SALIK BLMLER ENSTTS ACL HEMREL ANABLM DALI ATH

SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ACİL HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI ATH 707 Hemşirelik Kuram ve Felsefesi I Prof. Dr. Zeliha KOÇ

IDA JEAN ORLANDO KURAMI ATH 707 Hemşirelik Kuram ve Felsefesi I 8. Hafta

İÇERİK PLANI 1. ORLANDO'NUN HEMŞİRELİK SÜRECİ TEORİSİ'NE GENEL BAKIŞ 2. ORLANDO'YA GÖRE BAŞLICA HEMŞİRELİK KAVRAMLARI 2. 1. HEMŞİRELİK 2. 2. İNSAN 2. 3. SAĞLIK 2. 4. HEMŞİRELİK KAYNAKÇA

1. Orlando'nun Hemşirelik Süreci Teorisi'ne Genel Bakış Kuram, hasta-hemşire iletişiminin gözlemlerinden yola çıkılarak geliştirilmiştir. Orlando, 1958’den itibaren hemşirelik müfredat programına, ruh sağlığı kavramlarının yerleştirilmesi konusunda yapılan çalışmada baş araştırmacı olarak görev almıştır.

Bunun için öğrenci hemşirelerin hastalarla, hemşirelerle iletişimini gözlemlemiş ve bu gözlemlerini analiz ederek 1958 yılında "Dinamik Hemşire-Hasta İlişkileri Profesyonel hemşirelik uygulamalarının fonksiyonu, süreci, prensipleri» kitabını yayınlamıştır. Bu kitap, Orlando’nun kuramını geliştirmesine temel oluşturmuştur. 1962 -1971 yılları arasında Mc. Lean Hastanesi’nde klinik hemşire danışmanı olarak görev aldığı yıllarda, hemşirelerin hastalarla, meslektaşları ile ve diğer sağlık profesyonelleri ile ilişkileri konusunda çalışmalar yapmıştır.

Hasta gereksinimlerinin karşılanmasında, hasta ve hemşire arasındaki etkileşimin etkisini değerlendirmiştir. Kuramın geliştirilme sürecinde, Orlando 2000 hasta ve hemşire arasındaki iletişimi incelemiştir. Bu süreçte, hemşire gözlemlerinin hastanın gereksinimlerini belirlemede ne derece önemli olduğu sonucuna varmıştır. Ancak, hastanın her davranışının gözlenemeyebileceğini ya da sadece bir değerlendirme ile gereksinimlerin belirlenemeyebileceğini görmüştür.

Bu nedenle hemşirenin hastaya yönelik gözlemlerinin ve değerlendirmelerinin sürekli olması gerektiğini kuramda vurgulamaktadır. Orlando, kuramın oluşturulmasına ilişkin klinik çalışmalarını Mc. Lean Hastanesi’nde yapmış, Yale Üniversitesi’nde çalıştığı yıllarda da kuramını geliştirmiştir. Orlando hemşirelik sürecinin bileşenlerini /içeriğini ve hemşirelik sürecine hastanın katılımının önemini vurgulayan ilk hemşirelik kuramcılarından biridir. Onun hemşirelik süreci hasta ve hemşirenin karşılıklı ilişkisini vurgular.

Onun teorisi hastanın davranışlarında iyileşme sağlayacak gelişmeler üretmeye odaklanır. İnsanların ihtiyaçlarını bağımsızca karşılayamaması, fiziksel kısıtlamalarının olması, çevrenin olumsuz etkileri ve ihtiyaçlarını ifade edememesi insanların hasta olmasına ve insanların profesyonel hemşirelik bakımını istemesine neden olur. Karşılanmayan ihtiyaçların sonucu olarak insanlar sıkıntı ve çaresizlik ile karşılaşabilirler.

2. Orlando'ya Göre Başlıca Hemşirelik Kavramları 2. 1. Hemşirelik Orlando, kuramında hemşireliğin bağımsız fonksiyonlara sahip ayrı bir profesyonel alan olduğunu vurgulamaktadır. Hemşireliğin tıp bilimi ile yakın ilişkilerinin sürmesi, ancak tıp ve hemşirelik uygulamalarının açıkça ayrılması gerektiğini savunmuştur.

Hemşirenin temel fonksiyonunu, “hastanın, fiziksel ve duygusal rahatsızlığının giderilmesi” olarak ifade etmektedir. Profesyonel hemşireliğin temel rolü; hastanın acil gereksinimlerini belirleyerek, bu gereksinimlerin karşılanmasına yönelik hemşirelik girişimlerini planlamaktır. Kuramda, profesyonel hemşirelik aktivitelerinin temel amacının hastaya yardım etmek ve gereksinimlerini karşılamak olduğunun, hemşireler tarafından farkında olunmasının önemi vurgulanmaktadır.

Hemşire, öncelikle belirli bir an ve yerde karşılaştığı hastada, gözlediği davranışın ne anlama geldiğini ve bu durumda mesleki işlevini nasıl yerine getireceğini anlamaya çalışır. Hemşire aynı zamanda söylediği ve yaptığı şeylerin hastayı ne şekilde etkilediğinin de farkında olmalıdır. Orlando'nun "etkileşim teorisi" olarak ortaya koyduğu bu teoriye göre hastanın davranışı, hemşirenin tepkisi ve hastanın yararına şekillendirilmiş hemşirelik girişimlerinin birbirini etkilemesi hemşirelik sürecidir.

Orlando’ya göre hemşirelik disiplini 3 elementten oluşur: Hastanın davranışları, hemşirenin tepkileri ve hastanın yararı için planlanan hemşirelik uygulamaları. Orlando’ya göre bu 3 element hemşirelik sürecini oluşturur. Orlando'nun geliştirdiği bu sürece göre hemşire hastanın gereksinimlerini araştırır, uygun eylemlere karar verir ve değerlendirir. Eylemleri kendisi yapabilir ya da dışarıdan bir personele yaptırabilir.

Hemşireliğin amacı, hastanın gereksinmelerinin karşılanması için onun gereksindiği yardımı sağlamaktır. Hasta duyduğu gereksinimleri bazen açık olarak ifade edemeyebilir. Hastanın davranışlarının anlamını keşfetmek için hemşirenin hasta ile birlikte tepkileri paylaşması, gereksiniminin doğasını tam olarak tanımlaması ve bu gereksinimi karşılamak için uygun hemşirelik girişimlerini ve uygulanan girişimlerin hastaya yardımcı olup olmadığını değerlendirmesi gerekir.

Orlando'ya göre gereksinimleri ifade etme ve bir eyleme isteklilik bireye özgü olduğundan, aynı davranışı gösteren iki hastaya hemşirenin yaklaşım yöntemi farklı olmalıdır. “Bireysellik Kavramı" ise hastaların gereksinimlerini kendilerine karşılayabildikleri sürece hemşirelik bakımının gereksizliğine işaret eder. Eğer hasta, gereksinimleri ile baş edemiyorsa ya da tıbbi olarak önerilen tanısal veya tedavi edici planı tek başına başaramıyorsa o zaman hemşirelik bakımı başlar.

Orlando'ya göre hemşirelik, hastaya bazı tıbbi tedavi ve denetimler altında iken mümkün olduğu kadar fiziksel ve ruhsal rahatlık ve güvencede olmayı içerir. Hastaya yardım ederken hemşire onun kendisini yeterli bulmasını ya da kendisini iyi hissetmesini sağlar. Bunlar küçük değişiklikler olmakla beraber o an için yararlıdır.

Hemşire, görevinin profesyonel özelliğini geliştirmek ve sürdürmek için kendi eyleminin ve tepkilerinin hastaya ne şekilde yardımcı olduğunu ya da olmadığını anlayabilmeli ve bunun geçerliliğini kontrol edebilmeli, ya da hastanın belirli bir anda hemşirenin yardımına gereksinme duyup duymadığını anlayabilmeli ve bunun da geçerliliğini kontrol edebilmelidir. Orlando'nun o andaki durum üzerine odaklaşan kavramı dinamiklik kazanmaktadır. Çünkü, durum, zaman ve yer değişkendir. Bu bağlamda gereksinim de günün koşullarına göre belirlenir.

Orlando'nun kuramı, karşılıklı ilişki olarak tanımlanabilir. Burada temel amaç, hastanın gereksiniminin karşılanarak sıkıntısının giderilmesidir. Bu gereksinimin karşılanmasında önemli olan, etkin bir hasta/hemşire ilişkisidir. Orlando'ya göre hemşirelik bir süreçtir ve bu süreç içinde temel olan dört uygulama vardır: • Gözlem, • Sözlü rapor, • Kaydetme (yazılı rapor), • Hasta ile ya da hasta için yapılan faaliyetler.

2. 2. İnsan Orlando, kuramında bireyin davranışlarına odaklanmış ve bireyin sözlü ya da sözsüz davranışlarla, yardım gereksinimini ortaya koyduğunu belirtmiştir. Hemşirenin hastanın gereksinimlerini karşılayabilmek için hastayı sürekli gözlemlemesi ve hastayla iletişim içinde olması gerektiği vurgulanmaktadır.

Kuramda, hastanın “bireyselliğinden” söz edilmekte, her bireyin olaylara ve durumlara verdiği yanıtların farklı olduğu belirtilerek, hastanın “bireysellik” çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmektedir. Orlando insanı hasta açısından tanımlar. Orlonda'ya göre insanlar ihtiyaçlarını bağımsızca karşılayamadığında hasta olurlar. O aynı zamanda her insanın eşsiz olduğunu vurgular.

2. 3. Sağlık Kuramda, sağlığın açıkça tanımını yapmamakla birlikte, fiziksel ve duygusal rahatsızlığın olmaması ve yeterli duygulanımın, sağlığa olumlu katkılar sağladığı belirtilmektedir. Sağlığı da tam anlamıyla tanımlamaz. Sağlığı mental ve fiziksel rahatsızlıkların yokluğu, duyguların-hislerin yeterliliği ve sağlığa katkıda bulunan ihtiyaçların yerinde olması şeklinde ifade eder. Ayrıca, zaman içinde tekrarlanan deneyimlerin, sağlığın geliştirilmesine olumlu katkılar sağlayabileceği de vurgulanmaktadır.

2. 4. Çevre Kuramda, çevrenin de açıkça bir tanımı yapılmamıştır. Hemşire - hasta etkileşiminin bulunduğu/olduğu alan olarak ele alır. Ancak, hastanın herhangi bir çevrede, sıkıntı yaşayabileceği ve hemşirelik bakımına gereksinim duyabileceği belirtilmektedir. Hastanın sıkıntısının giderilmesinde önemli olan bu çevrenin, gereksinimlerin karşılanmasına yönelik uygun şekilde düzenlenmesidir.

SUNUM SONRASI BU KONU İLE İLGİLİ YURT İÇİ VE YURT DIŞI OLGU SUNUMLARININ TARTIŞILMASI

KAYNAKLAR Azzaline JB. Creative strategies for a stand-along gerontology course for the nursing curriculum. Nurs Educ Perspect. 2012; 33(3): 199 -200. Beckman SJ, Boxley-Harges SL, Kaskel BL. Experience informs: Spanning three decades with the Neuman systems model. Nurs Sci Q 2012; 25(4): 341 -6. Bednash GP, Cronenwett L, Dolansky MA. QSEN. transforming education. J Prof Nurs 2013; 29(2): 66 -7.

Berbiglia VA. The self-care deficit nursing theory as a curriculum conceptual framework in baccalaureate education. Nurs Sci Q 2011; 24(2): 137 -45. Burkhart L, Schmidt W. Measuring effectiveness of a spiritual care pedagogy in nursing education. J Prof Nurs 2012; 28(5): 315 -21. Carlson-Sabelli LL, Giddens JF, Fogg L, Fiedler RA. Challenges and benefits of using a virtual community to explore nursing concepts among baccalaureate nursing students. Int J Nurs Educ Scholarsh 2011; 8(1): 1 -14.

Chenot TM, Daniel LG. Frameworks for patient safety in the nursing curriculum. J Nurs Educ 2010; 49(10): 559 -68. Cimiotti JP, Aiken LH, Sloane DM, Wu ES. Nurse staffing, burnout, and health care associated infection. Am J Infect Control 2012; 40(6): 486 -90. Daack-Hirsch S, Dieter C, Quinn-Griffin MT. Integrating genomics into undergraduate nursing education. J Nurs Scholarsh. 2011; 43(3): 223 -30.

Dobratz MC. Toward development of a middlerange theory of psychological adaptation in death and dying. Nurs Sci Q 2011; 24(4): 370 -6. Esposito EM, Fitzpatrick JJ. Registered nurses’ beliefs of the benefits of exercise, their exercise behaviour and their patient teaching regarding exercise. Int J Nurs Pract 2011; 17(4): 351 -6. Giddens JF, Wright M, Gray I. Selecting concepts for a concept-based curriculum: application of a Bench mark approach. J Nurs Educ. 2012; 51(9): 511 -5.

Hardin PK, Richardson SJ. Teaching the concept curricula: theory and method. J Nurs Educ. 2012; 51(3): 155 -9. Hatlevik IK. The theory-practice relationship: reflective skills and theoretical knowledge as key factors in bridging the gap between theory and practice in initial nursing education. J Adv Nurs. 2012; 68(4): 868 -77. Lewis DY. Incorporating national priorities into the curriculum. J Prof Nurs. 2012; 28(2): 105 -9.

Masters, K. Nursing theories: A framework for professional practice. 2 nd ed. Burlington, MA: Jones & Bartlett Learning; 2015. p. 3 -21. Mc. Ewen M, Wills EM. Theoretical basis for nursing, 4 th ed. Philadeplhia: Lippincott Williams & Wilkins Wolters Kluwer; 2014. p. 412 -29. Othman AK, Kiviniemi MT, Wu YW, Lally RM. Influence of demographic factors, knowledge and beliefs on Jordanian women’s intention to undergo mammography screening. J Nurs Scholarship 2012; 44(1): 19 -26.

Riegel B, Jaarsma T, Strömberg A. A middlerange theory of self-care of chronic illness. Adv Nurs Sci 2012; 35(3): 194 -204. Rogers CE, Keller C, Larkey LK, Ainsworth BE. A randomized controlled trial to determine the efficacy of Sign Chi Do exercise on adaptation to aging. Res Gerontol Nurs 2012; 5(2): 101 -13. Skiba DJ. Technology and gerontology: Is this in your nursing curriculum? Nurs Educ Perspect 2012; 33(3): 207 -9.

Williams JK, Prows CA, Conley YP, Eggert J, Kirk M, & Nichols F. Strategies to prepare faculty to integrate genomics into nursing education programs. J Nurs Scholarship. 2011; 43(3): 231 -8.