Salk Hizmetleri Meslek Yksek Okulu Fizyoterapi Blm 4

Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Fizyoterapi Bölümü 4. Yarı Yıl İLK YARDIM Kanamalarda İlk Yardım Dr. Eren Yılmaz

Kanama Nedir? ØDamar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına (vücudun içine veya dışına doğru) doğru akmasıdır.

Kanamanın ciddiyeti aşağıdaki durumlara bağlıdır: ØKanamanın hızı, ØVücutta kanın aktığı bölge, ØKanama miktarı, ØKişinin fiziksel durumu ve yaşı.

Kaç Çeşit Kanama Vardır? A. Vücutta kanın aktığı bölgeye göre 3 çeşit kanama vardır. ØDış kanamalar: Kanama yaradan vücut dışına doğru olur. Øİç kanamalar: Kanama vücut içine olduğu için gözle görülemez. ØDoğal deliklerden olan kanamalar: Kulak, burun, ağız, anüs, üreme organlarından olan kanamalardır. B. Damar Yapısına Göre Kanamalar : 1. Atardamar kanaması: Açık kırmızı renkli, kalp atışıyla uyumlu şekilde kesik ve fışkırarak akar. 2. Toplardamar kanaması: Koyu kırmızı renkli ve sızıntı şeklinde akar. 3. Kılcal damar kanaması: Küçük kabarcıklar şeklindedir.

KANAMA ÇEŞİTLERİ v. Kanamanın değerlendirilmesinde, şok belirtilerinin izlenmesi çok önemlidir.

Vücutta Baskı Uygulanacak Noktalar Nelerdir? Ataradamar kanamalarında kan basınç ile fışkırır tarzda olur. Bu nedenle, kısa zamanda çok kan kaybedilir. Bu tür kanamalarda asıl yapılması gereken, kanayan yer üzerine veya kanayan yere yakın olan bir üst atardamar bölgesine baskı uygulanmasıdır. Vücutta bu amaç için belirlenmiş baskı noktaları şunlardır:

Vücutta Baskı Uygulanacak Noktalar Nelerdir? Ø 1 -Boyun : Boyun atardamarı (şah damarı) baskı yeri Ø 2 -Köprücük kemiği üzeri : Kol atardamarı baskı yeri Ø 3 -Koltukaltı : Kol atardamarı baskı yeri Ø 4 -Kolun üst bölümü : Kol atardamarı baskı yeri Ø 5 -Kasık : Bacak atardamarı baskı yeri Ø 6 -Uyluk : Bacak atardamarı baskı yeri

Baskı Noktaları KÖPRÜCÜK KEMİĞİ ÜZERİ KOLTUK ALTI BOYUN KOLUN ÜST BÖLÜMÜ UYLUK KASIK

Kanamalarda İlk Yardım Uygulamaları Nelerdir? Dış Kanamalarda İlk Yardım Øİlkyardımcı kendini tanıtır ve hasta yaralı sakinleştirilir, ØHasta/ yaralı sırt üstü yatırılır, ØHasta/yaralının durumu değerlendirilir (ABC), ØTıbbi yardım istenir (112), ØYara ya da kanama değerlendirilir, ØKanayan yer üzerine temiz bir bezle bastırılır,

Kanamalarda İlk Yardım Uygulamaları Nelerdir? Dış Kanamalarda İlk Yardım ØKanama durmazsa ikinci bir bez koyarak basıncı arttırılır, ØGerekirse bandaj ile sararak basınç uygulanır, ØKanayan yere en yakın basınç noktasına baskı uygulanır, ØKanayan bölge yukarı kaldırılır,

Kanamalarda İlk Yardım Uygulamaları Nelerdir? Dış Kanamalarda İlk Yardım

Dış kanamalarda ilk yardım: ØÇok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilk yardımcı varsa, yaralı güç koşullarda bir yere taşınacaksa, uzuv kopması varsa ve/veya baskı noktalarına baskı uygulamak yeterli olmuyorsa boğucu sargı (turnike) uygulanır, ØKanayan bölge dışarıda kalacak şekilde hasta/yaralının üstü örtülür, ØŞok pozisyonu verilir, ØYapılan uygulamalar ile ilgili bilgiler (boğucu sargı uygulaması gibi) hasta/yaralının üzerine yazılır, ØYaşam bulguları sık aralıklarla (2 -3 dakikada bir) değerlendirilir ØHızla sevk edilmesi sağlanır.

Hangi Durumlarda Boğucu Sargı (turnike) Uygulanmalıdır? ØÇok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı varsa (kanamayı durdurmak ve daha sonra da diğer yaralılarla ilgilenebilmek için), ØYaralı güç koşullarda bir yere taşınacaksa, ØUzuv kopması varsa, ØBaskı noktalarına baskı uygulamak yeterli olmuyorsa

Hangi Durumlarda Boğucu Sargı (turnike) Uygulanmalıdır?

Hangi durumlarda boğucu sargı (turnike) uygulanmalıdır? Boğucu sargı uygulaması kanamanın durdurulamadığı durumlarda başvurulacak en son uygulamadır. Ancak eskisi kadar sık uygulanmamaktadır. Çünkü uzun süreli turnike uygulanması sonucu doku harabiyeti meydana gelebilir ya da uzvun tamamen kaybına neden olunabilir.

Boğucu Sargı (turnike) Uygulamasında Dikkat Edilecek Hususlar Neler Olmalıdır? ØTurnike uygulamasında kullanılacak malzemelerin genişliği en az 8– 10 cm olmalı, ØTurnike uygulamasında ip, tel gibi kesici malzemeler kullanılmamalı, ØTurnikeyi sıkmak için tahta parçası, kalem gibi malzemeler kullanılabilir, ØTurnike kanama duruncaya kadar sıkılır, kanama durduktan sonra daha fazla sıkılmaz,

Boğucu Sargı (turnike) Uygulamasında Dikkat Edilecek Hususlar Neler Olmalıdır? ØTurnike uygulanan bölgenin üzerine hiçbir şey örtülmez, ØTurnike uygulamasının yapıldığı saat bir kağıda yazılmalı ve yaralının üzerine asılmalı, ØUzun süreli kanamalardaki turnike uygulamalarında, kanayan bölgeye göre 15 -20 dakikada bir turnike gevşetilmeli, ØTurnike uzvun koptuğu bölgeye en yakın olan ve deri bütünlüğünün bozulmamış olduğu bölgeye uygulanır. ØTurnike, kol ve uyluk gibi tek kemikli bölgelere uygulanır, ancak önkol ve bacağa el ve ayağın beslenmesini bozabileceği için uygulanmaz. Uzuv kopması durumlarında, önkol ve bacağa da turnike uygulanabilir.

BOĞUCU SARGI (TURNİKE) UYGULAMA TEKNİĞİ Øİlk yardımcı eline geniş, kuvvetli ve esnemeyen bir sargı alır, Ø 2 - Şerit yarı uzunluğunda katlanır, uzuv etrafına sarılır, Ø 3 - Bir ucu halkadan geçirip çekilir ve iki ucu bir araya getirilir, Ø 4 - Kanamayı tamamen durduracak yeterlikte sıkı bir bağ atılır, v. Sargının içinden sert cisim (kalem gibi) geçirilir ve uzva paralel konuma getirilir, v. Kanama durana kadar sert cisim döndürülür,

BOĞUCU SARGI (TURNİKE) UYGULAMA TEKNİĞİ Ø 5 - Sert cisim uzva dik konuma getirilerek sargı çözülmeyecek şekilde tespit edilir, Ø 6 - Hasta/yaralının elbisesinin üzerine, adı ve turnikenin uygulandığı zaman (saat ve dakika) yazılı bir kart iğnelenir, Ø 7 - Çok sayıda yaralı olduğunda, yaralının alnına rujla veya sabit kalemle” turnike” veya ”T” harfi yazılır, Ø 8 - Hasta/yaralı pansuman ve turnikesi görülecek şekilde battaniye ile sarılır, Ø 9 - Turnike 15 -20 dakika aralıklarla gevşetilir, sonra tekrar sıkılır.

BOĞUCU SARGI (TURNİKE) UYGULAMA TEKNİĞİ

UZUV KOPMASI DURUMUNDA İLK YARDIM UYGULAMA TEKNİĞİ Ø 1 - Kopan parça temiz su geçirmez ağzı kapalı bir plastik torbaya yerleştirilir, Ø 2 - Kopan parçanın konduğu torba buz içeren ikinci bir torbanın içine konur, Ø 3 - Kopmuş uzuv parçasının konduğu plastik torba ağzı kapatıldıktan sonra, içerisinde 1 ölçek suya 2 ölçek buz konulmuş ikinci bir torbaya ya da kovaya konulur. Bu şekilde, kopmuş uzuv parçasının buz ile direkt teması önlenmiş ve soğuk bir ortamda taşınması sağlanmış olur.

BOĞUCU SARGI (TURNİKE) UYGULAMA TEKNİĞİ

UZUV KOPMASI DURUMUNDA İLK YARDIM UYGULAMA TEKNİĞİ Ø 4 - Torba hasta/yaralı ile aynı vasıtaya konur, üzerine hastanın adı ve soyadı yazılır, en geç 6 saat içinde sağlık kuruluşuna sevk edilir, Ø 5 - Tıbbi birimler haberdar edilir (112).

Kanamalarda Üçgen Bandaj Uygulaması Nasıl Yapılmalıdır? Üçgen bandaj, vücudun değişik bölümlerinde bandaj ve/veya askı olarak kullanılabilir. Üçgen bezin tepesi tabanına doğru getirilip yerleştirilir, sonra bir ya da iki kez daha bunun üzerine katlanarak istenilen genişlikte bir sargı bezi elde edilmiş olur.

Kanamalarda Üçgen Bandaj Uygulaması Nasıl Yapılmalıdır? Elde üçgen bandaj uygulama: Parmaklar, üçgenin tepesine gelecek şekilde el üçgen sargının üzerine yerleştirilir. Üçgenin tepesi bileğe doğru katlanır. Elin sırtında, üçgenin uçları karşıya getirilir ve çaprazlanır, bilek seviyesinde düğümlenir.

Kanamalarda Üçgen Bandaj Uygulaması Nasıl Yapılmalıdır? Ayağa üçgen bandaj uygulama: Ayak, üçgenin üzerine düz olarak, parmaklar üçgenin tepesine bakacak şekilde yerleştirilir. Üçgen bandajın tepesini ayağın üzerinde çaprazlayacak şekilde öne doğru getirilir. İki ucu ayak bileği etrafında düğümlenir.

Kanamalarda Üçgen Bandaj Uygulaması Nasıl Yapılmalıdır? Dize üçgen bandaj uygulama: Üçgenin tabanı dizin 3– 4 parmak altında ve ucu dizin üzerine gelecek şekilde yerleştirilir. Dizin arkasından uçları çaprazlanır, dizin üstünde uçları düğümlenir.

Kanamalarda Üçgen Bandaj Uygulaması Nasıl Yapılmalıdır? Göğse üçgen bandaj uygulama: Üçgenin tepesi omuza yerleştirilir ve tabanı göğsü saracak şekilde sırtta düğümlenir. Bu düğüm ile üçgenin tepesi, bir başka bez kullanılarak birbirine yaklaştırılarak bağlanır.

Kanamalarda Üçgen Bandaj Uygulaması Nasıl Yapılmalıdır? Kalçaya üçgen bandaj uygulama: Üçgenin tabanı uyluğun alt kısmının etrafında düğümlenir, tepesi ise belin etrafını saran bir kemer ya da beze bağlanır.

İç Kanamalarda İlk Yardım: İç kanamalar, şiddetli travma, darbe, kırık, silahla yaralanma nedeniyle oluşabilir. Hasta/yaralıda şok belirtileri vardır. İç kanama şüphesi olanlarda aşağıdaki uygulamalar yapılmalıdır:

İç Kanamalarda İlk Yardım: ØHasta/yaralının bilinci ve ABC si değerlendirilir, ØTıbbi yardım istenir (112) ØÜzeri örtülerek ayakları 30 cm yukarı kaldırılır, ØAsla yiyecek ve içecek verilmez, ØHareket ettirilmez (özellikle kırık varsa), ØYaşamsal bulguları incelenir, ØSağlık kuruluşuna sevki sağlanır.

İç Kanamalarda İlk Yardım:

Doğal Deliklerden Çıkan Kanamalarda İlk Yardım: • Burun kanaması: ØHasta/yaralı sakinleştirilir, endişeleri giderilir, ØOturtulur, ØBaşı hafifçe öne eğilir, ØBurun kanatları 5 dakika süre ile sıkılır, ØUzman bir doktora gitmesi sağlanır.

Doğal Deliklerden Çıkan Kanamalarda İlk Yardım: • Burun kanaması:

Doğal deliklerden çıkan kanamalarda ilk yardım: Kulak kanaması: ØHasta/yaralı sakinleştirilir, endişeleri giderilir, ØKanama hafifse kulak temiz bir bezle temizlenir, ØKanama ciddi ise, kulağı tıkamadan temiz bezlerle kapanır, ØBilinci yerinde ise hareket ettirmeden sırt üstü yatırılır, bilinçsiz ise kanayan kulak üzerine yan yatırılır, ØKulak kanaması, kan kusma, anüs, üreme organlarından gelen kanamalarda hasta/yaralı kanama örnekleri ile uzman bir doktora sevk edilir.

Doğal deliklerden çıkan kanamalarda ilk yardım: Kulak kanaması:

ŞOK Şok nedir? Kalp-damar sisteminin yaşamsal organlara uygun oranda kanlanma yapamaması nedeniyle ortaya çıkan ve tansiyon düşüklüğü ile seyreden bir akut dolaşım yetmezliğidir. Kaç çeşit Şok vardır? Nedenlerine göre 4 çeşit şok vardır: ØKardiyojenik şok (Kalp kökenli) ØHipovolemik şok (Sıvı eksikliği) ØToksik şok (Zehirlenme ilgili) ØAnaflaktik şok (Alerjik)

Şok Belirtileri Nelerdir? ØKan basıncında düşme ØHızlı ve zayıf nabız ØHızlı ve yüzeysel solunum ØCiltte soğukluk, solukluk ve nemlilik ØEndişe, huzursuzluk ØBaş dönmesi, ØDudak çevresinde solukluk ya da morarma ØSusuzluk hissi ØBilinç seviyesinde azalma

Şokta İlk Yardım Uygulamaları Nelerdir? ØKendinin ve çevrenin güvenliği sağlanır, ØHasta/yaralı sırt üstü yatırılır, ØHava yolunun açıklığı sağlanır, ØHasta/yaralının mümkün olduğunca temiz hava soluması sağlanır, ØVarsa kanama hemen durdurulur, ØŞok pozisyonu verilir, ØHasta/yaralı sıcak tutulur, ØHareket ettirilmez, ØHızlı bir şekilde sağlık kuruluşuna sevki sağlanır (112), ØHasta/yaralının endişe ve korkuları giderilerek psikolojik destek sağlanır.

Şok Pozisyonu Nasıl Verilir? ØHasta/yaralı düz olarak sırt üstü yatırılır, ØHasta/yaralının bacakları 30 cm kadar yukarı kaldırılarak, bacakların altına destek konulur (Çarşaf, battaniye yastık, kıvrılmış giysi vb. ), ØÜzeri örtülerek ısıtılır, ØYardım gelinceye kadar hasta / yaralının yanında kalınır, ØBelli aralıklarla (2– 3 dakikada bir) yaşam bulguları değerlendirilir.

Şok Pozisyonu Nasıl Verilir?