SALIK KURUMLARINDA KARAR VERME YNTEMLER 2 Blm SALIK

SAĞLIK KURUMLARINDA KARAR VERME YÖNTEMLERİ 2. Bölüm SAĞLIK HİZMETLERİNDE KANTİTATİF ÖNGÖRÜ YÖNTEMLERİ Doç. Dr. Çağdaş Erkan AKYÜREK

Nedensel Yöntemler • Nedensel yaklaşımların hareket noktası, insanların bahsi geçen ürünü veya hizmeti almak istemesinin nedenleridir. • Nedensel yaklaşımlar kapsamında sayılabilecek yöntemler şunlardır: v Regresyon analizi v Ekonometrik modeller v Girdi – çıktı modelleri v Yaşam döngüsü modelleri

Zaman Serileri Yöntemleri Zaman Serisi: Belirli bir zaman dilimi içerisinde düzenli aralıklarla gerçekleştirilen gözlemler silsilesi olarak tanımlamak mümkündür (saatlik, günlük, haftalık, aylık veya yıllık gibi). Yaklaşımın temel varsayımı, gelecek dönemlere ait değerlerin, geçmiş verilerden hareketle öngörülmesinin mümkün olduğudur.

Ortalama Yöntemleri ü Basit Ortalama • Basit ortalama, geçmiş dönemlere ait bütün talep değerlerinin aritmetik ortalamasıdır. Yani; • Basit ortalama = (D 1 + D 2 + …… +Dn) / n • Bu formülde “n” dönem sayısını gösterirken, “Di” ise i periyodundaki talep değerini göstermektedir.

Ortalama Yöntemleri ü Hareketli Ortalamalar Yöntemi • Matematiksel olarak, yöntem şu şekilde gösterilebilir: Hareketli ortalama = n dönemde ∑ talep / n

Ortalama Yöntemleri ü Ağırlıklı Hareketli Ortalamalar Yöntemi • Hareketli ortalama tekniği, hesaplanışı ve anlaşılması kolay bir teknik olmasına rağmen, bütün değerlerin eşit derecede ağırlıklandırılması gibi bir zayıf noktaya sahiptir. • Hangi değerlere ağırlık verileceği, yöneticinin karşıya kaldığı durumla ilgilidir. Yönetici, güncel verilere ağırlık verebilmek için ağırlıklı ortalama hesaplamayı tercih edebilir.

Ortalama Yöntemleri ü Ağırlıklı Hareketli Ortalamalar Yöntemi • Bir ağırlık hareketli ortalama matematiksel olarak şu şekilde ifade edilmektedir: Ağırlıklı hareketli ortalama = ∑ (i dönemi ağırlığı) ( i dönemi talebi) / ∑ ağırlık

Trend Analizi ü Uzun dönemde talep verilerinde, yıllara göre artan ya da azalan bir eğilim gözlendiğinde, talep tahmininde trend analizi uygun bir teknik olarak kabul edilebilir. ü Trend analiziyle tahmin oluşturma süreci, regresyon yöntemiyle büyük benzerlik taşır. Aralarındaki tek fark, regresyonda herhangi bir değişkenin bağımsız değişken olarak kabul edilmesine karşılık, trend analizinde talebin yıllara göre değişkenlik gösterdiğinin varsayılması yani tahminin oluşturulmasında, bağımsız değişken olarak zamanın kullanılmasıdır. ü Başka bir deyişle, trend analizi, bir zaman serileri analizidir.

Trend Analizi • Trend çizgisi (doğrusu) şu eşitlikle tanımlanabilir: ŷ = a+bx • ŷ : Tahmin edilecek talebin hesaplanan değeri (bağımlı değişken) • a : y ekseni değeri • b : doğrunun eğimi (x’de görülen değişimlere göre y’de görülen değişim oranı) • x : zaman (bağımsız değişken)

Trend Analizi • b’nin eğimini şu formülle bulmak mümkündür: b = ∑ xy – n( x) ( y) / ∑ x 2 – n (x) 2 • a ise şu şekilde bulunur: a=y–bx

Üssel Düzeltme • Bu yöntemde tahmin bir önceki dönemin tahminine dayanmaktadır. Sadece önceki dönem tahminine, bir önceki dönem görülen gerçek değer ile dönem tahmininin farkı ilave edilir. • Yöntem kısa vadeli tahminler için sıkça başvurulan bir yöntemdir. Yöntemin en büyük avantajı, maliyetinin düşük, uygulanışının basit olmasıdır. • Bununla beraber, binlerce farklı ürünü ilgilendiren yatırım sistemleri söz konusu olduğunda, düzeltme yöntemleri şartlara uygun tek yöntem olacaktır.

Üssel Düzeltme • Teknik şu şekilde formüle edilebilir; Ŷm+1 = Ŷm + α (- Ŷm) • Ŷm : “m” dönemi için tahmin edilen değer • Ym : “m” döneminde görülen gerçek değer • α : Tahmin hatasına ait yüzde değeri yansıtan düzeltici sabit Yani; • Yeni tahmin = Eski tahmin + α (Gerçek değer – Eski tahmin)

Öngörülerde Belirsizlik ve Hata • Öngörülerde hata gerçek değerden öngörülen değerin çıkarılması ile hesaplanmaktadır. • Hata = Gerçek – Öngörü • Olası hata kaynakları şunlardır: – Uygun olmayan bir öngörü modeli, – Olağandışı sebeplere dayalı düzensiz değişimler, – Öngörü tekniğinin gerektiği gibi kullanılmaması, – Veriden kaynaklanan tesadüfi hatalar.

SAĞLIK KURUMLARINDA KARAR VERME YÖNTEMLERİ 2. Bölümün Sonu Doç. Dr. Çağdaş Erkan AKYÜREK