ROLA BUDETU UNII EUROPEJSKIEJ W FINANSOWANIU PROCESU INTEGRACJI

ROLA BUDŻETU UNII EUROPEJSKIEJ W FINANSOWANIU PROCESU INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ – konspekt zajęć Dr Agnieszka Kłos Polskie Stowarzyszenie Badań Wspólnoty Europejskiej Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Programu Erasmus+

Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej – opis zajęć Cel główny Cele szczegółowe (operacyjne) Metody i formy pracy, środki dydaktyczne Przybliżenie tematyki związanej z budżetem Unii Europejskiej. Przedstawienie i analiza przez uczestników zasad konstrukcji budżetu UE, źródeł jego finansowania, kierunków wydatkowania. Wskazanie przez uczestników na miejsce budżetu unijnego w całym systemie finansów Unii. Wskazanie przez uczestników nowych propozycji zmian w źródłach finansowania budżetu UE, które odpowiadałyby potrzebom dzisiejszych wyzwań. Metody: • pogadanka • praca z tekstem źródłowym • dyskusja Środki dydaktyczne: • Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej • Decyzja Rady z dnia 26 maja 2014 r. w sprawie systemu zasobów własnych Unii Europejskiej (2014/335/UE, Euratom) Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej, Agnieszka Kłos 2

Przebieg zajęć 1. Przedstawienie tematu zajęć. 2. Po wstępie, w którym osoba prowadząca zajęcia zapoznaje uczestników z tematyką zajęć, uczestnicy wyjaśniają znaczenie słowa „budżet”, i „budżetu Unii Europejskiej” 3. Uczestnicy mają zastanowić się, podać przykłady i podjąć dyskusję na temat czynników kształtujących budżet UE. Prowadzący podsumowuje wypowiedzi uczestników. 4. Uczestnicy zajęć próbują dokonać analizy argumentów, przedstawionych przez osobę prowadzącą zajęcia i siebie nawzajem, w zakresie skutków budżetowych wystąpienia Wielkiej Brytanii z UE. 5. Uczestnicy zostają podzieleni na grupy, otrzymują dokumenty i fragmenty artykułów prasowych dotyczące zasad stosowanych przy planowaniu i realizacji budżetu Unii Europejskiej. 6. Osoba prowadząca zajęcia przedstawia, na konkretnych przykładach, źródła budżetu UE. Uczestnicy analizują ich znaczenie w kontekście zasad planowania budżetu UE. 7. Podsumowanie zajęć – uczestnicy dokonują oceny przedstawionych argumentów, a także formułują wnioski i podsumowania na podstawie użytych w czasie zajęć dokumentów i materiałów. Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej, Agnieszka Kłos 3

Pojęcia i zagadnienia • • Budżet Unii Europejskiej Źródła finansowania budżetu Unii Europejskiej Struktura i zasady budżetu Wieloletnie ramy finansowe. Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej, Agnieszka Kłos 4

Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej – plan zajęć 1. 2. 3. 4. 5. Pojęcie budżetu Unii Europejskiej Wieloletnie ramy finansowe Zasady budżetowe Uchwalanie i realizacja budżetu Unii Europejskiej Propozycje zmian struktury dochodów budżetu Unii Europejskiej Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej, Agnieszka Kłos 5

Pojęcie budżetu Unii Europejskiej • jest planem, sporządzanym na czas jednego roku (tożsamy z rokiem kalendarzowym), obejmującym dochody i wydatki związane z prowadzeniem i koordynacją polityk wspólnotowych, programów pomocowych, a także z administracją, • plan jest sporządzany w walucie europejskiej, czyli euro, • jest ustalany w granicach wyznaczonych przez długoterminowy plan finansowy, zwany także perspektywą finansową. Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej, Agnieszka Kłos 6

Pojęcie budżetu Unii Europejskiej c. d. Aktualnie, na zasoby własne zapisane w budżecie Unii Europejskiej składają się dochody pochodzące z następujących źródeł: a) tradycyjne zasoby własne składające się z opłat, składek, kwot lub czynników dodatkowych, ceł pobieranych na podstawie Wspólnej Taryfy Celnej i innych ceł, które zostały lub zostaną ustanowione przez instytucje Unii w odniesieniu do handlu z państwami trzecimi, a także wkładów i innych opłat przewidzianych w ramach wspólnej organizacji rynków cukru; b) zastosowanie stawki jednolitej obowiązującej wszystkie państwa członkowskie w odniesieniu do zharmonizowanych podstaw VAT określonych zgodnie z przepisami unijnymi; podstawa brana pod uwagę w tym celu nie może przekraczać 50% dochodu narodowego brutto (DNB) dla każdego państwa członkowskiego, c) zastosowanie stawki jednolitej — która zostanie określona zgodnie z procedurą budżetową z uwzględnieniem łącznej kwoty wszystkich innych dochodów — do sumy DNB wszystkich państw członkowskich Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej, Agnieszka Kłos 7

Wieloletnie ramy finansowe Od 1988 r. funkcjonują kilkuletnie plany finansowe, zwane perspektywą finansową: - Pozwalają one na podejmowanie wspólnych przedsięwzięć o horyzoncie czasowym dłuższym niż rok, - pierwszy okres programowania obejmował 5 lat, natomiast następne okresy, aż do dzisiaj – po 7 lat. - odgrywają główną rolę w kształtowaniu rocznego budżetu UE, finansowego, zawierają: • założenia systemu finansowego UE na kolejne lata, • układ głównych wydatków, • wysokość wydatków, - są wyrazem porozumienia politycznego w zakresie unijnych priorytetów finansowych i zawierane są pomiędzy Radą, Parlamentem Europejskim i Komisją Europejską. Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej, Agnieszka Kłos 8

Zasady budżetowe • • jedności i rzetelności budżetowej jednoroczności równowagi jednostki rozliczeniowej uniwersalności specyfikacji należytego zarządzania finansami przejrzystości Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej, Agnieszka Kłos 9

Uchwalanie i realizacja budżetu Unii Europejskiej • budżet Unii Europejskiej jest finansowany głównie z zasobów własnych, • dochody budżetowe są określane przez Radę po konsultacji z Parlamentem Europejskim, • decyzja w sprawie systemu zasobów własnych musi zostać ratyfikowana przez państwa członkowskie, • wykonaniem budżetu zajmuje się Komisja we współpracy z państwami członkowskimi, • Komisja przedkłada corocznie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie rozliczenie za poprzedni rok budżetowy oraz sprawozdanie oceniające finanse Unii, • absolutorium z wykonania budżetu udziela Parlament Europejski Komisji, na zalecenie Rady. Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej, Agnieszka Kłos 10

Struktura wydatków budżetu Unii Europejskiej Tabela 1. Budżety UE na lata 2015 -2017 w mln euro Zobowiązania Płatności Dział wieloletnich ram finansowych 2015 2016 2017 2015 2016 1. Inteligentny wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu 66 782 69 841 74 899 66 923 66 263 – 1 a. Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia 17 552 19 010 21 312 15 798 17 418 – 1 b. Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna 49 230 50 831 53 587 51 125 48 844 2. Trwały wzrost gospodarczy 58 809 62 484 58 584 55 999 55 121 3. Bezpieczeństwo i obywatelstwo 2 147 4 052 4 284 1 860 3 022 4. Globalny wymiar Europy 8 408 9 167 10 162 7 422 10 156 5. Administracja 8 660 8 935 9 395 8 659 8 935 Instrumenty specjalne 515 525 534 352 389 Łącznie 145 322 155 004 157 858 141 214 143 885 Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej, Agnieszka Kłos 2017 56 522 19 321 37 201 54 914 3 787 9 483 9 395 390 134 490 11

Propozycje zmian struktury dochodów budżetu Unii Europejskiej W raporcie i rekomendacji z posiedzenia Grupy Wysokiego Szczebla w grudniu 2016 r. zaproponowano nowe źródła pozyskiwania środków finansowych, tj. : • opłatę za CO 2 / cena węgla, • opłaty związane z systemem handlu uprawnieniami do emisji w UE, • opłatę za paliwo silnikowe (podatki od paliw kopalnych / akcyza), • zasób własny oparty na zasadzie opodatkowania energii elektrycznej, • CCCTB (Common Consolidated Corporate. Tax Base Including Consolidation Regime and Apportionment Mechanism), wspólna jednolita podstawa opodatkowania osób prawnych, w tym system konsolidacji i mechanizmu podziału głosów, • podatek od transakcji finansowych lub alternatywna opcja: • podatek od banków lub podatek od działalności finansowej, • zreformowany zasób własny oparty na VAT oraz • seigniorage - jest to dochód banku centralnego lub dochód rządu wynikający z różnicy między wartością nominalną banknotów i monet będących w obiegu, a ich kosztami produkcji. W strefie euro (EA) ten dochód jest obecnie gromadzony przez Europejski Bank Centralny (EBC) Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej, Agnieszka Kłos 12

Pięć scenariuszy dla UE-27 do 2025 r. 1. UE-27 kontynuuje realizację pozytywnego programu reform 2. UE-27 wspólnie podejmuje mniej działań we wszystkich obszarach polityki Ogólne zasady: Zasadniczo stabilny budżet. Odzwierciedla obecny program reform UE-27. Niższe relatywne udziały polityki spójności i polityki rolnej w celu finansowania nowych priorytetów. Większe wykorzystanie instrumentów finansowych i gwarancji. Ogólne zasady: Znacząco ograniczony budżet. Nacisk na funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Znacząco ograniczone kwoty na politykę spójności i politykę rolną. Znacznie większe wykorzystanie instrumentów finansowych i gwarancji. 3. UE-27 pozwala grupom państw członkowskich podejmować więcej działań w określonych obszarach (Europa różnych prędkości) Ogólne zasady: Zasadniczo stabilny budżet z możliwością zwiększenia go celem objęcia obszarów wspólnego działania. Większe wykorzystanie instrumentów finansowych i gwarancji. 4. UE-27 podejmuje więcej działań w niektórych obszarach, Ogólne zasady: w innych zaś mniej Mniejszy budżet. Ograniczony udział polityki spójności i wspólnej polityki rolnej. Skupienie się na priorytetach o bardzo dużej europejskiej wartości dodanej. Znacznie większe wykorzystanie instrumentów finansowych i gwarancji. 5. UE-27 postanawia podejmować wspólnie więcej działań we wszystkich obszarach polityki Ogólne zasady: Znacząco zwiększony budżet. Znaczące dodatkowe finansowanie nowych priorytetów i działań zewnętrznych. Większe wykorzystanie instrumentów finansowych i gwarancji. Podwyższenie pułapu zasobów własnych. Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej, Agnieszka Kłos 13

Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej - zadania • Dyskusja na temat budżetu Unii Europejskiej - co oznacza słowo „budżet”, z czym się kojarzy, co to jest „Unia Europejskiej” i „budżet Unii Europejskiej”? • Podziel uczestników na 5 grup. Każdej grupie przydziel jeden scenariusz przyszłości UE-27. Poproś uczniów o przeczytanie scenariuszy, a następnie, po 10 -minutowym zastanowieniu się i wymianie zdań w grupie, poproś o przedstawienie przez uczniów swoich przemyśleń na temat skutków każdego ze scenariuszy dla Unii i/lub dla Polski. • Przeprowadź z uczestnikami dyskusję na temat czynników, które wpływają na całościowy kształt finansów Unii Europejskiej, czy te czynniki się zmieniają i dlaczego. • Przeprowadź z uczniami dyskusję na temat zasad stosowanych przy planowaniu i realizacji budżetu Unii Europejskiej. Czy zapewniają one efektywne i celowe wydatkowanie środków dla podniesienia wzrostu gospodarczego i spójności państw członkowskich? • Przeprowadź burzę mózgów na temat skutków dla państw członkowskich wynikających z wystąpienia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej. Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej, Agnieszka Kłos 14

Literatura bazowa: • Unia Europejska: istota, szanse, wyzwania, (red. ) E. Latoszek, M. Proczek, A. Szczerba-Zawada, A. Masłoń-Oracz, K. Zajączkowski, Warszawa 2018. Literatura uzupełniająca: • Komisja Europejska „Dokument otwierający debatę na temat przyszłości finansów UE”, COM(2017) 358 z dnia 28 czerwca 2017 r. • Owsiak S. , Finanse publiczne. Współczesne ujęcie, Warszawa, 2017. • Soboń J. , Budżet Unii Europejskiej, Warszawa 2008. • Żukrowska K. , Budżet ogólny Unii Europejskiej, Warszawa 2009. • Bieżące dokumenty dotyczące budżetu ogólnego publikowane na stronie internetowej http: //www. consilium. europa. eu/pl/policies/eu-annualbudget/2018/. Rola budżetu Unii Europejskiej w finansowaniu procesu integracji europejskiej, Agnieszka Kłos 15

Dziękuję za uwagę www. pecsa. edu. pl Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Programu Erasmus+