Seksuele anamnese en onderzoek P Enzlin Instituut voor

Seksuele anamnese en onderzoek P. Enzlin Instituut voor Familiale en Seksuologische Wetenschappen (KULeuven) Context – Centrum voor relatie-, gezins- en sekstherapie (UZ Leuven) Multidisciplinaire raadpleging vrouwelijke seksualiteit (UZ Leuven) paul. enzlin@uz. kuleuven. ac. be Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek'

Wat is seksualiteit ? - vrijen - geslachtgemeenschap - masturbatie - experimenteren - hulpmiddelen - relatie - intimiteit - liefde - vertrouwen - binding - macht - schaamte - religie - opvoeding - wetten - recht - media - lichamelijkheid - geslacht - voortplanting - anticonceptie Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 2

Wat is seksualiteit ? K L psychologie Seksuele anamnese gedrag Seksuele anamnese I N I E K Onderzoek Seksuele anamnese biologie Paul Enzin cultuur - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 3

Seksuele hulpverlening Seksualiteit is multi-dimensioneel Seksuele problemen zijn (veelal) multi-factorieel Seksuele hulpverlening is (best) multi-disciplinair Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 4

Seksuele hulpverlening l Multidisciplinaire raadpleging – Standaard ‘dubbele anamnese’ met inhoudelijke overlap door gynaecoloog l seksuoloog-relatieherapeut l – Stafbespreking Gynaecoloog, seksuoloog, relaxatietherapeute, bekkenbodemtherapeute l Gezamenlijk stafbesluit l Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 5

Anamnese en onderzoek l Hoe doe je dat ? l Kennis – Anatomie en fysiologie – Betekenis en beleving van seksualiteit – Taal l Vaardigheden – Gespreksvaardigheden met ruimte voor “niet weten” – Tactvol klinisch onderzoek l Attitude – Bewust zijn rond eigen waarden en attitude tav seksualiteit – Durven het cultureel taboe te overschrijden Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 6

Probleemverkenning algemeen l Openingszin – Patiënt geeft het probleem aan: l Als ik het goed hoor, zeg je me net dat er een probleem is op het vlak van seksualiteit ? – Hoe zou je dat probleem precies omschrijven ? – Seksualiteit is zo’n breed domein, waarover gaat het precies ? – Gaat het om een probleem van zin (goesting) om te vrijen, gaat het om erectie/ niet vochtig worden van de vagina, orgasme (klaar komen), ejaculatie, bevrediging, tevredenheid … Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 7

Probleemverkenning algemeen l Openingszin – Arts geeft het probleem aan: l Ik weet dat mensen met (aandoening) wel eens last hebben van seksuele problemen, dus als er een probleem zou zijn ben ik bereid om dat eens te bekijken en kunnen we misschien samen op zoek gaan naar een oplossing … l Eén van de mogelijke bijwerkingen van deze (medicatie) is dat er invloed kan zijn op het seksueel functioneren. Ik zeg dat om u te helpen om de medicatie te blijven nemen l Het is gekend dat die (ingreep) soms onbedoeld een invloed kan hebben op seksualiteit. Is er bij u na die ingreep iets veranderd op dit vlak ? Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 8

Probleemverkenning algemeen l Wat is het probleem ? – verlangen / opwinding / orgasme / pijn / bevrediging l Hoe lang bestaat het probleem ? – primair of secundair probleem l Waar doet het probleem zich voor ? – gegeneraliseerd of situationeel l Hoe is het probleem ontstaan ? – geleidelijk of plots l l l Lichamelijke en psychische co-morbiditeit ? Geneesmiddelen en genotsmiddelen ? Hoe wordt het probleem door de partner geformuleerd ? Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 9

Seksuele anamnese: doel Probleemformulering l Probleemverheldering l – Uitdiepen van de klacht Lichamelijk onderzoek l Somatische en psychiatrische anamnese l Psychodiagnostiek l Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 10

Seksuele anamnese: concreet l Achtergrondgegevens – Vrouw/man: leeftijd, opleiding, werk l l sociaal: gezin van oorsprong, # kinderen, # broers, # zussen seksuele voorlichting – verschillende bronnen: gezin, school, vrienden, media – betekenis van seks l seksuele voorgeschiedenis – eerste relatie ? – negatieve ervaringen ? – masturbatie ? – relatieduur: l l kennen, samenwonen, trouwen, scheiden aantrekking Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 11

Seksuele anamnese: concreet l Wat is het probleem ? – in eigen woorden van de patiënt/het koppel l “Hoe noemen jullie dit probleem? ” Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 12

Seksuele anamnese: concreet l Bevragen van de seksuele responscyclus – Seksueel verlangen : l l Masturbatie Seks met partner – Spontaan zin – Responsief zin – Opwinding l l Vaginale lubrificatie Subjectief gevoel van opwinding Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 13

Seksuele anamnese : concreet l Bevragen van de seksuele responscyclus – Orgasme: l l Zelf Met partner – Dyspareunie l Oppervlakkige en/of diepe pijn – bij aanraking, bij penetratie, bij doorstoten l Ernst van de pijn – pijnscore l Voorkomen van de pijn – altijd – soms – zelden – éénmalige l Aard/kwaliteit van de pijn – Stekend, branderige, voos, schurend, pikkend, Paul Enzin - … VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 14

Seksuele anamnese : concreet l Etiologische factoren – – – l Individueel Relationeel Sociaal Lichamelijk … Wat hebben ze reeds ondernomen om het probleem op te lossen tot op heden ? Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 15

Lichamelijk onderzoek: concreet l Medische voorgeschiedenis: – – – – l Medisch: Heelkundig: Gynaecologisch: Verloskundig: Familiale belasting: Psychologisch: Allergie: Medicatie: – Inclusief AC Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 16

Lichamelijk onderzoek: concreet l Lifestyle: – – – – Roken / roken partner Alcohol / alcohol partner Beroep / beroep partner Tijd met partner Ontspanning met partner Privacy slaapkwaliteit Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 17

Lichamelijk onderzoek: concreet l Genitale hygiëne: – Tampongebruik – Intieme hygiëne l Gynaecologisch: – – – – Contraceptie Menses Premenstruele klachten: IMBV PCBV Leucorroe Pruritus, irritatie Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 18

Lichamelijk onderzoek: concreet l Seksuele anamnese – seksuele responscyclus l Klinisch onderzoek: – – – – – Lengte: … cm Gewicht: … kg BMI Fenotype: Hirsutisme: Borsten en axillae: Abdomen: Inspectie vulva, perineum Inspectie introïtus vaginae Speculum vagina en cervix Vaginaal toucher Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 19

Lichamelijk onderzoek: concreet l Labo-onderzoek – Bloedname: l l Estradiol, Progesteron, Testosteron, SHBG, Androstenedion, DHEAS TSH – Vaginale wisser – Chlamydia wisser: – PAP-smear l Echo l Andere Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 20

Onderzoek: soorten + doelen Onderzoekstypen l diagnostisch – uitsluiten van somatische oorzaken l educatief seksuologisch – informatie en voorlichting over eigen lichaam l zelfonderzoek – in contact brengen met eigen lichaam, gedragsexperiment l therapeutisch – exposure, gedragsexperiment, evaluatie Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 21

Seksuele anamnese: afsluiting l Vat uw indruk van het probleem samen in voor de cliënt begrijpelijke woorden – Probleemdefinitie – Hypothesen over etiologie – Benoem relevante factoren l Verificatie bij de cliënt/het koppel – “Is dit waar het om gaat? ” Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 22

Seksuele anamnese: afsluiting l Indicatiestelling – Behandeleenheid Patiënt l Paar l – – Gesprek met beide, soms allebei 1 of meer keer apart Veiligheid scheppen Zijn er (ook) problemen met/bij de andere partner Herformuleren van het seksueel probleem als een koppelprobleem best samen op zoek naar een oplossing Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 23

Seksuele anamnese: afsluiting l Indicatiestelling – Behandelfocus l l seksueel probleem als klacht op zich of seksueel probleem als een symptoom van een individueel of relationeel probleem – Behandeldoel l gericht op beleving en betekenis – Hoe beleeft men het probleem ? – Hoe communiceert met over het probleem? – Wat is het effect van het probleem op seksualiteitsbeleving en op het nietseksuele domein ? l gericht op gedrag en seksueel functioneren – Wat gaat er (nog) goed op seksueel vlak ? Paul Enzin - VVOG postgraduaat 'anamnese & onderzoek' 24