Richtlijn Overgewicht JGZ J Kistvan Holthe C Renders

Richtlijn Overgewicht JGZ J. Kist-van Holthe, C. Renders, M. L’Hoir, A. Bulk-Bunschoten, T. Kuijpers, M. van de Veer, M. Beltman, E. Timmermans, R. Hira. Sing 2012 korte versie

Inhoud Overgewicht bij kinderen • prevalentie • oorzaken • gevolgen Systematisch literatuur overzicht • risicofactoren, preventie en interventie Richtlijn overgewicht JGZ

Prevalentie overgewicht jongens

Prevalentie overgewicht meisjes

Prevalentie overgewicht jongens 1980 % 1997 % 2010 % 5, 1 9, 4 13, 3 Turks 23, 4 32, 5 Marokkaans 15, 8 25, 2 Nederlands TNO, 2010, Schönbeck, Plo. S one 2011

Oorzaken overgewicht < 2% obesitas onderliggende medische oorzaak • vertraagde lengtegroei • vertraagde psychomotore ontwikkeling • dysmorfiën

Gevolgen overgewicht - obesitas • • • Psychosociale problemen (pesten, depressie) Gewrichtsproblemen Hypertensie Diabetes type 2 Leververvetting Hart- en vaatziekten

Diabetes mellitus type 2 Toenemend aantal kinderen met diabetes type 2 • Nederland > 2, 4% van alle kinderen met diabetes • Verenigde Staten 3% 1995 • Verenigde Staten recent sommige klinieken 50% Rotteveel, Eur J Endocrinol 2007. Fagot-Campagna, J Pediatr Endocrinol Metab 2000, Hanon, Pediatrics 2005

Hypertensie Bogalusa Heart Houston, VS Study, VS Canada Portugal n 1. 150 5. 000 675 1618 leeftijd (jaar) 5 -17 10 -19 7 -14 5 -18 normaal (%) 2 -5 2, 6 4 8 overgewicht (%) 7 4 13 14 obesitas (%) 11 -22 11 19 23 Freedman, 1999 Sorof, 2004 Salvatori, 2008 Maldonado, 2009

Risicofactoren voor overgewicht perinatale factoren zwangerschapsdiabetes moeder roken tijdens zwangerschap laag geboortegewicht snelle inhaalgroei hoog geboortegewicht biologische factoren snelle toename gewicht vroege puberteit depressiviteit

Risicofactoren voor overgewicht socio-demografische lage sociaal economische positie factoren etniciteit (Turks, Marokkaans) omgevingsfactoren en gedrag ouders met overgewicht / obesitas weinig bewegen fastfood genetische factoren genetische aanleg

Beschermende factoren tegen overgewicht perinatale factoren borstvoeding omgevingsfactoren veel bewegen, buitenspelen voldoende plaats om buiten te spelen

Inconsistente (veel belovende) factoren bij overgewicht totale hoeveelheid en soort vetten in de voeding ontbijt overslaan snoepen en snacken gezoete dranken televisie kijken kinderdagverblijf korte slaapduur

Preventie overgewicht 5 systematische reviews: • Schoolprogramma’s • Soms gecombineerde leefstijl interventies • Uitkomsten niet consistent Doak Obes Rev 2006, Brown Obes Rev 2009, Harris CMAJ 2009, Kropski Obesity 2008, Zenzen J Pediatr Health Care 2009

Vroeg signaleren is belangrijk Systematische review § gewicht > P 97 op leeftijd 5 -6 maanden en 2 -4 jaar § snelle (> 0, 67 SDS) gewichtstoename 0 -2 jaar hoog lichaamsgewicht 5 -13 jaar Stocks, 2011 Obes Rev

Interventie overgewicht Overgewicht : geen studies Obesitas systematische review § Gecombineerde leefstijl interventies (voeding, lichamelijke activiteit en gedrag) § Community based en gezins programma’s effectiever dan schoolprogramma’s Oude Littikhuis, Cochrane Database Syst Rev 2009

Interventie overgewicht JGZ tot nu toe Overbruggingsplan 2005, practice-based § BOFT elementen Gerandomiseerde studie kinderen van 5 jaar (Erasmus. MC): kleine significante verbetering van de BMI Veldhuis BMC Public Health 2009; van Grieken Zon. Mw 2012

Richtlijn overgewicht Richtlijn Overgewicht JGZ in de praktijk

Preventie Stimuleren Borstvoeding

Kinderen 0 -1 jaar: preventie • • • borstvoeding (≥ 6 maanden) naast borstvoeding, geen extra kunstvoeding indien kunstvoeding, geen extra schepjes melkpoeder geen vaste voeding voor 4 maanden geen zoete bijvoeding of papjes bewegen in buikligging onder supervisie (slapen in rugligging!) • kinderen niet te lang (≤ 15 min. ) in wipstoel

Preventie adviezen voor alle leeftijden • van jongs af aan stimuleren voldoende bewegen en buiten te spelen • zo min mogelijk gezoete dranken • fastfood en tussendoortjes beperken • niet belonen of straffen met voeding • eten op vaste tijden en elke dag ontbijten • beperken van televisie kijken / computer gebruik (slaapkamer)

Kinderen 0 -1 jaar: signaleren en interventie ?

Kinderen 1 -2 jaar: signaleren en verwijzen gewicht en lengte meten in groeidiagram zetten gewicht naar lengte < 1 SDS geen overgewicht reguliere zorg gewicht naar lengte 1 -2 SDS overgewicht advisering leefstijl: gezonde voeding meer bewegen gewicht naar lengte ≥ 2 SDS obesitas verwijzen naar huisarts / kinderarts na 3 -6 maanden contact

Kinderen 2 -19 jaar: signaleren en verwijzen gewicht en lengte meten BMI berekenen geen overgewicht reguliere zorg overgewicht bloeddruk meten ≥ 5 jaar bloeddruk normaal behandelplan bloeddruk verhoogd bloeddruk herhalen indien weer verhoogd obesitas verwijzen naar huisarts / kinderarts na 3 -6 maanden contact

Kinderen 2 -19 jaar: Overbruggingsplan 1 ste consult op indicatie anamnese en lichamelijk onderzoek bespreken gevolgen overgewicht veranderplan (BOFT) op maat opstellen 2 de consult ≤ 8 weken gewicht, lengte, middelomtrek (≥ 12 j), BMI motiveren successen en belemmeringen bespreken voldoende effect contact na 1 jaar afspreken onvoldoende effect bijstellen veranderplan 3 de consult ≤ 8 weken voldoende effect contact na 1 jaar afspreken 3 de consult ≤ 8 weken onvoldoende effect overgewicht lokaal gecombineerd leefstijl programma en / of verwijzen huisarts obesitas verwijzen naar huisarts / kinderarts na 3 -6 maanden contact

Overbruggingsplan Gecombineerde aanpak leefstijl waarbij ouders betrokken zijn BOFT - meer Buiten spelen en Bewegen (min. 1 u /dag)

Overbruggingsplan Gecombineerde aanpak leefstijl waarbij ouders betrokken zijn BOFT - meer Buiten spelen en Bewegen (min. 1 u /dag) - elke dag Ontbijten / Opvoedingsondersteuning

Overbruggingsplan Gecombineerde aanpak leefstijl waarbij ouders betrokken zijn BOFT - meer Buiten spelen en Bewegen (min. 1 u /dag) - elke dag Ontbijten / Opvoedingsondersteuning - beperk gezoete (Fris)dranken / Fastfood

Overbruggingsplan Gecombineerde aanpak leefstijl waarbij ouders betrokken zijn BOFT - meer Buiten spelen en Bewegen (min. 1 u /dag) - elke dag Ontbijten / Opvoedingsondersteuning - beperk gezoete (Fris)dranken / Fastfood - minder Televisie / (spel)computer (max. 2 u / dag)

www. overgewicht. org

Veranderingen t. o. v. de huidige werkwijze • Preventie overgewicht vanaf de geboorte • Jonger overgewicht signaleren • Bloeddrukmeten vanaf 5 jaar 25 -11 -2020

Registratie DD / BDS Wijzigingsvoorstel toevoegen aan BDS dd 13 -3 -2012: • Middelomtrek • Bloeddruk met referentiewaarden • Begeleiden overgewicht 25 -11 -2020

Randvoorwaarden • (motiverende) gespreksvoering • Samenwerking met huisarts, kinderarts, diëtist etc. • Integrale aanpak school, wijk, gemeente etc. 25 -11 -2020

Vragen en discussie 25 -11 -2020

Contactinformatie Contactgegevens NCJ : centrumjeugdgezondheid@ncj. nl 25 -11 -2020

Presentatie-titel | Wijzig deze tekst onder 'Beeld'>'Koptekst en voettekst' | woensdag 25 november 2020