Sistemi MÜRACAAT • Elit, orijinal ve anaç sınıftaki tohumluk üretimleri için araştırma kuruluşları müracaat edebilir. Sertifikalı sınıftaki tohumluk üretimlerini bu kuruluşlarla birlikte tohumluk üreticisi kişi veya kuruluşlarda yapabilir. • Müracaatın yetkili kuruluşa yapılmasında üretimle ilgili detay bilgilerin verilmesi gerekir. Bunun için de bazı formlar geliştirilmelidir. • Müracaat yapılma şekli; Tohumluk Beyannamesi (3 nüsha) Ekilen Tohumluğa Ait Sertifika veya onaylı sureti Özellik Belgesi Kroki

TARLA KONTROLÜ • Amacı; çeşit kimliğinin kontrolü ve kalite standartlarının gözlemidir. • Uygulamaları - Genel durum kontrolü - Ön bitki - İzolasyon - Çeşit kimliği kontrolü - Tür ve çeşit saflığı kontrolü • Tarla kontrolünün yetkilendirilmiş eğitimli kontrolörlerce yapılması gerekir. • Kontrolörlerin tohumluk üreticileri ile maddi herhangi bir bağlantısının olmaması gerekir.

Tarla Kontrol Yöntemleri ve Genel Prensipleri Tarla Kontrolü � Önemi � İlkeleri � Prensipleri � Tohumluk Tarlasının Genel Durumunun Kontrolü � Ön Bitki � İzolasyon � Çeşit Kimliği Kontrolü � Çeşit Saflığı � Melez Üretimlerde Çeşit Saflığı

Tarla Kontrol Yöntemleri ve Genel Prensipleri NEDEN TARLA KONTROLÜ Tohumluk Üretimlerinin sertifikasyon sistemi içinde yer alabilmesi için tarla kontrolü yapılması zorunludur. Tohumluk bitkisinin ait olduğu çeşidin özelliklerini gösterip göstermediği (çeşit kimliği) tarlada kontrol edilir. Tohumluğun kalitesini bozacak faktörler (çeşit safiyeti) en iyi tarla kontrolü ile tespit edilir. Tarla kontrolünün kuralları çerçevesinde eksiksiz yapılması ile birçok masraf ve işlem baştan engellenmiş olur. Çeşidin ismine doğruluğu, Standartlara uygun olmayan tohumluk üretimi, Para ve emek gerektiren tohum hazırlama işlemleri.

Tarla Kontrol Yöntemleri ve Genel Prensipleri � Tarlada daha önceden ekilen aynı veya benzer türlere ait kendiliğinden gelen istenmeyen bitkilerin bulaşma riskinin asgariye indirilmesine dikkat edilmelidir. (ön bitki) � Yabancı tozlanma riskini asgariye indirmek üzere diğer bitkilerin yeterince uzağından olmalıdır. (izolasyon) � Tohumluğa bağlı hastalık kaynaklarından izole edilmeli, yabancı ot ve diğer bitki türlerinden, özellikle de tohum işlemede zor ayrılan bitkilerden arındırılmalıdır. � Tohumluğa bağlı hastalıklardan ari ve doğru çeşit kimliğine sahip olmalıdır. � Çeşit saflığı standartlarında izin verilen oranların üzerinde tip dışı ve diğer tür ve çeşitlere ait bitkiler bulunmamalıdır.

TARLA KONTROLÜ PRENSİPLERİ � Tarla kontrolünü yapan kişiye tohumluk üretimi ile ilgili tüm bilgiler verilmelidir. � Kontrolör türlerin ayırt edilmesinde kullanılan özellikler konusunda uzman ve kontrolü yapılacak çeşitler hakkında bilgi sahibi olmalıdır. Bu bilgiler içerisinde çeşidin veya melez üretimlere ait hatların tanımı yer almalıdır. (Bitki özellik belgeleri) � Kontrolör, tohumluk üretimleri hakkında bağımsız görüş sunmak zorundadır. Görevi; tohumluk üretimi sırasındaki durumu raporlamaktır. Tohumlukların kontrolünde bakılması gereken faktörler yönünden tanımlamalar yapılamıyorsa ikinci bir kontrol yapılabilir. (Tarla Kontrol İhbarnamesi)

Tarla Kontrol Yöntemleri ve Genel Prensipleri TOHUMLUK TARLASI KONTROLÜ Kontrolör, tarlayı ve çevresini ayrıntılı olarak incelemelidir. Tarlanın bir bölümüne farklı bir tohumluk ekildiğini, yabancı tozlanmanın nedeni olacak bitkilerin veya kenarlarda mekanik karışımın olup olmadığını araştırmalıdır. Diğer bitki türlerinin, yabancı otların, tohumluğa bağlı hastalıkların var olup olmadığına ve yabancı tozlanmaya yol açan polen kaynaklarından tohumluk üretiminin izole edilip edilmediğine dikkat etmelidir. Tarlanın bitki saflığının ayrıntılı olarak tespit edileceği kontrol döneminde olduğu gözlenmelidir. Hastalık, zararlı veya diğer nedenlerle yeterince gelişemeyip bodur kalan ve çeşit saflığı açısından değerlendirilemeyen bitkiler tespit edilerek elemine edilmelidir.

ÖN BİTKİ Kontrolör, tohumluk yetiştiricisi ile tarlada yapılan ön kültürün ayrıntıları hakkında görüşmelidir. Yetiştirici tarlada yetiştirilen ürünler hakkında kontrolöre bilgi vermelidir. Geçmiş yıllarda tarlanın olası bölünmüşlüğü veya aynı çeşidin daha önceki tohumluk üretimleri değerlendirilmelidir. Geçmiş yıllardaki üretimlerden kaynaklanan kendiliğinden gelen verimli bitkilerin büyümesi engellemek amacıyla aynı tür için aynı tarlanın arkaya kullanılmasına izin verilmemelidir. “ Bazı bitki türleri için ön bitki şartı uygulanmaz” Bu türler talimatnamelerde bildirilmiştir.

İZOLASYON Tohumluk üretimlerinde izolasyon üretim bölgesinin çevresi dolaşılarak kontrol edilmelidir. Yabancı döllenen bitki türlerinde tarlanın civarı bitkilerin yabancı döllenme için öngörülen asgari mesafede izole edilip edilmediğine bakılmalıdır. İzolasyon mesafesi asgari şartları karşılamıyorsa, kontrolör istenilen izolasyon mesafesi elde edilinceye kadar etkileşime yol açan kaynağın tamamını veya bir kısmını ortadan kaldırılmasını talep etmelidir. Kendine döllenen türlerde mekanik karışımı önleyecek izolasyon şartının sağlanması gerekir.

ÇEŞİT KİMLİĞİ KONTROLÜ Tarla Kontrolü ile tohumluk bitkisinin resmi tanımda (özellik belgesinde) verilen çeşit özelliklerini taşımasını bir bütün olarak incelenmesi amaçlanmaktadır. Çeşit kimliği kontrolü için yeterli sayıda bitkinin incelenmesi gerekir. İncelenmesi gereken alan, türlerin ayırt edici özelliklerinin karmaşıklığına ve çeşidin yeknesaklığına bağlı olarak farklılık gösterir. Melez çeşitlerde erkek ve dişi ebeveyn hatların ayrı incelenmesi gerekir. Tarlada hatlar kesin olarak ayrıt edilmelidir.

ÇEŞİT SAFLIĞI Türlere göre belirlenen birim alanlar dikkate alınarak standardında belirtilen faktörler yönünden çeşit saflığı kontrol edilir. Birim alanlar tüm bitkileri temsil edecek şekilde üretim tarlasında dağınık bir şekilde belirlenmelidir. Genetik (farklı tür ve çeşitlerin kontrolü) ve fiziksel safiyete (ot ve zararlı ot kontrolü) yönelik gözlemler alınmalıdır. Ayrıca standardında belirtilen tohumla geçen hastalıklar yönünden de kontrollerin yapılması gerekir. Gözlemi yapılan ve saf olmayan unsurlar birim saha üzerinden değerlendirilerek raporlarına işlenmelidir.

Tarla Kontrol Yöntemleri ve Genel Prensipleri MELEZ ÜRETİMLERDE ÇEŞİT SAFLIĞI Melez çeşit üretimlerinin kontrolünde öncelikle hatlar arasında ekim sırasında bir karışım olmadığından emin olunmalıdır. Erkek steril hatların kullanıldığı üretimlerde kontrolör ana hat sıralarında toz veren bitkilerin bulunmadığından emin olunmalıdır. Ana hatlarda anterlerin mekanik olarak çıkarılması halinde kontrolör bu işlemin ana hatlar polen dökmeden ve stigmaları alıcı hale gelmeden önce yapıldığını kontrol etmelidir. Melez üretimlerde çeşit saflığı; � Etkileşime neden olacak polen kaynağı ile arada yeterli izolasyon mesafesinin bırakılması, � Ana hatların erkek sterilliğinin yüksek olması, � Her iki ebeveynin çeşit saflığının yüksek olması, � Baba hatların önce ve ayrı hasat edilmesi durumunda sağlanabilir. 2009

TOHUMUN İŞLENMESİ • Tohumlukların kontrolü sonrasından numune alınmasına kadar geçen süreçtir. Tüm faaliyetler tohumluk üreticisinin kontrolü ve sorumluluğundadır. • Türlere göre farklılık göstermekle birlikte yapılan işlemler; � Temizleme � Kurutma � Boylama � İlaçlama � Paketleme � Kalite kontrolü

AMBALAJLAMA VE ETİKETLEME Tohumluk ambalajlarında bulunması gereken zorunlu bilgiler: • Üretici veya tedarikçinin adı ve adresi, � Tür adı, � Çeşit adı � Tohumluğun sınıfı ve kademesi, � Ambalajın net ve bürüt ağırlığı, � Tohumluğun ilaçlı olup olmadığı, ilaçlı ise ilacın adı yazılmalıdır. İstendiğinde, tohumun özellikleri ve yetiştirme tekniği ile ilgili bilgiler ambalajlara yazılabilir.

• Tohumluk Etiketleri: • Etiketi düzenleyen sertifikasyon kuruluşunun adı ve logosu • Tohumluk partisinin numarası, • Numunenin alındığı veya mühürlemenin yapıldığı tarih. Ay ve yıl olarak, • Tür adı ve Çeşit adı, • Tohumluk sınıfı ve döl kademesi, • Tohumluk ambalajının beyan edilen net ve bürüt ağırlığı veya tohum sayısı, • Tohum ilaçlanmışsa ilacın adı, • Melez çeşitlerde melez kelimesi, • Üretici firmanın adı ve adresi bulunmalıdır.

NUMUNE ALMA I. Tohumluk partisinin niteliklerinin belirlenmesi, laboratuvar analiz ve testlerinin yapılmasında kullanılacak birim ağırlıktaki tohumluktur. II. Uygulama; Tohumluk partisinin homojenliği kontrol edilir, İlk, karışık ve temsili numunelerin alınması III. Tohumluk partilerinin numarandırılması : TR 06 0239 0001 IV. Paçal Numune V. Numune alma yöntemleri: Sondalarla – Otomatik – Elle numune alma VI. ISTA Rules’e göre türler için belirlenen metot ve standartlara göre numune alma işlemleri yürütülmektedir. VII. Numune alma işlemleri yetkilendirilmiş birimlerce alınması gerekir.

LABORATUVAR KONTROLLERİ Ülkesel standart ve ISTA metotlarına göre laboratuvar analizleri yetkilendirilmiş sertifikasyon müdürlükleri tarafından tohumluk analiz ve testleri yürütülmelidir. I. Numune Kabul ve Kayıt İşlemleri II. Fiziksel Safiyet İşlemleri III. Biyolojik Analizler (Çimlenme) IV. Diğer Laboratuvar İşlemleri - Nem tayini -Ağırlık testleri -Tohum gücü (vigor) testleri

LABORATUVAR KONTROLLERİ Numune Kabul ve Kayıt İşlemleri: • Numuneye ait bilgilerin kaydı • Analiz kartları - gizlilik • Temsili numune – çalışma numunesi • Şahit numunenin depolanması

LABORATUVAR KONTROLLERİ Fiziksel Safiyet İşlemleri: SAFİYET ANALİZİ • Saf tohumlar ayrılır • Cansız yabancı maddeler ayrılır • Diğer tür ve çeşit tohumları ayrılır • Diğer mahsul tohumları ayrılır • Ot ve zararlı ot tohumları ayrılır ÇEŞİT ANALİZİ • Diğer tür ve çeşit tohumları ayrılır • Diğer mahsul tohumları ayrılır • Ot ve zararlı ot tohumları ayrılır • Çeşit analizi olarak da adlandırılan sayım analizinde cansız yabancı maddelere bakılmaz diğer tohumların ağırlığı ve oranları(%) belirlenmez sadece diğer tohumların teşhisleri yapılarak adetleri sayılır

LABORATUVAR KONTROLLERİ Tohum Çimlendirme ve Test İşlemleri: Amacı tohumluğun maksimum çimlenme potansiyelinin tespitidir. Ön işlemler: ön üşütme ilaçlama ön kurutma ön yıkama vb. Değerlendirme: normal çim anormal çim sert tohum dormant tohum ölü tohum Gereklilikleri: sıcaklık nem ışık ortam

BELGELENDİRME Tohumluklar için kullanılan belgeler sınıflarına ve kullanım şekillerine göre farklılık gösterirler. Elit tohumluk sertifikası Orijinal tohumluk sertifikası Sertifikalı II-V tohumluk sertifikası Ham (işlenmemiş) tohumluk sertifikası Tohumluk olamaz raporu

POST KONTROL DENEMELERİ Tarla ve laboratuvar kontrolleri sonucu sınıfı belirlenmiş tohumlukların testi için deneme parsellerinde yapılan çeşit kontrolüdür. Uygulama ve Değerlendirme: • Yıl içinde sertifikalandırılan tohumluklardan tesadüfi olarak seçilen örneklerden kurulur. • Orijinal ve anaç sınıftaki tohumlukların partilerinin tümü, sertifikalı sınıftaki belgelendirilen tohumluk partilerinin %10 denemelere alınır. • Denemeler iki tekerrürlü kurulur. • Gözlemler sırasında belirlenen tip dışı bitkiler işaretlenir. • Standartları ile kontrol edilerek belirlenen değere eşit veya büyük olan tohumluk partilerinden çoğaltılacak tohumluklar resmi kontrolörler tarafından denetlenir.

PİYASA DENETİMİ Piyasa denetimleri için bir mevzuat hazırlanmalı ve bu denetimi yapacak birimler tespit edilmelidir. Aranan Şartlar: • Tohumlukların yetkili kişi veya kuruluşlarca satışının yapılması, • Tohumlukların tescilli, üretim izinli veya standart sebze kaydının olması, • Yetkili sertifikasyon kuruluşları tarafından sertifikalandırılması, • Tohumluk ambalaj ve etiketlerinin kurallara uygun olması, • Tohumluğun depolandığı veya satışa sunulduğu yerlerin kaliteye zarar vermemesi gerekir.

ÖRNEK OLARAK FASULYE BİTKİSİNDE TARLADA ARANAN ŞARTLAR 1 -Tarla Kontrol Zamanı: % 50 bakla oluşum döneminde ve hasattan bir hafta önce olmak üzere 2 defa kontrol edilmelidir. 2 -Tarla Muayenesine Esas Birim: 100 bitkidir. 3 -Tarla Muayenesinde Sayımı Yapılacak Hususlar: a)Diğer tür ve çeşitler ( tip dışı dahil), b)Hastalıklı bitkiler. 4 -Tarlanın Büyüklüğüne Göre Yapılacak Sayım Tekerrürü: 0 - 10 da ise 5 defa, 10 - 100 da ise 10 defa, 100 da’dan büyük ise 15 birim saha üzerinde tekrarlanır.

5 -Döl Kademesi: ORİJİNAL ANAÇ SERTİFİKALI 1 yıl 2 yıl 6 -Ön Bitki Şartı: Tohumluk üretimi için kullanılacak kuru fasulye tarlasına arkaya farklı çeşitler ekilemez. Farklı çeşitlerin ekilebilmesi için en az 1 yıl geçmesi gereklidir. Ancak aynı çeşidin sertifikalı tohumluğu arkaya ekilebilir. 7 -İzolasyon Mesafesi Şartı ORİJİNAL ANAÇ SERTİFİKALI 50 m 25 m

8 -Tarla Standartları: Faktörler (en çok %) Orİjİnal Anaç Sertİfİkal. I 0. 1 0. 3 1 Solgunluk (Fusarium oxysporum) 0 0 0. 5 Pas (Uromyces appendiculatus) 0 0 5 Sap çürüklüğü (Sclerotinia sclerotiorum) 0 0 1 Antraknoz (Colletotrichum lindemuthianum) 0. 5 1 2 Kök çürüklüğü (Macraphomina phaseoli ve Rizoctonia solani) 0. 3 0. 5 2 Bakteriyel solgunluk (Curnobacterium flaccumfaciens pv. phaseolicola) 0 0 0 Virüs hastalıkları (Toplam) 0 2 5 Yaprak lekesi (Pseudomonas syringae pv. phaseolicola) 0 0 0. 5 Adi yaprak yanıklığı (Xanthomonas axonopodis pv. phaseoli) 0 0 0. 5 Diğer tür ve çeşitler ( tip dışı dahil)

9 -Paketleme: PARTİ BÜYÜKLÜĞÜ AZAMİ AMBALAJ BÜYÜKLÜĞÜ 20 ton LABORATUVAR STANDARTLARI FAKTÖRLER ASGARİ NUMUNE AĞIRLIĞI 50 kg 1000 gr ORİJİNAL ANAÇ SERTİFİKALI Saf tohumluk (en az %) 98 98 97 Cansız yabancı madde(en çok %) 2 2 3 Diğer mahsul tohumları(en çok adet/kg) 0 2 4 Ot tohumları (en çok adet/kg) 2 4 8 Diğer tür veya çeşitler (en çok adet/kg) 2 6 10 Çimlenme ve sert tohum toplamı (en az %) 85 85 85

KAYNAKLAR: GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI -YENİ MEVZUATA GÖRE STANDART SEBZE TOHUMU ÜRETİM PROSEDÜRÜ -Tohumluk Sertifikasyonu Uygulama Esasları Hakkında Talimatnamesi -TOHUMLUK PARTİLERİNDEN NUMUNE ALINMASI ve NUMUNE ALMA TEKNİKLERİNE İLİŞKİN YÖNERGESİ -SEBZE TOHUM SERTİFİKASYONU VE PAZARLAMASI YÖNETMELİĞİ -TOHUMCULUK HİZMETLERİ UYGULAMA TALİMATI ( 2014 / 05 ) TOHUMLUK SERTİFİKASYONU (Prof. Dr. Necmi İŞLER M. K. Ü. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü ) ANKARA TOHUMLUK TESCİL VE SERTİFİKASYON MERKEZİ