SAR PLANINA 11212020 1 FLORIKA l l l

SAR PLANINA 11/21/2020 1

FLORIKA l l l Nacionalni park Šar-planina se nalazi na Kosovu i Metohiji, Srbiji. Osnovan je 1986. godine i površina nacionalnog parka je 39. 000 hektara. Strogi prirodni rezervati u parku: Mešovite listopadne šume i kamenjari u klisuri Rusenice - stanište balkanskog risa (Lynx lynx balcanicus); Popovo prase - čiste ili mešovite šume munike; Ošljak - šume munike, žbunaste zajednice bora krivulja, čiste smrčeve šume; Golem bor - očuvane stare šume munike. 11/21/2020 2

FAUNA Sa 147 vrsta leptira, Šar-planina je najbogatije područje Evrope, a sa preko 200 vrsta ptica (orao bradan, beloglavi sup, suri orao, tetreb), ona je stecište 60% ornitofaune Srbije. Na nepreglednim prostranstvima Šarplanine, mogu se videti endemične i reliktne vrste sitnih glodara, kao što su dinarska voluharica, kuna zlatica, kuna belica, vidra, ali i divlja mačka, ris, medved i divokoza. 11/21/2020 3

ISTORIJA Sa brojnim glacijalnim jezerima i raznovrsnim oblicima glacijalnog reljefa, Šar-planina predstavlja pravi muzej glacijalnog reljefa pod otvorenim nebom. Bogato kulturno-istorijsko nasleđe predstavljaju 34 srednjevekovne crkve i manastiri, poput manastira Sv. Petra Koriškog iz 13. veka i manastira Sv. Arhangela iz 15. veka nadomak Prizrena, a turistima je na raspolaganju i ski -centar na Brezovici. 39000 ha strmih sevrnih padina glavnog grebena i njegovih metohijskih ogranaka Ošljaka, Ostrovice i Kodža Balkana, proglašeno je za Nacionalni park u privremenim granicama. Nakon detaljnih istraživanja i valorizacije područja, stručnjaci predlažu proširenje granica na oko 11/21/2020 4 70000 ha ovog jedinstvenog centralnobalkanskog masiva.

RELJEF Sa više od 100 cirkova, konzerviranim tragovima kretanja leda i njegovog otapanja tipski oblikovanim valovima, očuvanim bedemima džinovskih morena u dolinama, brojnim glacijalnim jezerima i raznovrsnim mikro oblicima glacijalnog reljefa, Šar-planina predstavlja pravi muzej glacijalnog reljefa pod otvorenim nebom. Sudar mediteranskih i kontinentalnih uticaja duž visokog šarskog bedema, uticao je na pojavu različitih mikroklimatskih varijanti. Dok se u podnožju, duž dolina Prizrenske Bistrice i Lapenca oseća topli dah mediterana, na najvišim vrhovima vlada surova periglacijalna klima. 11/21/2020 5

ZASTITA UNESKO-A U ovom nacionalnom parku Srbije nalaze se spomenici koji su od neprocenjivog značaja za srpsku istoriju i kulturu. Pored srednjovekovnih utvrđenja, naselja, isposnica i grobnica, park krase brojne crkve i manastiri građeni od 13 veka. Tragična je istina, kako piše u vodiču o nacionalnim parkovima Srbije, da je najveći deo ove svetske kulturne riznice od 1999. do 2005. g. Spaljen ili porušen od strane albanskih ekstremista. Slici nacionalnog parka Šar-planina treba dodati bogato i originalno narodno graditeljstvo i folklor kao izraz ukupnog duhovnog bogatstva u uslovima stalnih istorijskih previranja i borbe za sušti opstanak u ovom veličanstvenom, ali i pomalo surovom prirodnom okruženju. I to je jedan od razloga zašto je ovo područje, verujemo, zaslužilo da bude deo svetske baštine pod 6 11/21/2020 zaštitom UNESKO-a.

NAJBOGATIJA VODOM Šar-planina jedna je od vodom nabogatijih planina Balkana. Ovde se nalaze brojni hladni izvori, potoci, visokoplaninske tresave, planinske rečice koje se preko kaskada, slapova i vodopada spuštaju u doline i ulivaju u Prizrensku Bistricu i Lepenac. 11/21/2020 7

NASTANAK U složenoj građi Šar-planine učestvuju stene različite starosti, od paleozojskih granita, mezozojskih krečnjaka i eruptiva, do glacijalnih sedimenata kvartara i savremenih padinskorečnih sedimenata. Ove stene izgradile su glavni greben sa preko 30 vrhova visokih od 2. 500 do 2. 652 m (Bistra) nadmorske visine. Ispod vrhova nalaze se visoki planinski prevoji, površi i bočni grebeni, rebrasto raščlanjeni divljim rekama i potocima. Čitavim masivom preovlađuju raznovrsni oblici glacijalnog reljefa, tako da Šar-planina predstavlja svojevrsni muzej glacijalnog reljefa pod otvorenim nebom. Posebno su atraktivni lednički cirkovi, beli snežanici, ogromni bedemi kamenih blokova, reke kamenja, vertikalne litice, duboke klisure i kanjoni, kao i 70 glacijalnih jezera. 11/21/2020 8

ATRAKCIJE Tokom zime posebnu atrakciju predstavlja ski-centar na Brezovici, sa hotelima, skijaškim stazama i žičarama. Posebno su atraktivni lednički cirkovi, beli snežanici, ogromni bedemi kamenih blokova, reke kamenja, vertikalne litice, duboke klisure i kanjoni, kao i 70 glacijalnih jezera, poznatijih kao gorske oči 11/21/2020 9