Rozpoznawanie ocena jakoci pasz oraz przygotowywanie konserwacja i

Rozpoznawanie, ocena jakości pasz oraz przygotowywanie, konserwacja i przechowywanie pasz stosowanych w żywieniu zwierząt gospodarskich

Ocena organoleptyczna pasz � Przed zadaniem zwierzętom jakiejkolwiek paszy należy dokładnie zbadać jej jakość, metodą organoleptyczną za pomocą naszych zmysłów, zwracając uwagę na jej zapach, barwę, smak, skład oraz strukturę � Metody organoleptyczne cechuje prostota wykonania, taniość i dostępność.

1. PASZE OBJĘTOŚCIOWE SOCZYSTE A) ZIELONKI ocena organoleptyczna Zawierają: �Barwa – zielona �Zapach – przyjemny traw i ziół �Skarmianie – na świeżo �Struktura – widoczne rośliny �Niezaparzone �O właściwym składzie botanicznym Ø poniżej 0, 7 j. o. w 1 kg; Øpowyżej 40% wody

ZIELONKI - mają właściwości lekko rozwalniające - należy podawać razem z nimi pasze zatwardzające (słoma jęczmienna) - stopniowo przechodzić z żywienia zimowego na letnie (jeżeli niewłaściwe rozpoczniemy okres pastwiskowy zwierzęta mogą zachorować na TĘŻYCZKĘ MAGNEZOWĄ)

ZIELONKI Czynniki wpływające na wartość zielonek - skład botaniczny roślinności - faza rozwoju rośliny - nawożenie - sposób użytkowania charakterystyka zielonek -zaw. dużo wody – ok. 65 -90% - białko ogólne – 8 - 25% s. m (najwięcej w roś. motylkowych) - włókno - witaminy B, C, E, - prowitamina D - składniki mineralne

związki specyficzne w zielonkach hormony roślinne – FITOESTROGENY - lucerna, koniczyna zw. antyżywieniowe – SAPONINY - lucerna, koniczyna

PASZE OBJĘTOŚCIOWE SOCZYSTE B) KISZONKI

Ocena jakości kiszonki CECHY DOBREJ JAKOŚCI KISZONKI � przyjemny zapach, zbliżony do zapachu kwasu chlebowego lub kiszonych ogórków � barwa zbliżona do barwy roślin, oliwkowa (z kukurydzy), z których ją przygotowano � smak - przyjemny, lekko kwaskowaty � w dobrej kiszonce powinno być możliwe rozpoznanie łodyg i liści zakiszonych roślin

Ocena jakości kiszonki CECHY ZŁEJ JAKOŚCI KISZONKI - Nieprzyjemny, gryzący zapach - Ciemniejsza barwa wskazuje, że temperatura w zbiorniku podczas fermentacji była zbyt wysoka (wynik niedostatecznego ubicia zakiszanej masy roślinnej) zgnilizny lub zjełczałego masła wskazuje, że kiszonka zawiera kwas masłowy - Zapach przypominający ocet świadczy o wytwarzaniu się nadmiaru kwasu octowego - Zapach stęchlizny pozwala wnioskować o rozwoju pleśni. - Wszystkie te niewłaściwe zapachy świadczą o nieprawidłowym przebiegu fermentacji mlekowej, czyli o złym zakiszeniu paszy - Barwa jasno-żółta lub zielonkawa świadczy o nadmiarze kwasów - Zbyt kwaśny smak nasuwa podejrzenie, że w masie kiszonkowej nastąpił silny rozwój bakterii kwasu octowego - Przykry i gorzki smak wskazuje na obecność kwasu masłowego

p. H świeżej kiszonki 3, 9 – 4, 2

ZAPAMIĘTAJ !!! - Złej jakości kiszonka jest mazista i nie można w niej rozróżnić części roślin. - Nie należy jej skarmiać mieszając z innymi, smaczniejszymi paszami, lecz wyrzucić na kompost.

Charakterystyka i skarmianie kiszonki � dobrze przygotowana kiszonka jest pasą smaczną i wartościową, korzystnie oddziałującą na procesy trawienia � zwierzęta, które nie były nigdy nią karmione, początkowo zawsze jedzą ją niechętnie, lecz przyzwyczajają się szybko, zarówno zimą, jak i latem � wszystkie zwierzęta mogą być karmione kiszonką, najczęściej jednak stosuje się ją w żywieniu krów mlecznych, przy czym dawka dzienna nie powinna przekraczać 30 kg na sztukę � bydło opasowe może otrzymywać od 15 do 20 kg kiszonki na sztukę dziennie � jałowizna 4 -8 kg. � trzoda chlewna również dobrze trawi kiszonki; dawka dla tucznika wynosi od 2 do 4 kg dziennie (np. CCM) � taka samą ilość można dawać owcom

ZAPAMIĘTAJ !!! �MOCZNIK – dawka dzienna DJP nie może przekroczyć 200 g �Przekroczenie dawki mocznika – ZATRUCIE I ŚMIERĆ ZWIERZĘCIA � 1 g mocznika – zastępuje 2, 8 g białka � Kiszonka z dodatkiem mocznika przeznaczona jest wyłącznie dla dorosłego bydła i owiec oraz ewentualnie dla starszej młodzieży, w wieku powyżej pół roku � Z uwagi na możliwość przedawkowania mocznika co niekiedy jest przyczyną ciężkich zatruć kiszonki z mocznikiem można dawać najwyżej 5 -6 kg dziennie na 100 kg, wagi żywej zwierzęcia

PASZE OBJĘTOŚCIOWE SOCZYSTE C) OKOPOWE: ziemniaki, buraki, marchew, topinambur, kapusta pastewna Ocena jakości ziemniaków � W badaniu organoleptycznym okopowych określa się następujące cechy: zdrowotność, czystość, zapach, barwę obecność uszkodzeń mechanicznych, - chorobowych lub będących skutkiem zmarznięcia - DO OKOPOWYCH ZALICZAMY

2. OBJĘTOŚCIOWE SUCHE A) SIANO � Ocena jakości siana � Jakość siana ocenia się w praktyce rolniczej na podstawie cech zewnętrznych, jak: - zapach, - barwa, - skład botaniczny. Siano z łąk podmokłych ma barwę intensywniej zieloną niż siano z traw pastewnych

OCENA ORGANOLEPTYCZNA SIANA Dobre siano łąkowe ma przyjemny i aromatyczny zapach, nadawany przez zioła. Zapach pleśni świadczy o zepsuciu się siana. Barwa dobrego siana powinna być zielonkawa. Wskazuje ona, że skoszone rośliny były młode (starsze są bardziej żółte) oraz że sprzęt i składowanie przeprowadzono w dobrych warunkach. Siano bardzo jasnozielone, lekko żółtawe lub wyblakłe pozwala przypuszczać, że zostało wypłukane przez deszcze. Brunatna barwa świadczy, że w sianie zachodziły procesy fermentacyjne w wyniku zawilgocenia i samozagrzania się.

Ocena jakości siana � Na podstawie: - listków i kwiatów wysuszonych roślin można ocenić skład botaniczny siana, - określić udział w nim różnych traw wysokich i niskich, - mniej lub więcej wartościowych gatunków, - udział roślin motylkowych, ziół, chwastów � Przy ocenie barwy należy jednak wziąć pod uwagę, że niektóre rośliny po wyschnięciu mają normalnie zabarwienie brązowe, np. koniczyna.

Ocena jakości siana � Na podstawie wyglądu można również: - określić, w jakiej fazie rozwojowej rośliny zostały skoszone; brak wykształconych kłosów może świadczyć między innymi o tym, że siano pochodzi z drugiego pokosu, zwanego potrawem, który ma mniejszą wartość pokarmową i dietetyczną niż siano z pierwszego pokosu

� Dobre siano łąkowe i z roślin motylkowych stanowi w okresie zimowym podstawową paszę w żywieniu przeżuwaczy i koni. � Młodzież hodowlana, tj. starsze cielęta i źrebięta, powinna otrzymywać 2— 3 kg najlepszego siana na sztukę dziennie, a dla krów wysokomlecznych dawka wynosi do 8 kg. � Konie lubią twardsze siano

2. OBJĘTOŚCIOWE SUCHE B) SŁOMA CECHY DOBREJ SŁOMU �Barwa – złotawa �Zapach – przyjemny �Struktura – widoczne części �Zanieczyszczenia - brak

Ocena jakości słomy � Słomą nazywa się wysuszone źdźbła zbóż i łodygi innych dojrzałych roślin. � Właściwa barwa i połysk słomy świadczą, że jest zdrowa i przydatna do skarmiania. � Słoma zebrana w złych warunkach jest ciemna i bez połysku, spleśniała zaś i porażona innymi grzybami ma szarawo-popielate i ciemne smugi. � Zapach pleśni i stęchlizny dyskwalifikuje słomę jako paszę, może ona być użyta jedynie na ściółkę.

SŁOMA � Słoma ma zastosowanie w żywieniu jedynie przeżuwaczy i koni, w ilości 3 do 8 kg na dorosłą sztukę dziennie. � Krowy powinny otrzymywać słomę owsianą i jęczmienną, a konie sieczkę, głównie ze słomy żytniej. � Owce dobrze wykorzystują słomę, wybierając z niej najdelikatniejsze części.

CIEKAWOSTKI DOTYCZĄCE SŁOMY SŁOMA NIE TYLKO DLA ZWIERZĄT INNE ZASTOSOWANIE SŁOMY

Zwierzęta ze słomy

3. TREŚCIWE A) ZIARNA ZBÓŻ Zawierają naturalne substancje antyodżywcze: Nabyte substancje antyżywieniowe: �Alkilorezorcynole; �Sporysz; �Polisacharydy �Mykotoksyny. nieskrobiowe – pentozany �Taniny; �Lektyny; �Inhibitory trypsyny i chymotrypsyny

Ocena jakości ziarna pastewnego. � Wartość pokarmowa ziarna zależy od: - gatunku rośliny, - dorodności, - dojrzałości, - zdrowotności, - zanieczyszczeń - sposobu przechowywania

Ocena jakości ziarna pastewnego. � Dobre ziarno, nadające się bez zastrzeżeń na paszę, powinno charakteryzować się: - gładką powierzchnią, - swoistą barwą i połyskiem charakterystycznym dla danego gatunku i odmiany - przyjemnym zapachem - woń stęchlizny świadczy o zapleśnieniu, woń śledziowa o porażeniu zbóż chorobą zwaną śniecią - Ziarno ma smak swoisty, trudny do określenia smak słodkawy charakteryzuje ziarno porośnięte - kwaskowaty – zepsute ziarno stare matowieje nabiera mysiego zapachu oraz gorzkiego smaku

Ocena jakości ziarna pastewnego. � Ziarno powinno być dobrze oczyszczone z nasion takich chwastów, jak - kąkol - pszeniec, - życica roczna, - sporyszu mogą spowodować zatrucia, a u samic ciężarnych poronienia

Ocena jakości zboża konsumpcyjnego � Badanie jakości zboża przeprowadza się przed jego zważeniem i przyjęciem do magazynu. � Badanie to, nazywane wstępną oceną jakościową ziarna � Może być dokonane metodą organoleptyczną (sensoryczną) lub laboratoryjną � W badaniu zboża zwraca się uwagę na: - jednolitość, - barwę, - zapach, - czystość, - wilgotność, - występowanie szkodników

Ocena jakości zboża konsumpcyjnego � Zboże zdrowe ma swoisty, naturalny zapach. � W celu oceny zapachu bierze się w otwartą dłoń, próbkę ziarna, ogrzewa ją przez kilkakrotne mocne chuchnięcie i szybko wącha, przykładając ziarno do samego nosa. � Ziarno może mieć zapach: - stęchlizny, - zapach kwaśny, - fermentacyjny, - zapach rozkruszka (miodowy) - zapach śnieci (śledziowy) - Zapach stęchlizny lub mocny zapach kwaśny, fermentacyjny czy chemiczny (np. nafty, smoły, azotniaku) dyskwalifikuje zboże.

Ocena jakości zboża konsumpcyjnego � Nadmierną wilgotność ziarna wykrywa się dotykiem — przez włożenie ręki głęboko do worka ze zbożem. � Ziarno suche nie stawia oporu, jest gładkie i sypkie � Ziarno mokre stawia duży opór, jest często-ciepłe i “czepne". � Przy ściskaniu w dłoni ziarno suche wymyka się między palcami, a wilgotne wykazuje pewną przyczepność i elastyczność. � Sypane na podłogę ziarno suche układa się w niższy stożek i szybko się obsuwa, a ziarno wilgotne – przeciwnie. � Ziarno suche spada z charakterystycznym szelestem, wilgotne spada głucho.

Dosuszanie ziarna

Ocena jakości zboża konsumpcyjnego � Czystość zboża można ocenić organoleptycznie tylko w przybliżeniu. � Umieszcza się próbkę ziarna na ciemnym papierze w celu stwierdzenia, - czy nie zawiera ona: ziaren obcych zbóż, słomy, piasku nasion chwastów czy nie widać w niej śladów obecności szkodników (np. wołka zbożowego)

HIGIENA ŻYWIENIA ZWIERZĄT � Przestrzeganie zasad higieny w żywieniu zwierząt jest jednym z podstawowych warunków uzyskiwania dobrych wyników produkcji. � Przede wszystkim należy zwracać uwagę na utrzymanie w - czystości: żłobów, koryt, poideł urządzeń do zadawania pasz - Resztki pozostawionej paszy szybko ulegają zepsuciu i mogą spowodować poważne zatrucia zwierząt. - W czystości należy utrzymywać także magazyny paszowe i pomieszczenia służące do podręcznego przechowywania paszy.

HIGIENA ŻYWIENIA ZWIERZĄT � Pasze podawane zwierzętom nie mogą być spleśniałe. � Szczególnie wrażliwe na zepsute pasze są zwierzęta młode oraz ciężarne samice. � Nieprzestrzeganie zasad higieny żywienia jest główną przyczyną biegunek, które u zwierząt młodych prowadzą nieraz do padnięcia.

HIGIENA ŻYWIENIA ZWIERZĄT � W zimie nie wolno podawać zwierzętom pasz zmarzniętych, zwłaszcza kiszonki i okopowych, gdyż mogą być przyczyną poważnych zaburzeń w trawieniu.

HIGIENA ŻYWIENIA ZWIERZĄT � Skarmiane pasze nie mogą być zanieczyszczone ziemią, należy tego przestrzegać szczególnie przy sporządzaniu kiszonek w pryzmach i przy ich wybieraniu. � Zanieczyszczenie to nie tylko zmniejsza wartość pokarmową, ale może, zwłaszcza u zwierząt młodych, wywołać nieżyt jelit. � Nie mogą też pasze zawierać innych ciał obcych, jak: - gwoździe, - opiłki, - kawałki drutu - zagraża to zdrowiu, a nawet życiu zwierząt

Przechowywanie pasz � Pasze należy przechowywać w pomieszczeniach suchych i przewiewnych, z daleka od środków chemicznych, takich jak: - nawozy mineralne - środki ochrony roślin (owadobójcze, grzybobójcze) - gdyż nawet niewielka ich domieszka grozi zatruciem zwierząt

3. TREŚCIWE B) PASZE PRZEMYSŁOWE OCENA ORGANOLEPTYCZNA �Barwa – szara, popielata, beżowa, żółta �Struktura – sypka, granulowana, pylista, kruszonka, prasowana �Zapach – przyjemny, swoisty �Ważna data produkcji

ZAPAMIĘTAJ ! � Przemysłowe mieszanki paszowe mają zwykle określony okres, przez jaki można je przechowywać bez straty ich wartości pokarmowej; na ogół wynosi on 6 miesięcy od daty produkcji. � Do mieszanek tych dodawane są związki biologicznie czynne, takie jak witaminy i inne, które po dłuższym okresie przechowywania tracą swą wartość.

ZAPAMIĘTAJ ! � Nie wolno zbierać na paszę roślin poddanych działaniu - środków: owadobójczych, grzybobójczych chwastobójczych przed upływem terminu karencji tych środków (to jest okresu ich rozpadu) - mogą spowodować zatrucie zwierząt, często nawet śmiertelne; - produkty pochodzące od zwierząt, którym podano by taką paszę (mleko, jaja, mięso), są również skażone i mogą spowodować u ludzi zatrucie lub przewlekłe choroby