Rivojlangan davlatlarda raqamli iqtisodiyotning istiqbollari REJA Raqamli iqtisodiyot

Rivojlangan davlatlarda raqamli iqtisodiyotning istiqbollari

�REJA �Raqamli iqtisodiyot: vujudga kelishi va dasturiy masalalari. �Raqamli iqtisodiyot: raqamlashish. �Raqamli iqtisodiyot: asosiy technologiyalar. �Raqamli iqtisodiyot: inson hayotining o’zgartirishi. �Raqamli iqtisodiyot: Raqamli transformatsiya asoslari. �Raqamli transformatsiyalar: ta’siri va oqibatlari. �Raqamli transformatsiyalar: malaka va ish o’rinlari. �Raqamli transformatsiyalar: xatar va qiyinchiliklar. �Raqamli iqtisodiyot va uning istiqbollari.

1. Raqamli iqtisodiyot Raqamli transformatsiya tez sur’atda o’zgaryotgan bugungi kun dunyosi uchun asosiy vositadir. Raqamli transformatsiya internetdan ko’ra ko’proq va u inson oldindan bajaradigan ishlarini amalga oshirishda eng so’nggi samarali texnologiyalardan foydalanayapti. Raqamlashtirish inson hayotini tubdan o’zgartiryapti va u yorug’ kelajak kalitini ko’rsata oladi. Raqamli texnologiyalar davom etyotgan iqtisodiy va ijtimoiy o’zgarishni boshqaradi.

1. Raqamli iqtisodiyot � Raqamli iqtisodiyot – bu iqtisodiy faoliyat bo’lib, u har kuni onlayn tarzda odamlar, bizneslar, qurilmalar, ma’lumotlar va jarayonlar orasidagi millionlab bog’lanishlardir(Deloitte). Iqtisodiy foaliyatlarning keng xilma xilligi raqamlashtirilgan ma’lumotlar va bilimdan asosiy omil sifatida foydalanidi. Internet, cloud computing(bulutli hisoblash), big data(katta ma'lumotlar), financial technology(moliyaviy texnologiya) va boshqa raqamli texnologiyalar ma’lumotlarni raqamli shaklda to’plash, saqlash va tarqatish uchun foydalaniladi, bundan tashqari ular ijtimoiy o’zaro ta’sirni butunlay o’zgartiradi. � Yangi raqamli iqtisodiyot (UNCTAD, 2017 a) – texnologiyalar tizimi bo’lib, u quyidagilarni o’z ichiga oladi: � Rivojlangan ishlab chiqirish, robotlar va avtomat fabrikalar � Mobil va mobil bo’lmagan internet aloqalaridan olingan ma’lumotlar manbasi � Cloud computing(bulutli hisoblash) � Big Data Analytics(katta ma'lumot tahlillari) � Artificial Intelligence(sun’iy intellekt)

1. Raqamli iqtisodiyot �Ochiq innovatsiyalar � Ma’lumot qidirish va yangi bilim yaratish narxining pasayishi. � Raqobatchilar ustidan hamkorlik muhitini yaratish, ochiq raqobatchilikning dinamik tasvirida “Frenemy” aloqalarini o’rnatish(Ezrachi va Stucket, 2016) � Kichikroq va asosiy texnologik klasterdan tashqarida joylashgan firmalar uchun imkoniyatlar va to’siqlar yaratish. � � � Manbalarga kirishning tekinligi To’liq ishtirok etish uchun yuqori qobiliyat talabi Yaqin joylashishning afzalligi

2. Raqamli iqtisodiyotning vujudga kelishi va dasturiy masalalari . Raqamli o’zgarish: innovatsiya boshqaruvchi, inkluziv o’sish va ijtimoiy ravnaq Raqamli iqtisodiyot Infratuzilma va servis Giperulanish Raqamla shish O’zaro bog’lani sh Ma’lumot, kommunikatsiya va internet Siyosiy muom malar O’lchov va analiz Xavfsizlik va maxfiylik

2. Raqamli iqtisodiyot: vujudga kelishi va dasturiy masalalari �Raqamli iqtisodiyot muhimligi �Giper aloqa � Internet, mobil texnologiyalar va internet narsalari natijasida odamlar, tashkilotlar va mashinalarning o’zaro bog’lanishi � O’zaro bog’lanishlik, raqamlashish �Raqamli o’zgarish innovatsiya uchun yurituvchidir va ijtimoiy taraqqiyotdir.

3. Raqamli iqtisodiyot: raqamlashtirish. �Raqamlashish: �Analog signallarni uzatish ma’lumotlarini ikkilik bitlar shakliga aylantirish � Ma’lumot shaklida saqlanishi mumkin � Raqamli ma’lumot raqamli qurilmalar orqali aniq shaklda foydalaniladi � Ma’lumotlar buzilishsiz, yuqori tezlikda internet bo’ylab global miqyosda izlanadi, qayta ishlanadi, saqlanadi, saralanadi, aniqlanadi, nusxa olinadi va uzatiladi. � Umumiy holda, raqamlashtirish axborot almashish va ekspluatatsiyaga jismoniy cheklovlarni kamaytiradi. (OECD, 2015)

4. Raqamli iqtisodiyot: asosiy technologiyalar. �Sun’iy intellekt(AI) � Mashinalarni insonlardek aqliy funksiyalarni bajarishi. � Qurilma sistemalarini mukammal qilishi � Softwarega va robotlarga imkoniyatlar yaratish(o’zini boshqaraoluvchi agentlardek harakatlanish, yaratuvchilar va operatorlarning ko’proq mustaqil ravishda ishlashi). � Muommali savollarni yechishda, samarali yutuqlarga erishishda va qaror qabul qilishni rivojlantishga yordam berish

5. Raqamli iqtisodiyot: inson hayotining o’zgartirishi. Hukumat Iqtisodiyot Raqamli transformatsiya Jamiyat Biznes

5. Raqamli iqtisodiyot: inson hayotining o’zgartirishi. �Raqamli iqtisodiyot inson hayotini o’zgartiradi. �Giper aloqa �Korxonalar qanday tuzilganligi to’g’risidagi an’anaviy tushunchalarni shakllantirish va zaiflashtirish. � Firma qanday ta’sir qilishi � Iste’molchilar xizmatlar, ma’lumotlar va tovarlarni qanday ega bo’lishi �Ma’lumotlarni aggresiv ishlatish: � Biznes modullarni tubdan o’zgartirish � Yangi mahsulotlar va xizmatlarni ishlab chiqishni yengillashtirish � Yangi jarayonlarni yaratish � Katta foydaga erishish � Manejmentda yangi davr yoqasida turish.

5. Raqamli iqtisodiyot: inson hayotining o’zgartirishi. �Yangi biznes modullariga misollar: �Uber � Taxilarga egalik qilmaslik �Facebook � Mundarijani yaratmasligi �Alibaba � Inventarlarga egalik qilmasligi �Airbnb � Real joy yoki binoning yo’qligi

5. Raqamli iqtisodiyot: inson hayotining o’zgartirishi. � Raqamli iqtisodning bunday buzilgan davrida talabga ega bo'lgan bunday yumshoq qobiliyatlar mavjud � uyg'unlashuv, kuzatish, empatiya, mantiqiy fikrlash, muvofiqlashtirish, ijtimoiy hislar, faol tinglash, murakkab muammolarni hal qilish, madaniyat xabardorligi, til, moslashuvchanlik � Dunyoning etakchi tashkilotlari tomonidan eng ko'p o'ylangan � bizning buzilish davrida ta'limimiz o'zgarishi kerak � qanday o'rganamiz va qanday qilib o'rganamiz � Hatto qarama-qarshiliklarda ham va biznes ta'limida ham o'zgarishlar bo'lishi kerak � gumanitar fanlar bo'yicha ta'lim muhim ahamiyatga ega bo’lib boryapti. chunki biz raqamli savodli odamlarga muhtojmiz, bundan tashqari ko'plab ishlarni avtomatlashtiramiz

6. Raqamli transformatsiyalar uchun asoslar Tizim shart - sharoitlari Ochiq savdo va investitsiya rejimi Texnologiyalarni, ko’nikmalarni va ixtisoslikni tezda yangilash imkonini beradi Samarali va ochiq moliya bozori Raqamli o’zgarishlarni amalga oshirish uchun firmalarga sarmoya kiritish Raqobatbardosh mahsulot bozorlari raqamli o'zgarish butun iqtisodiyot va jamiyatdan ajratilgan holda sodir bo'lmaydi Ijobiy tuzilmaviy mehnat bozori Mustahkam makroiqtisodiy siyosat Tizimli o’zgarishlarni qo’llab quvvatlash Noaniqlikni kamaytirish, raqamli iqtisodiyotni rivojlanishi uchun makroiqtisodiy muhitni yaratish

Raqamli transformatsiyalar uchun asoslar Foydalanish mumkin bo’lgan ishonchli, samarali va yirik raqamli infrastrukturadagi investitsiyani kuchaytirish Foydalinish mumkin bo’lgan infrastruktura va xizmatlar Yuqori tezlikdagi internet tramog’i va xizmatlaridagi raqobatni rivojlantirish Indikatorlar Har 100 kishida o’rnatilgan va mobil obunalarining yo’qligi Aloqaning o’rtacha tezligi O’rnatilgan va mobil keng tarmoqning narxi Mashina mashinaga ulanadigan simkartalarining yo’qligi

ICT maxsus qobiliyatlari Raqamli transformatsiyalar asosi Talab qilinadigan qobiliyat Samarali foydalish uchun malaka va tavakkalchilik Genetik ICT qobiliyatlari To’ldiruvchi qobilyatlar Kutilgan tavakkalchilik Ma’lumotlar bilan ishlash, o’zini yo’naltiraolish, muommaga yechim topaolish malakalari Raqamli xavfsizlik Indikatorlar Maxfiylik Internet foydalanuvchilari Biznes Elektron savdo Bulutli hisoblash RFID Elektron hukumat Cloud computing Onlayn kurslar CRM SCM Ijtimoiy media Elektron bank Elektron xarid Ijtimoiy tarmoqlashish

Raqamli transformatsiya asoslar Samarali foydalish uchun malaka va tavakkalchilik ICT maxsus qobiliyatlari Talab qilinadigan qobiliyat Genetik ICT qobiliyatlari To’ldiruvchi qobilyatlar Kutilgan tavakkalchilik Raqamli xavfsizlik Indikatorlar Maxfiylik Ma’lumotlar bilan ishlash, o’zini yo’naltiraolish, muommaga yechim topaolish malakalari Raqamli malakani shakllantirish uchun ta’lim va training ICT sohasining oliy dajaradagi bitiruvchilari Yuqori darajada asosiy komputer malakasiga ega shaxslar Yuqori dajadagi asosiy internet malakasiga ega shaxslar ICT mutaxasislariga ish taklif qiluvchi kasblar

Raqamli transformatsiyalar uchun asoslar ICTga bog’liq innovatsiya lar va ICT mutahasisli gi Tovarlar va xizmatlardagi innovatsiyalar Jarayonlarda innovatsiyalar Biznes modellaridagi innovatsiya Tashkiliy kelishuvdagi innovatsiya Ijobiy tarqaluvchan natijalar orqali raqamli texnologiyalar iqtisodiy o’sishni tezlashtiradi Indikatorlar Savdo belgilarga bog’liq bo’lgan ICTni ulushi ICT ilmiy izlanish xarajatlari ICTning qo’shilgan qiymatga bog’liq ulushi ICT mutaxasislarini ish bilan ta’minlashga bog’liq ulushi

6. Raqamli iqtisodiyot: Raqamli transformatsiyalar uchun asoslar Raqamli xavfsizlik va ishonch Raqamli xavfsizlik va maxfiylik Iste’molchilar va boshqa onlayn faoliyatlardan samarali ravishda himoyalanish Indikatorlar Xavfsizlik to’qnashuvlari Anti-Tracking software Internet browser parametrini o’zgartiraolish qobilyati Elektron hukumat faoliyatlari uchun maxfiylik va xavfsizlik munosabatlar ICT xavfsizlik riskilari uchun rasmiy siyosat bilan biznes birgaligi

Raqamli transformatsiyalar uchun asoslar Ish o’rnining yo’qolishi va yaratilishi Standart bo’lmagan ishlar Raqamlashish va Jamiyat Qisqa muddatli, to’liqsiz va kam to’lanadigan ishlar Jins bo’yicha ish haqi orasidagi farq Elekron xizmatlar Elektron sog’liqni saqlashning qariyyotgan aholiga yordam berishi Indikatorlar Zamonaviy ish bilan ta’minlash ulushi 65 va undan yuqori yoshli kishilar ulushi Avtomatlashni ng yuqori riskida bo’lgan ishlarning ulushi Kam ish haqi to’ladigan ishlar Jins bo’yicha ish haqi orasidagi farq Jamiyatdagi strategiya va texnologiyalar ta’sirining aniq ijobiy jamoatchiligini anglashi

� 7. Raqamli o’zgarish: ta’siri va oqibatlari Onlayn Ko’p va malum mobil otlar xarid Cloud Onlayn comput va Raqamli ing mobil transfor bank matsiya Blockch Web ain saytlar texnolo giyalar Ma’lumotlar ni yurg’izish, qaror qabul qilish Ish o’rinlarining qisqarishi va yaratilishi Yangi biznes modellari I sh o’rinlarining yangi ko’rinishi Raqamli ravishda tadbiq qilish Savdo perspectivi ni o’zgartishi ayniqsa xizmatlarni Robot lar Mehnat huquqlari ni qayta ko’rib chiqish Savdo kelishuvla rini qayta tekshirib chiqish

7. Raqamli o’zgarish: ta’siri va oqibatlari �Yangi biznes model texnologiyalarining va mahsulot platformalarini paydo bo’lishi �Tashkilotlar sanoatini va turli xilda rivojlangan sanoatlar va mahsulot kategoriyalaridagi raqobat qoidalarini o’zgartirish Joylashuv joyini, tashkilotni va ish bilishni mazmunini vujudga keltirish. Innovatsiya va ishlab chiqarish joylarini o’zgartirish

7. Raqamli transformatsiyalar: ta’siri va oqibatlari �Raqamli iqtisodiyot savdo-sotiqlar elektron shaklda va chegaralarni oson kesib o’tadi �Asosiy iqtisodiy faoliyatlarning investitsiya, savdo va foyda sifatida o’lchashning ta’sir qilishi �Innovatsiyaning va ishlab chiqarishning dinamikasi va joylashuvi rivojlanayotgan davlatlarga kelajakda ta’sir qilishi

8. Raqamli transformatsiyalar: malaka va ish Ta’lim o’zgarishi Yetarli IT malakasi va ishlarning talab qilinishi Raqamli o’zgarish ICT mutaxasislarinin g malakasi Ilm-fan, texnologiya, enjineriya va matematika Biznes Nimani o’rganish va qanday o’rganish Umumiy ICT malakasi ICTning bazis malakasi Muommaga yechim topish va kommunikatsiya malakasi Insoniyat

9. Raqamli o’zgarish: tavakkalchilik va muommalar Raqamli xavfsizlik, maxfiylik, ishonch Raqamli o’zgarish Tavakklac hilik va , muommo lar Etnik muommal ar B 2 C va B 2 B Iqtisodiyotni almashish Sun’iy intellekt Standartlar va boshqaruv; mahalliy, xalqaro moslashuvchan bo’lishi Katta hajmli ma’lumotlar, machine learnnng, cloud computing

10. Raqamli iqtisodiyot va uning rivojlanishi �Raqamli iqtisodiyotning rivojlangan davlatlarga ta’siri. �Ular allaqachon raqamli vositalardan foydalanishni boshlagan �an'anaviy ravishda industrializatsiya masalan ishlab chiqarish rivojlanish yo'lidir �an'anaviy ishlab chiqarish kontseptsiyasida ishlab chiqarish miqdori, mahsulotning xilma-xilligi va birlik xarajatlari o'rtasidagi savdo-sotiqning joylashishi. �yuqori sifatli ishlab chiqarish va yuqori sifatli aralash ishlab chiqarishni maxsus ishlab chiqarish

10. Raqamli iqtisodiyot va uning rivojlanishi �G'oliblik yangilik uchun asosiy platforma tanlovining barcha o'yinini oladi � mamlakat ichkarisida va xalqaro miqyosda tengsizlikni yuzaga keltirishi mumkin � ammo o'rnatilgan texnologiyalar guruhidan tashqaridagi firmalar uchun raqamli iqtisodiyotning hali ham muhim imkoniyatlari mavjud. �yuqori darajadagi platformalar, platforma komplektorlari va platforma foydalanuvchilari uchun yanada ko'proq imkoniyatlar ochilmoqda � boshlang'ich, kichik va jahon miqyosidagi uzoq kompaniyalarni innovatsiya qilish, o'sishi va yaxshilash va bozorlar bilan bog'lanish uchun keng va ortib borayotgan raqamli resurslar to'plami mavjudligi.

10. Raqamli iqtisodiyot v uning rivojlanishi �raqamli iqtisodiyotda innovatsiyalar va ishlab chiqarish o'rtasidagi geografik aloqalar uchun an'anaviy tushunishda, kuchli keng tarqalgan aloqa mavjud �Mahsulotning hayot sikli �innovatsiyalar yangi sanoat tarmoqlarini ochib beradi va keng miqyosli ish bilan ta'minlashda ko’maklashadi. �investitsiyalarni jalb qilish siyosati bandlikni yaratish uchun ishlab chiqarishni jalb qiladi, keyinchalik ma'lumotni talab qiladigan faoliyatlarga ta'sir ko'rsatadi. �ba'zi sohalarda innovatsiyalar va ishlab chiqarish o'rtasidagi aloqalar geografik jihatdan innovatsiya va ishlab chiqarishni ajratish imkonini berishi mumkin.

10. Raqamli iqtisodiyot va uning rivojlanishi �Muntazam ish funktsiyalari: � ishlab chiqarish, dasturiy ta'minotni kodlash, orqa ofis xizmati zamonaviy ishlab chiqarish va avtomatlashtirish orqali qayta tiklanishi yoki hatto yo'q qilinishi mumkin � Rivojlanayotgan mamlakatlarda eksportga yo'naltirilgan fabrikalar uchun katta miqdorda uzilishlar yuzaga kelmoqda �Raqamli iqtisod rivojlanayotgan mamlakatlarga imkoniyat berishi mumkin � qiymat zanjirlarini yuqoriga ko'tarish uchun � GVC-dagi etakchi kompaniyalarning innovatsiyalar va muvofiqlashtirish funktsiyalariga nisbatan kamroq bog'liq � jahonga raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarishga imkon beradi �Bu yerda barqaror yangiliku yerda geografik bo'linish hosil bo'ladi

�E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT