SENIORZY I MEDYCYNA OPIEKA PALIATYWNA Jerzy Jarosz Hospicjum

SENIORZY I MEDYCYNA OPIEKA PALIATYWNA Jerzy Jarosz Hospicjum Onkologiczne w Warszawie

Zmiany populacyjne – wyzwanie dla systemów ochrony zdrowia Davies E, Higginson IJ (Red). The Solid Facts. Palliative Care WHO Europe 2004 Starzenie się społeczeństw Zmiany w przebiegu chorób Zmiany struktury społecznej Implikacje Politycy muszą zacząć planowanie jak odpowiedzieć na potrzeby starzejącego się społeczeństwa. System ochrony zdrowia musi poświęcić więcej uwagi opiece nad ludźmi w różnym wieku którzy żyją i umierają na różne poważne choroby przewlekłe. W skali światowej, opieka paliatywna jest naglącą humanitarną potrzebą dla ludzi chorych na nowotwory i inne przewlekłe, prowadzące do śmierci choroby 2

„Opieka paliatywna zaczyna się od zrozumienia, że każdy chory ma swoją własną historię, swoje miejsce w społeczeństwie, swoją kulturę i jest godny szacunku jako niepowtarzalna, jednostka” „Szacunek przejawia się również udostępnianiem chorym możliwie najlepszej opieki i zdobyczy nauk medycznych tak by wszyscy mieli szanse dobrze wypełniać swoje życie. ” Dame Cicely Saunders w: The Solid Facts. Palliative Care. Ed. Davies E, Higginson IJ. WHO 2004 3

Czym jest opieka paliatywna Opieka paliatywna jest dążeniem do poprawy jakości życia zarówno chorych na nieuleczalne, prowadzące do śmierci choroby, jak i ich rodzin. Obejmuje zapobieganie i zwalczanie cierpień, wczesne stawianie rozpoznań, staranne badanie i leczenie bólu oraz rozwiązywanie innych problemów - fizycznych, psychosocjalnych i duchowych · afirmuje życie, szanując śmierć jako proces naturalny · nie przyśpiesza ani też nie opóźnia zgonu · dąży do uwolnienia chorego od bólu i innych dokuczliwych objawów choroby WHO 2002 · integruje psychologiczne i duchowe aspekty opieki … · … WHO 2002 4

Najczęściej występujące objawy w końcowych fazach chorób przewlekłych Nowotwory AIDS Przewl. niewydolność krążenia POCHP Przewl. niew. nerek BÓL 35 -96 % 63 -80 % 41 -77 % 34 -77 % 47 -50 % n=10379 n=942 n=882 n=370 DEPRESJA 3 -77 % 10 -82 % 9 -36 % 37 -71 % 5 -60 % n=4378 n=616 n=80 n=150 n=956 LĘK 13 -79 % 8 -34 % 49 % 51 -75 % 39 -70 SPLATANIE 6 -39 % 30 -65 % 18 -32 % 18 -33 % ? ZNUŻENIE 32 -90% 54 -85 % 69 -82 % 68 -80% 73 -87 % n=2888 n=1435 n=948 n=285 n=116 DUSZNOŚĆ 10 -70 % 11 -62 % 60 -88 % 90 -95 % 11 -62 % n=10029 n=504 n=948 n=372 n=334 BEZSENNOŚĆ 9 -69 % 74 % 36 -48 % 55 -65 % 31 -71 % NUDNOŚĆI/WYMIOTY 6 -68 % 43 -49 % 17 -48 % ? 30 -43 % ZAPARCIA 23 -65 % 34 -35 % 38 -42 % 27 -44 % 29– 70 % BIEGUNKI 3 -29 % 30 -90 % 12 % ? 21 % UTRATA ŁAKNIENIA 30 -92 % 51 % 21 -41 % 35 -67 % 25 -64 % Solano JP i wsp. J. Pain&Symptom Manage. 2006 5

Czym jest opieka paliatywna 1. 2. 3. 4. 5. Zorientowana na PACJENTA i rodzinę Jakość życia Sprawowana jednocześnie z leczeniem CHOROBY lub niezależnie Wielokierunkowa (fizyczne, psychosocjalne, duchowe potrzeby) Intensywna (wielospecjalistyczny zespół) 6

Opieka paliatywna w Polsce – aspekt ilościowy Hospicjum stacjonarne: 75% pacjentów powyżej 65 lat Hospicjum domowe: średnia wieku pacjentów 77, 4 lat 7

uś ka or ał Bi os yjs a ja in ra Uk a lsk w ac Sło Po tw a a UK Lit w Lo Ho d. R Fe ia cy la nd ia Sz w aj ca ria em Ni nd ni a Da la Fin a lgi o ur 2 Be E HO W 2. 5 Zużycie leków opioidowych w stosunku do potrzeb 1. 5 1 0. 5 0 8

Czym jest opieka paliatywna 50 – 75% leczonych w okresie z powodu przewlekłych chorób deklaruje, ze w końcówce życia chcieliby być leczeni w domu. Pomimo tych preferencji, w praktyce, umieranie w szpitalu jest powszechne w wielu krajach Davies E, Higginson IJ. WHO Europe 2004 9

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 29 października 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej § 3. 1. Świadczenia opieki paliatywnej i hospicyjnej to wszechstronna, całościowa opieka i leczenie objawowe świadczeniobiorców chorujących na nieuleczalne, niepoddające się leczeniu przyczynowemu, postępujące, ograniczające życie choroby. Opieka ta jest ukierunkowana na poprawę jakości życia, ma na celu zapobieganie bólowi i innym objawom somatycznym oraz ich uśmierzanie, łagodzenie cierpień psychicznych, duchowych i socjalnych. § 4. Świadczenia gwarantowane są realizowane w warunkach: 1) stacjonarnych – w hospicjum stacjonarnym lub w oddziale medycyny paliatywnej; 2) domowych – w hospicjum domowym dla dorosłych lub dla dzieci do ukończenia 18. roku życia; 3) ambulatoryjnych – w poradni medycyny paliatywnej.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 29 października 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej WYKAZ NIEULECZALNYCH, POSTĘPUJĄCYCH, OGRANICZAJĄCYCH ŻYCIE CHORÓB NOWOTWOROWYCH I NIENOWOTWOROWYCH, W KTÓRYCH SĄ UDZIELANE ŚWIADCZENIA GWARANTOWANE Z ZAKRESU OPIEKI PALIATYWNEJ I HOSPICYJNEJ I. Osoby dorosłe Lp. Kod ICD-10 Jednostki chorobowe kwalifikujące do leczenia 1 B 20 -B 24 Choroba wywołana przez ludzki wirus upośledzenia odporności (HIV) 2 C 00 -D 48 Nowotwory 3 G 09 Następstwa zapalnych chorób ośrodkowego układu nerwowego 4 G 10 -G 13 Układowe zaniki pierwotne zajmujące ośrodkowy układ nerwowy 5 I 42 -I 43 Kardiomiopatia 6 J 96 Niewydolność oddechowa niesklasyfikowana gdzie indziej 7 L 89 Owrzodzenie odleżynowe

PAP/Rynek Zdrowia | 04 -04 -2013 20: 27 Rośnie zapotrzebowanie na opiekę długoterminową, paliatywną, hospicyjną "Polska jest już krajem bardzo starym w ujęciu demograficznym (14% pow. 65 roku życia) • osoby po 65. roku życia stanowiły 26, 3 proc. pacjentów hospitalizowanych ogółem, tj. ponad 1 mln 350 tys. osób. • Osoby z tej grupy wiekowej w 2009 r. były hospitalizowane ponad 2 mln 300 tys. razy, co stanowiło 28, 3 proc. wszystkich świadczeń tego rodzaju. • Na sfinansowanie wszystkich hospitalizacji w 2009 r. NFZ przeznaczył 24 mld zł, w tym na hospitalizacje osób powyżej 65. roku życia - 8 mld zł, co stanowi 33, 6 proc. wydatków ogółem. • Starzenie się społeczeństwa pociąga za sobą wzrost zapotrzebowania na specyficzne świadczenia zdrowotne, jak np. opieka długoterminowa • W 2006 r. pacjentów długoterminowych było w Polsce ponad 137 tys. , w 2010 r. - ponad 168 tys. , a według szacunków podanych przez resort zdrowia, w 2014 r. będzie ich ok. 200 tys. • Do roku 2030 liczba pacjentów długoterminowych miałaby natomiast sięgnąć pół miliona osób. Ministerialne dane pokazują także, że w ostatnich latach wzrasta liczba pacjentów objętych opieką paliatywną i hospicyjną. Liczba ta zwiększyła się z ponad 86 tys. pacjentów w 2010 r. do ponad 90 tys. w 2011 r. Tylko w I kwartale 2012 r. ze świadczeń tych korzystało ponad 35 tys. 700 osób. Kraków: Szpital Uniwersytecki likwiduje oddział medycyny paliatywnej? USŁUGI MEDYCZNE Autor: Gazeta Wyborcza/Rynek Zdrowia 15 listopada 2014 17: 54 12

… czy opieka paliatywna, łagodzenie bólu i innych dokuczliwych objawów mogą być traktowane jako nadzwyczajny luksus ? ” Higginson IJ, Foley KM. Palliative Care: No Longer a Luxury But a Necessity? J Pain Symptom Manage 2009 Opieka paliatywna – ta dziedzina nie może być dłużej traktowana jako luksus. To jest konieczność? 14

PAP/Rynek Zdrowia 25 maja 2015 16: 47 Opieka paliatywna na Dolnym Śląsku wymaga poprawy, a przede wszystkim większego finansowania - poinformował we Wrocławiu szef Najwyższej Izby Kontroli Krzysztof Kwiatkowski, który zgłosi wniosek o kompleksową kontrolę tej usługi medycznej w całym kraju. Gazeta Wyborcza/Rynek Zdrowia 05 maja 2015 21: 44 W Żarach wybudowano piąte w województwie lubuskim stacjonarne hospicjum. Wkrótce placówka zapełni się, ale tylko w połowie. Pieniędzy z kontraktu wystarczy na objęcie opieką 7 pacjentów. Ministerstwo rozważy zniesienie limitowania opieki paliatywnej Autor: PAP/Rynek Zdrowia 09 lutego 2015 12: 31 Ministerstwo zdrowia rozważy ewentualne rozszerzenie pakietu onkologicznego o opiekę paliatywną i hospicyjną w 2016 r. - stwierdza Krzysztof Bąk.

PAP/Rynek Zdrowia 18 kwietnia 2015 08: 07 Zwiększenie nakładów na opiekę paliatywną i hospicyjną oraz liczby kontaktowanych świadczeń ? ? Pacjent nieuleczalnie chory, a system opieki zdrowotnej w Polsce

Bariery w rozwijaniu opieki paliatywnej Jeśli śmierć jest postrzegana jako porażka medycyny, a nie jako sprawa naturalna, oferowanie opieki końca życia (end-of-life care) staje się zagadnieniem problematycznym. Marin-Moreno JM, Megan H, Gorgoyo L et. al. Palliative Care in the European Union. European Parliament. May 2008 17

Struktura funkcjonalna Hospicjum Onkologicznego św. Krzysztofa w Warszawie q. Hospicjum domowe (200 chorych) q. Hospicjum stacjonarne (37 łóżek) q. Poradnia Przeciwbólowa i opieki paliatywnej q. Rehabilitacja domowa q. Poradnictwo psychologiczne q. Ośrodek badań klinicznych q. Ośrodek szkoleniowy • Fundraising • Ośrodek PR • Administracja

Obecnie prowadzone badania kliniczne – projekty badawcze 1. Wdrożenie systemu telemedycyny do opieki domowej – *e-Hospicjum domowe”* 2. Nowe leki i nowe techniki w leczeniu bólów nowotworowych - kanabinoidy jako leczenie uzupełniające w leczeniu bólów nowotworowych** - nowe leki opioidowe** - trening uważności (mind fulness) w radzeniu sobie z bólem przewlekłym* - analiza przyczyn niedostatecznego leczenia bólów nowotworowych w Polsce („opioidofobia”)* 3. Suplementacja żywieniowa w leczeniu objawowym - zastosowanie karnozyny (beta-alanino-L-histydyna) w leczeniu odleżyn*** *Granty naukowe w ramach klastra leczenia bólu PAN **Badania sponsorowane ***Badania własne Hospicjum

Sakae K, Agata T, Kamide R, Yanagisawa H. Effects of L-Carnosine and Its Zinc Complex (Polaprezinc) on Pressure Ulcer Healing. Nutr Clin Pract October 2013 28: 609 -616

Opieka paliatywna – ta dziedzina nie może być dłużej traktowana jako luksus. To jest konieczność? NAPEWNO, FAKT, ZE OPIEKA PALIATYWNA MA SWOJE KORZENIE W DZIAŁANOŚĆI CHARYTATYWNEJ (NON-PROFIT) POWODUJE, ŻE TRAKTOWANA JEST JAKO COŚ CO NIE JEST WYMAGANE OD PAŃSTWA. Higginson IJ, Foley KM. Palliative Care: No Longer a Luxury But a Necessity? J Pain Symptom Manage 2009 21