SALIK HZMETLER MESLEK YKSEK OKULU TIBB HZMETLER VE

SAĞLIK HİZMETLERİ MESLEK YÜKSEK OKULU TIBBİ HİZMETLER VE TEKNİKLER BÖLÜMÜ / TIBBİ LABORTAUVAR TEKNİKLERİ TLT 215 - Hormon Biyokimyası Öğr. Gör. Dr. Sevcan MERCAN

HORMONLAR-1 TLT 215 –Hormon Biyokimyası Hafta-3

Hipofiz ön lob hormonları şunlardır: üSomatotropin hormonu (STH-büyüme hormonu, growht hormon-GH) üGonadotropik hormon § Follikül stimulan (uyaran) Hormon (FSH) § Luteinize edici hormon (LH) § Laktotrop hormon-prolaktin hormonu (LTH) üAdrenokortikotropik hormon (ACTH) üTiroid stimulan hormon (trotrop hormon-TSH) üMelanosit Stimulan Hormon (MSH) Hipofiz arka lob hormonları şunlardır: üOksitosin üAntidiüretik hormon (ADH -vasopressin) Epifiz BEZİ (Pineal Bez) üMelatonin 3

Somatotropin Hormon (STH) - Growht Hormon (GH) üBu hormona büyüme hormonu da denir. üSomatotropik hormon, çocuklarda ve adölesan döneminde doku kütlesini artırarak büyümeyi hızlandırır. üHücre çoğalmasını sağlar, protein sentezini arttırır, kan şekerini yükseltir, yağ depolarını kullandırırken karbonhidrat depolarını korur. üUzun kemiklerin epifiz plakları üzerini doğrudan etkileyerek epifiz plaklarının devamlılığını sağlar. 4

Büyüme dönemindeki bir kişide STH salgısı yetersiz olursa epifiz plakları erken kapanır ve zekâ geriliği olmayan cücelik ortaya çıkar bu duruma dwarfizm denir. Büyüme döneminde aşırı salgılanırsa aşırı büyüme jigantizm (devlik) denilen patolojik durum ortaya çıkar. Ergenlik döneminden sonra tekrar salgılanmaya devam ederse ellerde, ayaklarda, çenede, burunda, dil, karaciğer, böbrek gibi yumuşak dokularda anormal büyüme ve vertebralarda kalınlaşma olur, bu duruma da akromegali denir. 5

Gonadotropik Hormon (GTH) üErgenlik döneminde ve sonrasında hipofiz ön lobundan salgılanır. üErkek ve kadında cinsiyet bezlerinin ve organlarının üreme fonksiyonlarını kazanmasını sağlar. üBu hormonun salgılanmasında sinirsel uyarıların yanında psikolojik etmenler de önemlidir. Gonodotropik hormonlar biyolojik etkilerine göre üç gruba ayrılır: §Follikül stimulan (uyaran) Hormon (FSH) §Luteinize edici hormon (LH) §Laktotrop hormon-prolaktin hormonu (LTH) 6

Folikül Uyarıcı (Stimulan) Hormon (FSH) üBu hormon etkisini gonadlar üzerinde gösterir. v. Kadınlarda; ü Ovaryumlardaki foliküllerin ve ovumun gelişimini sağlar. üÖstrojen hormonunun salgılanmasını uyarır. üPuberta (ergenlik) döneminde uterusun (rahim) büyüme ve gelişmesini sağlar. v. Erkeklerde; üTestesteron salgılanmasını ve sperma hücresinin gelişmesini sağlar. 7

Luteinize edici hormon (LH) üHedef dokusu FSH ile aynıdır. üKadınlarda ovulasyonu salınımında rol oynar. ve progesteron hormonunun üErkeklerde ise testosteron hormonunun salgılanmasını uyarıcı ve denetleyici rol oynar. 8

Laktotrop hormon (LTH) üBu hormona prolaktin hormonu da denir. üMeme bezlerinin gelişmesini, süt yapımını ve sekresyonunu sağlar. üProlaktin hormonu özellikle gebelik ve emzirme dönemlerinde daha fazla salgılanır. 9

Adrenokortikotropik Hormon (ACTH) üBöbrek üstü bezlerinin korteks bölümünden hormonların salgılanmasını kontrol eder. salınan üBu hormonun yetersiz salgılanması durumunda böbrek üstü korteks hormonları (kortizol, androjen ve aldesteron) azalır, fazla salgılanması ise salgı miktarını artırır. 10

Tiroid Stimulan Hormon (Trotrop Hormon-TSH) üTSH, tiroid bezinin çalışmasını hormonunun salgılanmasını denetler. ve tiroksin (T 4) üTiroid bezinde iyot tutulmasını ve tiroid bezinde salgılanan hormonun kana verilmesinde rol oynar. 11

Melanosit Stimulan Hormon (MSH) üMSH, derinin dermis ve epidermis tabakaları arasında bulunan pigment ihtiva eden melanosit hücrelerini uyarır. ü Melanosit hücreleri, cildimizin rengi üzerine etki eden hücrelerdir. 12

Hipofiz Bezi Arka Lobundan Salgılanan Hormonlar Hipotalamustaki sinir çekirdeklerinde üretilen hormonlar küçük veziküllerin içinde, hipofizin arka lobuna nöronların aksonları tarafından taşınır ve burada depo edilir. Gerektiğinde kılcal damarlar aracılığı ile kana verilir. Bu nedenle arka lob hormon yapan değil hipotalamusta üretilen hormonları kana veren bölümdür. Hipofiz bezi arka lop hormonları, §Oksitosin §Antidiüretik hormon (ADH -vasopressin) 13

Oksitosin Hormonu üHipotalamusun özelleşmiş hücreleri tarafından salgılanır. üHipofiz arka lobunda depolanır, gerektiğinde kana salınır. Oksitosin hormonu; üDoğum sırasında sekresyonu arttırarak uterus düz kaslarının kontraksiyonunu sağlayarak doğumu kolaylaştırır. üDoğumdan sonra uterusun kasılmasını devam ettirerek doğum sonu kanamaları azaltır ve uterusun küçülerek eski hâlini almasını sağlar. üSüt bezlerini etkileyerek süt miktarını artırır. Meme bezlerinin çevresindeki düz kasların (myoepitel dokunun) kasılmasını sağlayarak süt kanallarının açılmasını ve sütün bu kanalcıklarda ilerlemesini kolaylaştırır. Böylece emme sırasında bebeğin süt alabilmesini sağlar. 14

Antidiüretik Hormon (ADH, Vasopressin Hormon) Bu hormon hipotalamusun sinirsel hormon salgılayıcı hücreleri tarafından salgılanarak hipofizin arka lobunda depolanır. Gerektiğinde kılcal damarlar aracılığı ile kana salınır. Antidiüretik hormonun temel görevi, vücudun sıvı dengesini düzenlemek ve kan basıncını kontrol etmektir. 15

Kan plazma hacminin azalması durumunda, ADH sekresyonu artar. Böbrek tubuluslerinde suyun reabsorbsiyonunu (geri emilim) etkileyerek süzülen suyun vücutta tutulmasını sağlar. İdrar miktarını azaltır, idrarın yoğunluğunu arttırır. Bunun sonucunda kanın plazma hacmi artar ve kan basıncı yükselir. Kan plazma hacminin artması durumunda ADH sekresyonu azalır. Bunun sonucunda vücuttan suyun atılımı hızlanır. ADH’nin yetersiz salgılanması durumunda suyun büyük bir kısmı böbrek tubuluslarında geri emilemediği için idrar olarak atılır. Bu durumda diabetes insipitus (şekersiz şeker hastalığı) adı verilen hastalık görülür. Hasta çok sık idrara çıkar ve çok fazla su içer. 16

Epifiz Bezi (Glandula Pinealis) üBeyin yarımküreleri arasında ara beynin tavanında yer alan bezelye büyüklüğünde bir bezdir. üMelatonin hormonunu salgılar. üEpifiz bezleri salgıladığı hormon ile eşey bezlerinin vaktinden önce gelişmesini engeller. üEpifiz bezi hormonları dokuz yaşından sonra işlevini kaybetmeye başlar. üKaranlığın pineal bezdeki olayları aktive ettiği aydınlığın ise inaktive ettiği düşünülmektedir. 17

Melatonin İlk defa 1958 yılında sığır epifizinden izole edilmiştir. Melatoninin sentez ve salgılanması günün karanlık periyodunda artar, günün aydınlık saatlerinde sentez ve salgılama düşük düzeyde devam eder. Bunun nedeni hormonun sentezinde rol oynayan enzimin (5 hidroksi indol-0 -metiltransferaz) sentezinin ışık tarafından engellenmesidir. 18