retimle lgili Temel Kavramlar ve Program Gelitirme BLM

Öğretimle İlgili Temel Kavramlar ve Program Geliştirme BÖLÜM: 1

Öğrenme Öğretim Eğitim Program Eğitim Programı Öğretim Programı Ders Programı Öğretim Ortamı Öğretim Takvimi Öğrenme Yaşantısı Program Geliştirme Süreci TEMEL KAVRAMLAR 1. Hafta ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Temel Kavramlar q Canlılar arasında, insan gibi kendi ayakları üstünde durmak ve ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla bu kadar süreli bir eğitime gereksinimi olan başka bir canlı yoktur. İnsanlar belli bir çevrede doğar ve yaşam boyu çevresiyle etkileşimde bulunarak çevrelerine uyum sağlamaya çalışırlar. q İnsanlar, çevreleriyle girdikleri etkileşim sonucunda formal ve informal olarak iki yolla eğitim alırlar. q Bireylerin çevreleriyle kurdukları serbest etkileşimleri sonucunda aldıkları eğitime “kendiliğinden kültürlenmeinformal”, okulda aldıkları eğitime ise “kasıtlı kültürlenme-formal” denilmektedir. ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Eğitimi nasıl tanımlayabiliriz? Eğitim: En geniş anlamıyla eğitim bireyde kendi yaşantıları yoluyla davranış değişikliği meydana getirme süreci olarak tanımlanabilir. Tanımın üç temel özelliği vardır: 1. Eğitim bir süreçtir. 2. Eğitim sonucunda bireyde davranış değişikliği meydana gelir. 3. Davranış değişikliği bireyin yaşantıları sonucu meydana gelir. ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

q Okulda alınan eğitim planlı, programlı, amaçlı formal bir eğitimdir. q Bu amaçla, okullarda uygulanmak üzere öğretim ÇIKTI GİRDİ programları geliştirilmiştir. Öğretmenlerin görevi programlarda yer alan Okulun Görevleri hedefler doğrultusunda BYeni davranışlar planlama yapmak, öğretme kazandırmak, Bİstenilmeyen davranışları öğrenme sürecini öğrencilerin ortadan kaldırmak yeni davranışlar Bİstendik davranışları kazanmalarını sağlayacak pekiştirmektir. biçimde düzenlemektir. Tartışma: Okulda informal bir eğitim var mıdır? ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Öğrenme Nedir? “Öğrenme, bireyin olgunlaşma düzeyine göre, çevresiyle etkileşimi sonucu davranışlarında olan kalıcı değişmeler” dir. Tanıma göre öğrenmenin oluşabilmesi üç etkene bağlıdır: q Davranışlarda bir değişme olmalıdır. q Bu değişme kalıcı olmalıdır. q Değişme kişinin çevresiyle etkileşimi sonucunda oluşmalıdır. ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Öğrenmenin iki yolu vardır. q. Kendi yaşantılarımız. q. Eğitimimiz Davranış: Bireylerin başkaları tarafından doğruya ya da dolaylı olarak gözlenebilen etkinlikleridir. İnsan davranışlarının zihinsel, duygusal ve bedensel yönleri vardır. Öğretme: Bireyin davranışlarında değişim meydana getirmek için yapılan etkinliklerdir. Diğer bir ifadeyle öğretme; öğreticilerin öğrencilere yönelik yaptıkları faaliyetlerin tümüdür. ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Öğrenme Alanları 1. Bilişsel Alan: Zihinsel etkinliklerin ön planda olduğu alandır. 2. Duyuşsal Alan: Çeşitli nesne ve olaylara karı gösterdiğimiz duygu ve tutumlarımızdır. 3. Devinişsel Alan: Bir veya birden çok organımızı kullanarak ortaya koyduğumuz davranışlardır. ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Öğretim: Öğretme-öğrenme sürecinin planlanması ve bu sürecin istenilen davranışları gerçekleştirebilecek şekilde uygulanmasıdır. Öğretim: Öğretme +Öğrenme qÖğretim faaliyetleri önceden belirlenmiş hedefler doğrultusunda, planlı, programlı, yöntemli, öğrenme ve öğretme ilkelerine uygun olarak yapılır. qÖğretmen, öğretme-öğrenme sürecinin düzenleyicisidir. qÖğretimde öğretme ve öğrenme diye iki etkinlik vardır. Öğretme, öğretmenin etkinliği; öğrenme, öğrencinin etkinliğidir. qÖğretim faaliyeti sürecinde öğretmen öğretir; öğrenci öğrenir. ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

EĞİTİM VE ÖĞRETİMİN KARŞILAŞTIRILMASI Eğitim geniş kapsamlıdır. Öğretim dar kapsamlıdır. Eğitim toplumun her kesimini içine alır. Öğretim toplumda belli yaştakileri içine alır. Eğitim her yerde yapılır. Öğretim yasal kurumlarda yapılır. Eğitimin içinde tavır, tutum ve alışkanlık kazandırma vardır. Öğretimin özünde de bilgi, beceri ve değer duygusu barındırma vardır. Eğitim yaşam boyu devam eder. Öğretim bireyin yaşamının beli bir dönemi ile sınırlıdır. Eğitim insan ve hayvana özgüdür. Öğretim yalnız insana özgüdür. Eğitimi seçme şansımız yok. Öğretimi seçme şansımız var. Eğitimin hedefleri geneldir. Öğretimin hedefleri özeldir. ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Öğrenmenin Oluşum Süreci Öğrenme-Öğretme Ortamı Öğrenme Yaşantısı ETKİLEŞİM KAYNAK/ ÖĞRETMEN ALICI/ ÖĞRENCİ Etkinliği: Öğretme Etkinliği: Öğrenme Dönüt (Geri-Bildirim) ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

q Öğretim Ortamı: Bir okulda ya da sınıf ortamında etkili öğretim yaşantılarının gerçekleşmesi amacıyla öğretmen öğrenci arasında oluşturulan olumlu havadır. q Öğrenme Yaşantısı: Öğrencilerin kalıcı izli davranış değişmesine imkan veren yaşantılardır. q Öğretim Yılı: Herhangi bir eğitim kurumunun eğitime başladığı tarihten derslerin bittiği tarihe kadar geçen süredir. q Öğretim Takvimi: Bir öğretim yılında yapılması düşünülen öğretim etkinliklerinin aylara veya haftalara dağıtılmasıdır. ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Eğitim Programlarının Temel Öğeleri ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Program Nedir? • Belirli şartlara ve düzene göre bir amaca ulaşmak için yapılması öngörülen işlemlerin bütünüdür. • Program, okulda öğretilecekleri içerir. • Program, bir dizi derstir. • Program, içeriktir. • Program, bir dizi materyaldir. • Program, bir dizi davranıştır. • Program, okul tarafından yönlendirilen okul içindeki ve dışındaki öğretilecekleri içerir. • Program, okul rehberliğinde öğrencinin tamamlayacağı birbirleriyle bağlantılı plan ve öğrenme yaşantıları dizisidir.

Program Çeşitleri Eğitim Programı Öğretim Programı Müfredat q. Milli Eğitimin amaçları doğrultusunda eğitimin hedeflerine ulaşmak için yapılacak etkinliklere eğitim programı denir. q Öğrenciye okul içinde ve dışında planlı etkinlikler yoluyla sağlanan öğrenme yaşantılarının tümüdür. q. Belli bir öğretim basamağındaki sınıflarda okutulacak derslerin amaçlarını, içeriğini, süresini, öğretim yaşantılarını ve değerlendirme süreçlerini kapsayan çalışmalardır. q. Eğitim kurumlarında okutulacak derslerin isimlerini ve ders saatlerini içeren listelerdir. q. Türkiye’de eskiden, basılı okul programlarına müfredat programı denilirdi.

Program Çeşitleri Ders Programı Örtük Program q. Bir ders süresi içinde yapılacak tüm etkinlikleri; dersin , içeriği, öğrenme-öğretme süreci ve ölçme değerlendirmenin programlanmasıdır. qÖğrencilere hangi konuların hangi düzeyde ve nasıl kazandırılacağı ve değerlendirileceğini içeren plandır. q. Hedef-kazanım, içerik, eğitim durumları ve değerlendirme durumlarında açıkça belirtilmeyen, eğitim kurumlarının önceden belirlenmiş hedefleri dışında gerçekleştirilen, okul içi ve dışında meydana gelen yaşantılar yoluyla elde edilen kazanımları kapsayan programa denir. qÖrtük program resmi programın dışında, öğretme öğrenme süreci içinde ihtiyaçlara göre ortaya çıkan bilgi, etkinlik ve uygulamaları kapsar. qÖrtük program öğrencinin değişik ihtiyaçlarını karşılamayı ve yaratıcı yönlerini geliştirmeyi amaçlar.

Program Çeşitleri q. Hedef-kazanım, içerik, eğitim durumları ve değerlendirme durumlarının açıkça belirtildiği, Açık Anayasa ve Milli Eğitim Temel Kanunu Program doğrultusunda hazırlanan programa açık program denir. q. Tüm eğitim kurumları bu programı gerçekleştirmeye çalışır.

Eğitim Programı Öğretim Programı Ders Programı

Programın Temel Öğeleri Hedeflerkazanımlar Öğrenme-Öğretme Yaşantıları İçerik (Kapsam) Ölçme ve Değerlendirme GERİ BİLDİRİM (DÖNÜT VE DÜZELTME) Temel Sorular: q q Bireye hangi davranışlar kazandırılacak? Davranış değişmesi için hangi yaşantılar gereklidir? Yaşantılar nasıl düzenlenmelidir? Tasarlanan sonuçlar gerçekleşti mi? ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

1. Hedef Davranış ØUzak Hedefler ØGenel Hedefler ØÖzel Hedefler ØDavranışsal Hedefler Niçin Eğitim? Ne tip birey? 2. İçerik (Kapsam) 3. Eğitim Durumları ØÜniteler-Tema (Öğrenme Yaşantıları) ØKonular ØÖğretim stratejileri ØYöntem ve teknikler Ne öğretelim? ØAraç ve gereçler Nasıl öğretelim? Nerede öğretelim? Ne zaman öğretelim? Ne ile öğretelim? ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ 4. Sınama Durumları (Ölçme ve Değerlendir me) Ne kadar öğretildi? Ne düzeyde hedeflere ulaşıldı?

Niçin? Hedef (Davranış) Ne kadar? Ölçme ve Değerlendirme (Dönüt) İçerik (Kapsam) Ne? Ne kadar? Eğitim Durumları Öğretme-Öğrenme Yaşantıları Nasıl? ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Eğitim programının öğeleri • Hedef (Amaç ve kazanım): Yetiştirilecek bireyde bulunması uygun görülen, eğitim yoluyla kazandırılabilir istendik özelliklerdir. Bu aşamada sorulan soru “NİÇİN? ” dir. • İçerik (Kapsam, konu, muhteva): Hedef ve kazanımları gerçekleştirmeyi sağlayacak bilgi, beceri ve tutum kazandırmaya yönelik oluşturulan bir bütündür. İçeriği, konu alanı uzmanı ve program geliştirme uzmanı birlikte belirlemelidir. Bu aşamada sorulan soru “NE? ” sorusudur.

Eğitim programının öğeleri • Eğitim durumları (Öğretme – Öğrenme Yaşantıları): Hedef ve kazanımların gerçekleştirilmesine yönelik, içeriğin aktarılmasını sağlayacak öğretme-öğrenme süreç ve yaşantılarını kapsayan bir bütündür. Belli bir zaman süresi içinde bireyi etkileme gücünde olan dış şartlardır. Bu aşamada sorulan soru “NASIL? ” dır. • Değerlendirme (Sınama Durumları): Hedef ve kazanımların gerçekleşip gerçekleşmediğini, gerçekleşmiş ise hangi seviyede gerçekleştiğini ortaya çıkarmayı sağlayan, ölçme ve değerlendirme süreç ve sonucunu kapsayan bir bütündür. Bu aşamada “NE KADAR? ve HANGİ SEVİYEDE? ” soruları sorulur.

Soru: I. Niçin? II. Nasıl? III. Ne kadar? Bu sorular, program geliştirme sürecinde hangi temel öğelerle ilgilidir? (KPSS 2005) I A) B) C) D) E) Hedef Değerlendirme Eğitim durumu II III Değerlendirme Eğitim durumu Hedef Değerlendirme Eğitim durumu Değerlendirme Hedef CEVAP: B ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Soru: Bir öğretim programının temel öğeleri, aşağıdakilerin hangisinde tam olarak sunulmuştur? (KPSS 2003) A) Kritik davranışlar; öğretme-öğrenme etkinlikleri B) Öğretmen ve öğrenci; içerik; değerlendirme durumları C) Öğrenci; Öğretme-öğrenme etkinlikleri; okul yönetimi D) Özel hedefler; Öğretmen-öğrenme etkinlikleri; değerlendirme durumları E) Öğretmen ve öğrenci; okul yönetimi veli CEVAP: D ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Soru: Öğretme-öğrenme süreçleri üzerinde aşağıdakilerden hangisinin etkisi en azdır? (KPSS-2003) A) Öğrencilerin B) Öğretmenlerin C) Öğretim programlarının D) Doğal çevrenin E) Ölçme değerlendirme süreçlerinin Soru: Aşağıdakilerden hangisi eğitim programlarının öğretim sürecine sağladığı yararlardan biri değildir? A) Öğretmenlere rehberlik etmesi B) Öğretme-öğrenme etkinliklerinin verimliliğini artırması C) Öğretme-öğrenme faaliyetlerine yön vermesi D) Öğrencilerin tamamen serbest ortamlarda gelişmesini sağlama E) Ülkede ortak bir eğitim standardını sağlama ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Hedefler

Hedeflerin Türleri Genel Hedefler Öğrenme Hedefleri v Genel sonuçları gösterir. v Ölçülebilir değildir. v Öğretme-öğrenme sürecinin genel özelliklerini gösterir. v Programın genel doğrultusunu gösteriri. v Öğrenme amaçlarını tespit için bir ölçüt oluşturur. v Öğretme-öğrenme süreci sonucunda ulaşılabilecek sonuçları gösterir. v Ölçülebilir. (Davranışa dönüştürülerek) v Davranış olarak ifade edilebilirler. ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

HEDEFLERİN / AMAÇLARIN SEVİYELERİ Ülkenin Eğitim Felsefesi Anayasal uzak amaçlar Milli eğitimin uzak amaçları Belirli öğretim kurumlarının genel amaçları Belirli düzeyde okulların genel amaçları Dersin genel amaçları ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ Belirli bir konunun öğretim amaçları

Türk Milli Eğitim Sisteminin Genel Hedefleri(1739) Türk Milli Eğitimin Genel Amaçları; Türk milletinin bütün fertlerini; 1. Atatürk inkılâp ve ilkelerine ve Anayasada ifadesi bulunan Atatürk Milliyetçiliğine bağlı; Türk milletinin milli, ahlâki, insani, manevi ve kültürel değerlerini benimseyen, koruyan ve geliştiren; ailesini, vatanını, milletini seven ve daima yüceltmeye çalışan; insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere dayanan demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olan Türkiye Cumhuriyeti’ne karşı görev ve sorumluluğunu bilen ve bunları davranış haline getirmiş yurttaşlar yetiştirmek.

2. Beden, zihin, ahlâk, ruh ve duygu bakımından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip insan haklarına saygılı, gir, işken kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek. 3. İlgi, istidat ve kabiliyetlerini gerçekleştirerek, gerekli bilgi, beceri, davranışlar ve birlikte iş görme alışkanlığı kazandırmak suretiyle hayata hazırlamak ve onların kendilerini kutlu kılacak ve toplumun mutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmalarını sağlamak.

Amacın Düzeyi Soyut Genel Amaçların Hiyerarşisi Eğitimin küresel amaçları Eğitimin Genel Amaçları Okulun Amaçları Dersin Amaçları Ünitenin Amaçları Konunun Somut Davranışa amaçları dönük Amaçları Kimin Hazırladığı Uluslar arası kuruluşlar Yasa ile belirlenmiş (1739 S. K) Yasa ile belirlenmiş (1739 S. K 2547 YÖK) Bir komisyon tarafından hazırlanır TTKB onaylar Amaçların Özelliği Örnek Öneri niteliğinde UNESCO’nun belirlediği eğitimin küresel amaçları Eğitilmiş bireyin genel özelliklerini yansıtır. Türk Milli Eğitimin Genel Amaçları Milli Eğitim kademesini bitiren bireylerin özelliklerini yansıtır. İlköğretimin amaçları Bir derste kazandırılması gereken hedeflerdir. Bir komisyon Bir konuda öğrencitarafından hazırlanır den beklenen davra. TTKB onaylar nışları ifade eder. Sosyal Bilgiler dersinin amaçları Sağlığımızı koruyalım ünitesinin amaçları Sağlığımızı korumanın önemini kavrayabilme

Soru: Türk eğitim sisteminde genel hedefler aşağıdakilerden hangisine dayalıdır? (KPSS-2005) A) Türk Milli Eğitim Temel Kanunu’na B) Okul Yönetmeliklerine C) Tebliğler Dergisine D) Şura Kararlarına E) Öğretim Programlarına Soru: Aşağıdakilerden hangisi Türk Milli Eğitim Kanunu’nda belirlenen Türk Milli Eğitiminin temel ilkelerinden birisi değildir? A) Laiklik B) Karma eğitim C) Okul-Aile işbirliği D) Yöneltme E) Toplumsallaşma Soru: Aşağıdakilerden hangisi uzak hedef ifadesidir? A) İletişim becerilerini geliştirebilme B) Karşılaştığı problemlere bilimsel araştırma yöntemlerini kullanabilme C) Teknolojiyi ve bilimsel gelişmeleri takip edebilme D) Çağdaş uygarlık seviyesine ulaşabilme E) Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını kazanabilme

Hedef Belirleme Belirleyiciler Süzgeçler Toplumun Gerçekleri ve İhtiyaçları Konu (disiplin) Alanının Nitelikleri Bireyin İlgi ve İhtiyaçları Doğanın Denge ve Niteliği Öğrenme Ürünleri Eğitim Felsefesi Eğitim Psikolojisi Aday Hedefler Eğitim Sosyolojisi Olası Hedefler Bilişsel Duyuşsal Devinişsel Eğitim Ekonomisi Kazanımlar

Program Çeşitleri Açık Program § Hedef-kazanım, içerik, eğitim durumları ve sınama durumlarının açıkça belirtildiği, Anayasa ve Milli Eğitim Temel Kanunu doğrultusunda hazırlanan programa açık program denir. Bu tür programda yetiştirilmek istenen bireydeki özellikler açık ve ayrıntılı bir şekilde herkesin anlayabileceği bir dille belirtilir. Tüm eğitim kurumları bu tür programı gerçekleştirmeye çalışır.

Örtük (Gizil) Program n Hedef-kazanım, içerik, eğitim durumları ve sınama durumlarında açıkça belirtilmediği, eğitim kurumlarının hedefi dışında gerçekleştirilen, okul içi ve dışında meydana gelen yaşantılar yoluyla elde edilen kazanımları kapsayan programa örtük program denir. n Bu tür program, kurum içi ve dışında kazanılan değer, norm, görüş, yaşantı biçimleri vb. içerir. Örtük program, eğitim programı, öğretim programı ve ders programı kapsamında oluşan öğrenci kazanımlarını da kapsar (Demirel, 1999; Marsh, 1997; Wragg, 1997).

Konumsal Açıdan Program • Program geliştirme çalışmaları konumsal açıdan iki çeşittir; merkez örgütü olan Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen ve bürokratik yapıya dayandırılan merkezi program, • Yerel yönetimler içerisinde yer alan Milli Eğitim Müdürlükleri bünyesinde ya da okullar tarafından geliştirilen yerel programdır.

Merkezi Program • Milli Eğitim Bakanlığı Merkez Teşkilatı tarafından geliştirilen merkezi program, tüm ülkede belirli bir standardın oluşturulması amacıyla değişik alanlardaki uzmanların bir araya gelerek geliştirdikleri programdır. • Merkezi programın hazırlanmasının temel nedeni, aynı hedefler doğrultusunda benzer nitelikleri taşıyan bireyler yetiştirmektir. Bu tür programların temel amacı, ülkede nitelik birliği sağlamaktır.

MEB, Program Geliştirme Modeli İhtiyaçlar Belirlenmesi Genel Hedeflerin Belirlenmesi Alanın Kavram, İlke ve Becerilerinin Belirlenmesi Diğer Alanlarla Bağlantılar Öğrenme Alanları ve Alanı Kapsayan Kazanımların Belirlenmesi Öğrenme Alanlarının Kapsadığı Ünitelerin/Temalarının Belirlenmesi Kavram Haritalarının Oluşturulması Paydaşlarla Paylaşımın Sağlanması Materyal Geliştirilmesi Programların Onaya Sunulması Programların Denenmesi İzlenmesi/Değerlendirilmesi Öğretim Etkinlikleri, Ölçme Değerlendirme ve Öğretmen Kılavuzu

Soru • Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından hazırlanarak uygulamaya konan öğretim programlarında belirtilen amaç ve etkinlikleri kapsamaz. • Öğretme - öğrenme süreci içerisinde ortaya çıkan bilgiler, düşünceler, değerler, uygulamalar ve bu uygulamalar sonucunda öğrencilerde meydana gelen bütün özellikleri kapsar. • Okulun düzeni, kuralları, fiziksel ve psikolojik çevresi, yöneticilerin ve öğretmenlerin sözlü ya da sözsüz olarak verdikleri bütün iletileri kapsar. Yukarıda özellikleri verilen program türü aşağıdakilerden hangisidir? (KPSS-2008) A)Resmî B) Uygulamadaki C) Örtük D) Ekstra E) İhmal edilen (geçersiz)

Soru. Posner beş tür eğitim programı olduğunu söylemektedir. Bunlar; resmi program, uygulamadaki program, örtük program, ekstra program ve ihmal edilen (geçersiz) programdır. Posner’in eğitim programını bu şekilde ayırmasının uygulamadaki anlamı ya da katkısı ne olabilir? A) Eğitim araştırmacılarının resmî programın önemini kavramalarına neden olur. B) Eğitim reformlarının başarı ve başarısızlıklarının nedenlerini belirlemeye yardımcı olur. C) Program geliştirme alanının ne kadar dinamik bir süreç olduğunun kavranmasına yardımcı olur. D) Program değerlendirmenin sistematik olarak yapılması gerektiğini ortaya koymaya yardımcı olur. E) Aynı programın farklı boyutlarını ve farklı akademik çıktılarını belirlemeye yardımcı olur.

Soru. Sarmal programın dayandığı temel düşünce aşağıdakilerden hangisidir? A) Öğrencilerin, önemli bilgileri kendilerine keşfetmeleri B) Öğrenme sürecinde deneyimden önce bilginin gerekli olduğu C) Öğrencilere belli kavramların belli gelişim düzeylerinde verilmesi D) Yeni öğrenilenlerin ön öğrenmeler üzerine inşa edilmesi E) Öğrencilerin, öğretmen kılavuzluğunda araştırmalar yaparak kendilerine öğrenmeleri

Programın Özellikleri Bilimsellik: Programların en belirgin ve önemli özelliği bilimsel olmasıdır. Tartışmaya açık ya da tartışmalı bilgiler yerine test edilmiş ve ispatlanmış bilgiler programa alınır. Uygulanabilirlik: Program, teorik olmaktan ziyade insan kaynakları ve maddi kaynaklar açısından uygulanabilir olmalıdır. Aynı zamanda program, öğrencinin gelişim özellikleri, ilgi ve ihtiyaçlarına yanıt verebilecek düzeyde düzenlenmelidir.

Esneklik: Program, adım takip edilecek bir kaynak değil, uygulama alanının özelliğine göre (kırsal ve kentsel bölge, okulun fiziksel olanakları, öğrencinin durumu vs) uygulamacılar tarafından değişiklik yapılabilecek şekilde esnek olmalıdır. Çünkü, ülkemizde programlar merkezi yönetim tarafından geliştirildiğinden programların ülkenin her tarafında aynı şekilde uygulanmasını beklemek hatalı olabilecektir. Anlaşılırlık: Programın hedef/kazanımları, içeriği, öğrenme-öğretme süreçleri ve ölçme değerlendirme gibi unsurlarının herkes tarafından aynı anlama gelebilecek şekilde açık bir şekilde belirtilmesi gerekir.

Uygulayıcılara yardımcı olma: Program, uygulayıcı konumunda bulunan öğretmenlere açıklayıcı bilgi, örnek uygulamalar, hangi etkinliklere ne kadar zaman ayırabileceği gibi konulara yönelik kılavuz olma niteliğinde olmalıdır. Ekonomiklik: Eğitim, insan ve maddi kaynaklarının kullanımı açısından oldukça pahalı bir hizmet olduğundan dolayı program, asgari ölçüde kaynakların kullanılarak öğrenci kazanımlarını gerçekleştirecek nitelikte olmalıdır.

Temel Program Kuramları Esasicilik u. Plato’nun “Devlet” adlı yapıtında temel halk hizmeti olarak öğretmenlerden politik yapıya hizmet edebilecek şekilde davranış göstermeleri beklenir. Bu kuramda eğitim, toplumun sürdürülebilmesinin temel unsurudur. u. Plato’nun eğitim anlayışında sosyal sınıflar ayırımı bulunur. u. Eğitimde mantığın, doğruluğun ve güzelliğin geliştirilmesi önemlidir. u. Bilgi nedir? sorusuna Plato, güzellik ve soyut anlamda bilgidir, yanıtını vererek programda olması gereken bilgi ya da anlayışa dikkat çeker. Ona göre, müzik ve beden eğitimi dersleri eğitimin içeriğini oluşturur. Matematik, coğrafya ve astronomi ise zihni geliştirmeli ve bireylere sonsuz şeyler hakkında ileri görüşlülük sağlamalıdır. u. Plato’ya göre eğitimin, topluma hizmet edecek üst düzey politik liderler yetiştirmesi gerekir.

Ansiklopedik Kuram u. Ansiklopedik kurama göre okul programı, insanoğlunun ürettiği bütün bilgileri içermesi gerekir. u. Commenius eğitim sistemlerini, doğanın kanunlarını içermediği ya da takip etmediği için eleştirmiştir. Öğrenmede doğanın gözlemlenmesi ve onun kanunlarının öğrenilmesi gerekir. uÖğrenme, duyu organlarıyla gerçekleşeceğinden Commenius program anlayışını programın ilk önce duyu organlarının geliştirilmesi üzerine yoğunlaşması gerektiğini savunmuştur. u. Ona göre öğrenciler, kitaptan öğrenmek yerine, doğanın kitabından öğrenmelidirler. Bu kuramda, doğanın bilgileri ile kitaplardaki sözcüklerin birlikte öğrenilmesi gerekir. u. Bu kurama göre program; matematik, klasik diller, modern diller, fizik, biyoloji, coğrafya, tarih ve güzel sanatları içermelidir.

Politeknik Kuram u Esası; Lenin’in insanoğlunun bütün sosyo-ekonomik ve tarihsel deneyimleri okul programında olmalıdır düşüncesidir. u Bu kuramının temel hareket noktası, eğitimin bireyleri toplumsal yaşama üretici olarak dâhil etmesidir. u Politeknik programın temel politikası, kapitalist üretim toplumdan insanları uzaklaştırarak toplumsal üretime etkin katılan sosyalist insanlar yetiştirmektir. u Politeknik kuramcılar, okul programlarının toplumsal ve ekonomik uygulamalara katkıda bulunan eşit insanlar yetiştirmek olduğunu ileri sürmüşlerdir.

Pragmatizm u. Bilim ve teknolojinin endüstri sürecine uygulanması açısından ABD’de değişim daha hızlı meydana gelmiş ve XIX. yüzyılın sonlarına doğru politeknik programa alternatif bir kuram geliştirilmiştir. u. Pragmatistler, Amerikan kurumlarının sosyal değişimlere eşit bir şekilde yanıt verebilmeleri için kuramsal olarak kanun, psikoloji, matematik, tıp ve eğitim alanlarında değişimin gerekli olduğunu fark etmişlerdir. u. Pragmatist program, John Dewey ve Herbert Spencer’in düşüncelerinden etkilenmiştir.

Pragmatizm u “Hangi bilgi daha önemlidir? ” sorusuna “bireylerin yetişkin olduklarında karşılaşabilecekleri sorunların üstesinden gelebilecek ve bunları çözebilecek türden bilgi önemlidir” yanıtı pragmatist kuramı özetlemektedir. u. Bireylerin karşılaşabilecekleri sorunlar çoğunlukla; sağlıklı yaşam, ekonomik bağımsızlık, aile hayatı, topluma katılım, serbest zamanın değerlendirilmesi ve ahlaki kararlardır. Okul programlarının bu doğrultuda bireyleri yetiştirmesi gerekir. u. Dewey’in pragmatist program kuram anlayışı çoğunlukla ilköğretime yönelik olmasına rağmen birçok Avrupa ülkesinde ortaöğretim için de benimsendiği görülmektedir. Özellikle 1945 yılından itibaren sosyal değişime uyum sağlayabilmek için okul programları bu doğrultuda düzenlenmiştir.

EĞİTİM PROGRAMLARININ DAYANDIĞI TEMELLER Tarihi Temel Sosyal Temel Felsefi Temel Eğitim Programlarının Temelleri Psikolojik Temel Bilimsel Temel Ekonomik Temel ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Program Geliştirmenin Tarihsel Temelleri q. Geçmişte geliştirilmekte olan program ile ilgili olarak yapılan tüm çalışmaların ve deneyimlerin sonuçlarına bakılır. q. Geçmişte uygulanmakta olan programın olumlu ve olumsuz (hata) yönleri belirlenir. q. Geçmiş uygulamalardan program geliştirme çalışmalarını destekleyecek sonuçlar çıkarılır. ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

1. Tarihi Temeller Bir konuda daha önce düşünülen ve yapılanları bilmek, o konuda şimdi ya da gelecekte yapılacaklara ışık tutar. Program geliştirme çalışmaları da bunun istinası değildir. ▪ Batıda program geliştirme çalışmaları • İlk “Eğitim Programı” kitabı 1918 yılında Amerikalı yazar “Franklin Bobbit” tarafından yayınlanmıştır. Bu eser, eğitimde program geliştirme çalışmalarını tüm aşamaları ile ele alan ilk kitap olmuştur. Bobbit ile Charters program geliştirmede davranışçı yaklaşımı savunmuşlardır. • Ralph Tyler, 1949 yılında yayınladığı “Eğitim Programı ve Öğretimin Temel İlkeleri” adlı kitabında eğitim yaşantılarının nasıl organize edilebileceği, hedeflere ulaşma derecesinin nasıl belirlenebileceği soruları üzerinde durmuştur. • Hilda Taba, 1962’de “Program Geliştirme: Kuram ve Uygulama” adlı kitabı yayınlamıştır. Taba ve Tyler, program geliştirmeye sistematik bir bakış açısı getirmişlerdir.

Türkiye’de program geliştirme çalışmaları • 1924 yılında çıkarılan “Tevhid-i Tedrisat Kanunu” ile başlamıştır. • 1924’de Türkiye’ye çağrılan John Dewey’in hazırladığı rapor doğrultusunda daha çok ilköğretim programlarının geliştirilmesine ağırlık verilmiştir. • 1950’li yıllara kadar Türkiye’de program geliştirme çalışmaları daha çok “dersler ve konular listesi” hazırlamak şeklinde ele alınmış, 1952’de Türkiye’ye gelerek köy okullarında incelemeler yapan K. V. Wofford’un hazırladığı raporla daha sistematik bir yaklaşımla yapılmaya başlanmıştır. • 1961’de kabul edilen 222 sayılı İlköğretim Kanunu ile ilköğretim programlarının değiştirilip geliştirilmesi zorunlu hale gelmiştir.

Türkiye’de program geliştirme çalışmaları • 1970’li yıllarda 8 yıllık ilköğretim okulu denemesi ve program çalışmaları gündeme gelmiş ve bu çalışmalara hız verilmiştir. • 1982’de Milli Eğitim Bakanlığı program geliştirme konusunda bir model oluşturmuş ve bu model 2142 sayılı Tebliğler Dergisinde yayınlanmıştır. Bu modelin hazırlama ilkeleri 1984’de yeniden belirlenmiştir. Bu model, amaç-davranış-işleyiş-değerlendirme boyutları içinde programların derslere göre hazırlanması esasını getirmektedir. • 1990’lı yıllara gelindiğinde Milli Eğitim sistemimizi yeniden düzenleme çalışmaları içinde program geliştirme ve ölçme-değerlendirmeye ayrı bir önem verildiği görülmektedir.

Türkiye’de program geliştirme çalışmaları • 1997’de ilköğretimin sekiz yıla çıkarılmasıyla birlikte programdaki tüm dersler sekiz yıllık bütünlük esasına dayandırılmıştır. • 2004 yılında MEB 2005 -2006 eğitim-öğretim yılından itibaren uygulanmak üzere davranışçı program geliştirme yaklaşımından uzaklaşarak yapılandırmacı-oluşturmacı yaklaşıma yönelmiştir. Ancak yeni programda hem davranışçı hem de yapısalcı yaklaşımın unsurları görülmektedir. • 2004 yılında önerilen bu program geliştirme sürecinin ilerlemeci eğitim felsefesini esas aldığı söylenebilir. • Okul öncesi eğitim programı 2006’da geliştirilmiş, 2013 revize edilmiştir.

Program Geliştirmenin Ekonomik Temelleri q Ekonomik kalkınma - insangücü ilişkisi ve eğitime ayrılan bütçe program geliştirmeye yön verir. q Eğitim uygulamalarına ne kadar kaynağın ayrıldığı ve öğrencilerin üretime yönelik bilgi, beceri ve tutumlara sahip olmaları gerekliliği program geliştirmede önemlidir. q Ayrıca ekonomiye nitelikli insan gücü kazandırılması hususu programlara yansıtılmalı, en az maliyetle çok sayıda hedefin gerçekleştirilme imkânları gözetilmelidir.

Program Geliştirmenin Bireysel (Psikoloiik) Temelleri q Program geliştirmenin en önemli temelidir. Öğrencilerin gelişim süreci ve gereksinimleri eğitim programlarına yön verir. q Program bireylerin kendini gerçekleştirme sürecine destek olmalıdır. q Program geliştirme sürecinde eğitim psikolojisinin bulgularından yararlanılmasını öngörür. q Program geliştirme sürecinde psikolojik temel "Nasıl" sorusunun cevabını arar. Bireysel temel ise "kim" sorusunun cevabını arar.

q Program geliştirme sürecinde öğrenme-öğretme kuramlarından yararlanılmasını öngörür. q Program geliştirme sürecinde öğrencilerin ilgi yetenek ve öğrenme stil. Ieri ve kendini gerçekleştirme düzeyinin ön planda tutulmasını öngörür. q Öğretimde hedeflerin gözlenebilir öğrenci davranışlarına dönüştürülmesinde ve içeriğin anlamlı ve düzenli bir şekilde sunulmasında bireysel temel (özellikler) göz önüne alınarak öğretimin hedeflerine daha etkili ulaşılır.

Program Geliştirmenin Toplumsal (Sosyal) Temelleri q Programın bireyin sosyal gelişimini ve uyumunu (toplumsallaşmasını) sağlayabilecek şekilde düzenlenmesidir. q Eğitim programları toplumun kültürel mirasını ve değerlerini bireylere kazandırabilir olmalıdır. q Eğitim programları, bireyin sosyal gelişimini ve topluma uyumunu sağlayacak biçimde hazırlanmalıdır.

q Okul toplumunun kendisi olmalıdır görüşüne ağırlık verir. Program bireye sosyal sorunları çözme davranışını verebilmelidir. q Toplumun yapısı, gelişimi, değişimi ve dinamik değerleri programı kapsamalıdır. Program toplumun bireylerden beklentilerini karşılayabilmelidir. q Toplumsal değişimler ile programlar arasında ilişki vardır. q Toplumun hedefleri programın hedeflerine yön verir. q Eğitim programı toplumsal değişmeler ve yenilikleri etkilemeli, hızlandırmalı ve bu süreçten etkilenmelidir.

Program Geliştirmenin Felsefi Temelleri q Her eğitim programının dayandığı bir felsefi yaklaşım olmalıdır. Eğitim programı hangi felsefi yaklaşımlara dayalı olmalıdır? q Eğitim felsefesi eğitimin hedeflerini sorgular ve iç-dış tutarlılığını sağlar. q Eğitime ilişkin bütün uygulamaları inceleyerek açıklamalarda bulunur. q Öğretmenlere yol gösterir. q Geçmişteki ve günümüzdeki uygulamaları karşılaştırma ve geleceğe ilişkin yordamalarda (tahminlerde) bulunmayı sağlar. q Program geliştirme sürecinde "Niçin" sorusunun cevabını arar.

► Eğitimi Etkileyen Felsefeler◄ Bu felsefelerden idealizm ve realizm geleneksel, pragmatizm ve existentializm çağdaş felsefelerdir. İdealizm: Gerçeğin maddi güçlerden çok fikir, düşünce ve zihinle yakından ilişkili olduğunu ileri süren bir kuramdır. Gerçeğe giden yolda sezgisel düşüncenin de bilimsel tutum kadar önemli olduğunu savunur. İdealizme göre insanın kendisini gerçekleştirmesi ve kişisel gelişimi en değerli şeydir. İdealizmde gerçek akıldır ve madde onun ürünüdür. Okul kültürel mirası oluşturan değerleri öğretmelidir. Realizm (Gerçekçilik): Dış dünyanın bilgi ve duygularımızdan bağımsız olarak var olduğunu savunan felsefe akımıdır. Kişisel tecrübeler ve bilimsel yöntem ön plandadır. Realizm açısından öğrenci; gerçeğe ulaşması beklenen bireydir.

Pragmatizm ( Yararcılık): • İnsanın işine yarayan şeylerin gerçek ve doğru olduğunu savunan felsefi görüş. Bu görüşte bir fikrin, bir inancın ve bir hipotezin sonuçlarını değerlendirerek gerçeğe varmak önemlidir. Eğitimde çıkış noktası konu değil, çocuktur. Çocuğun tüm yaşamı bir bütün olduğundan eğitim; yaşama hazırlıktan öte yaşamın kendisidir. Bu görüşü benimseyen eğitim anlayışında bireysel özellikler ve çocuğun etkin katılımı önemlidir. Existentializm (Varoluşçuluk): • Varoluşçu görüşe göre eğitimin amacı özgürlüklerin artmasıdır. Her bir öğrencinin, kendi değerler sisteminin özgürce ve yetişkinlerin zorlaması olmaksızın geliştirilmesine izin verilmeli ve yardımcı olunmalıdır. Toplumu geliştirmeye bireyden başlanmalıdır.

Başlıca Eğitim Felsefesi Yaklaşımları Daimicilik: q İdealist akımın etkisi q. Eğitimde bireysel farklılıklar önemli değildir, öğrenciler için tek bir program yeterlidir. q. Sınıf ortamında öğrencinin kişiliğin ön plana çıkarılması değil, öğretmene ve derse uyumluluğu önemlidir. q. Eğitim sağlam karakterli ve doğru insanlar yetiştirmelidir. q Çocuklara maddi ve manevi öğeler birlikte verilmelidir. q Öğretmen öğrencilerin düşünmelerine yardımcı olur. (Soru cevap) q Evrensel ve entelektüel (Bugün-gelecek-geçmiş ilişkisi) eğitim q Evrensel nitelikteki(Edebiyat- klasik, felsefe, tarihi, dini) eserler okutulur. q Sabit eğitim programları uygulanır. q Üstün zekalı, akıllı bireyleri seçme ve elit kişileri eğitmek temel özelliğidir. Temsilcileri: Adler, Mortinerd, Maynard ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Esasicilik: q İdealizm ve realizm akımlarının etkisi vardır. q Öğrenci doğuştan herhangi bir bilgiye sahip olmadığından, okulun ve programların görevi; bilgileri öğrencilere aktarmaktır q Konu alanı önemlidir, öğrenci pasiftir. q Eğitim kültürel mirası aktarmalıdır. Geleneksel değerlerin öğretimi gerçekleştirilir. q Öğretim sıkı tutulmalıdır, disiplinli olmayı gerektiren bir süreçtir. q Öğretmen merkezlidir. q Eğitim sürecinin özünü konu alanlarının özümsenmesi oluşturur. q Öğrenci zorlanmalıdır. q Öğrencinin zihinsel gelişimi sağlanmalıdır. q Uygulamaya değil, kurama ağırlık verilmelidir. q Geleneksel öğretim yöntemleri kullanılmalıdır (Ezberleme) q Temel beceriler öğretilmelidir. (Okuma yazma) q Zihinsel gelişimi sağlamak ve yetenekli bireyleri eğitmek temel değerdir. Temsilcileri: Horne, Bağley ve Kandel ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

İlerlemecilik: q Pragmatist (Faydacılık) yaklaşımının eğitime uygulanmasıdır. q Öğrenme sürecinde öğrenci aktiftir. Öğrenci merkezli eğitim esastır. q Okulun ve programların görevi öğrencilere bilimsel bir bakış açısı kazandırmak, sürekli değişen bilgileri yorumlayabilme becerisi kazandırmaktır. q Öğrencinin ilgi ve yetenekleri merkeze alınır. q Üst düzey zihinsel beceriler geliştirilir. q Eğitim(Okul) yaşamla iç içe olmalıdır q Demokratik eğitim ortamı geliştirilir. q Problem çözme, bilimsel yöntem, proje, gözlem deney gibi yöntemler kullanılır. q Okul yaşama hazırlık değil yaşamın kendisi olmalıdır. q Öğrenciler yarıştırılmamalı, işbirliği içinde çalıştırılmalıdır. q Demokratik ve sosyal hayatı geliştirme temel özelliğidir. Temsilcileri: J. Dewey, Bacon, Conte ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Yeniden Kurmacılık: q İlerlemecilik akımının devamı niteliğindedir. q Varoluşçu ve pragmatist yaklaşımı temel alır. q Eğitimin hedefi toplumda gerçek demokrasiyi sağlamak ve toplumu bu yönde yeniden düzenlemektir. q Toplumun yeniden yapılandırılmasında eğitim önemli bir sosyal reform aracıdır. q Okul toplumsal değişimin en dinamik kurumudur. q Demokratik eğitim ilkelerinin okulda yaşatılması esastır. q Eğitimde yalnızca mevcut yaşamı içeren konuları değil, geleceği de içeren konulara yer verilmelidir. q Eğitimde fırsat eşitliği sağlanmalıdır. Temsilcileri: J. Dewey ve Bergson’dur.

Dayandığı Akım Ana İlkeler Program Çeşitleri İdealizm ØEvrensel ve Entelektüel eğitim, ØDeğişmez gerçekler, ØHayata hazırlık, ØMaddi ve manevi olgular, ØKlasik kitaplar Konu (İçerik) merkezli programlar. Değişmez program. İdealizm ve Realizm ØÇok sıkı çalışma ve zorlama, ØÖğretmen girişimciliği, ØKonu alanını özümseme, ØZihinsel disiplin meydana getirme, ØTemel beceriler Konu (İçerik) merkezli programlar. Temel beceri ve konular Esasicilik Daimicilik Eğitim Felsefesi

Eğitim Dayandığı Felsefesi Akım Yeniden Kurmacılık İlerlemecilik Pragmatizm (Faydacılık) Ana İlkeler Program Çeşitleri ØÇocuğun ilgisine göre eğitim, ØEtkin katılım, ØProblem çözme becerisi, ØRehber öğretmen, ØOkul hayatın kendisi, Øİşbirliği, demokratik eğitim, Hedef merkezli eğitim programları. Öğrencinin ihtiyaçlarına göre oluşmuş programlar. Demokratik etkinlikler Varoluşçuluk ØToplumu yeniden ve düzenleme, Pragmatizm ØGerçek demokrasiyi yerleştirme, ØSosyal reform hareketleri, ØPsikolojiden yararlanma, Kişilik gelişimini sağlayacak, duygusal ve estetik yetenekleri destekleyen programlar, Fırsat eşitlikleri

Soru: "Okulun bir görevi de, bireye içinde yaşadığı toplumun değerlerini kazandırmaktır. " Sözü edilen görev okulun hangi işlevinin kapsamındadır? (KPSS 2001) A) Toplumsal değişmeyi hızlandırma B) Akılcı düşünmeyi yaygınlaştırma C) Bireylerin toplumsallaşmalarını sağlama D) Demokrasiye olan inancı güçlendirme E) Sağlıklı kişilerin gelişimine katkıda bulunma. Soru: Eğitim hedefleri belirlenirken sosyal boyutla ilgili olarak yapılacak araştırmalarda aşağıdakilerden hangisinin kapsanmış olması gerekmez? (KPSS 2004) A) Öğrencinin içinde yaşadığı toplumun sağladığı olanaklar B) Toplumun sosyo-kültürel ve ekonomik özellikleri C) Toplumdaki bireylerin kendini gerçekleştirme düzeyleri D) Toplumun insan gücü gereksinmeleri E) Toplumun bireyden istedikleri

Soru: I. İlerlemecilik II. Daimicilik III. Esasicilik IV. Yeniden Kurmacılık Yukarıdaki eğitim felsefesi akımları en açık, çağdaş ve reformcu olanından en tutucu olanına doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir? (KPSS-2005) A) I, IV, III, II B) IV, III, I, II C) III, I, IV D) IV, I, II E) IV, II, I, III Soru: Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde bir eğitim felsefesi ilgili olduğu öğretim yöntemiyle eşleştirilerek verilmiştir? (KPSS 2005) A) İlerlemecilik-Problem çözme B) Esasicilik-Proje yöntemi C) İlerlemecilik-Düz anlatım D) Esasicilik-Problem çözme E) Yeniden kurmacılık-Düz anlatım

Soru: I. Demokratik ve sosyal yaşamı geliştirmek II. Zihinsel yönden üst düzeyde, seçkin bireyler yetiştirmek III. Toplumu yeniden yapılandırarak geliştirmek IV. Bireylere zihinsel yetilerini geliştirmelerinde yardımcı olmak Aşağıdakilerin hangisinde bu vurgulamaları ön plana çıkaran eğitim felsefesi akımları doğru sıralanmıştır? (KPSS 2004) A) Daimicilik B) Yeniden kurmacılık C) İlerlemecilik D) İlerlemecilik Esasicilik İlerlemecilik Yeniden kurmacılık Daimicilik Esasicilik İlerlemecilik Esasicilik Yeniden kurmacılık Daimicilik Esasicilik Daimicilik Soru: Program geliştirme sürecinde eğitim hedeflerinin tutarlılığının kontrolünü sağlayan temel aşağıdakilerden hangisidir? A) Bireysel temel D) Konu alanı temeli B) Sosyal temel E) Psikolojik temel C) Felsefi temel

Program Geliştirme Yaklaşımları ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Program Geliştirme Yaklaşımları Davranışçı Yaklaşım Æ Bilinen en eski program geliştirme yaklaşımı olan davranışçı yaklaşım, eğitimin bilim haline getirilmesi çabalarıyla birlikte üretilmiştir. Bu yaklaşıma rasyonel bilim yaklaşımı da denilir. Davranışçı yaklaşımın ortaya çıkarılması ve sistematik hale getirilmesi çeşitli hayvanlar (köpek, fare, güvercin, kedi) üzerinde yapılan deneysel çalışmalara dayanır (Ekiz, 2001). Æ 1918 yılında Bobbitt, program geliştirme tekniğinin bilime dayandırılması, bunun için de hedef/davranışların tespit edilmesi gerektiğini belirterek davranışçı yaklaşımı program geliştirme yaklaşımı olarak tanıtmıştır. Bobbitt, bireyin ihtiyaçlarının davranışlar haline getirilmesi gerektiğini ve bu davranışlarının da programa alınması gerektiğini savunmuştur (Bobbitt, 1918).

Davranışçı Yaklaşım u Bu yaklaşıma göre geliştirilen programda hedefler, hedeflerin gerçekleşmesini sağlayacak davranışlar adım hazırlanır. Davranışların bireylerde gözlemlenebilir ve ölçülebilir olması durumunda hedeflere ulaşıldığı düşünülür. u Davranışlar ise, detaylı olarak hazırlanmış konular aracılığıyla bireylere kazandırılır. Programın temel işlenişi bir şemaya göre düzenlenir. u Hilda Taba, özellikle amaçların detaylandırılarak davranışlar haline dönüştürülmesinin değerlendirme açısından önemli olduğu, bu değerlendirmenin de etkili öğretim ve program geliştirme için gerekli olduğunu ileri sürer. u Davranışçı yaklaşıma göre öğrenmede ürün üzerinde durulur. Bireyin ne öğrendiği önemlidir. Hazırlanan programdaki konular yoğundur. Bu yüzden öğretmenin konuları öğrencilere doğrudan aktarması ve öğrencilerin çoğunlukla zihinsel olarak edilgen öğrenmesi söz konusudur.

Yapısalcı Yaklaşım Æ Yapısalcı yaklaşım, davranışçı yaklaşıma alternatif olarak üretilmiştir. Bilginin, bireyler tarafından zihinsel süreçlerin etkin katılımıyla oluşturulduğunu vurgulayan yapısalcı (oluşturmacı) yaklaşım, öğrenme olayının bireysel özümseme ve yorumlama sürecini gerektirdiğini, bireylerin sürekli olarak bu süreç içerisinde olmalarıyla öğrenmenin gerçekleşebileceği üzerinde durur.

Yapısalcı Yaklaşım Æ Bu yaklaşıma göre gerçek öğrenme, bilginin anlamlandırılması sürecini gerektirir. Yeni öğrenmeler, önceki öğrenmeler ile ilişkilendirilir ve anlamlı bir sonuca ulaşılırsa öğrenme meydana gelir. Öğrenme, bireyin zihninin etkin kullanımı ile onun çevre ile etkileşimi arasında gerçekleşir. Bunun için bireye, çevresel öğrenme yaşantılarının sunulması gerekir Æ Bu yaklaşıma göre geliştirilen programda genel nitelikte hedefler oluşturulur, hedeflere yönelik kazanımlar yazılır. Ancak bunlar, yoğun değildir. Öğrenmede hem ürün hem de süreç önemlidir. Æ Öğrenme sürecinde bireyin yaşantıları da önemlidir. Bireyin sadece ne öğrendiği değil, öğrendiğiyle ne yapabildiği önemlidir.

13. 2005’te uygulamaya konulan ilköğretim programlarının dayandığı belirtilen yapılandırmacı (oluşturmacı) öğrenme yaklaşımı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (KPSS-2008) A) Öğretmen, bilgileri yapılandırarak sistematik bir biçimde öğrenciye sunmalıdır. B) Bilginin nasıl yapılandırılacağını ve nasıl kulanılacağını, ders kitapları ve öğretmen kılavuzları ayrıntılı olarak anlatmalıdır. C) Öğrencilerin, önceden öğrendikleri bilgileri zaman tekrar edip hatırlamaları önemlidir. D) Öğrenciler, öğretmenden, öğretim araçlarından ve kitaplardan öğrendikleri bilgileri gerektiği zaman ve kendilerinden istendiğinde bir düzen içinde sunmalıdır. E) Bilişsel etkinlikler içinde öğrenilen yeni bilgiler eski öğrenilenlerle birlikte yorumlanır, geliştirilir ve sentezlenir.

2. Yeni ilköğretim programlarının dayandığı öğrenme yaklaşımları, öğrenenlerin öğrendikleri bilgilerle günlük yaşam durumları arasında bağlantı kurmalarına, bilgiyi özümsemelerine ve kalıcı bilgi edinmelerine fırsat vermektedir. Bu özellikler dikkate alındığında, yeni ilköğretim programlarının ağırlıklı olarak hangi eğitim felsefesine dayandırılmaya çalışıldığı söylenebilir? A) Yeniden Kurmacılık B) Esasicilik C) İlerlemecilik D) Varoluşçuluk E) Daimîcilik

Program Geliştirme Modelleri 1. Tyler Modeli 2. Taba Modeli 3. Taba-Tyler Modeli Tyler tarafından önerilen program geliştirme modeli, sistematik bir şekilde hazırlanan ilk program olarak tanınır. Hatta bu model, klasik model olarak da bilinir. Tyler’in program geliştirme modelinin genel açılımı Şekilde gösterilmiştir.

Program Geliştirmede Tyler Modeli Kaynak Birey Kaynak Toplum Kaynak Konu Alanı Olası Genel Amaçlar Süzgeç Eğitim Felsefesi Süzgeç Öğrenme Psikolojisi Kesinleşmiş Öğretim Amaçları Öğrenme Yaşantılarının Seçimi Öğrenme Yaşantılarının Düzenlenmesi Öğrenme Yaşantılarının Yönlendirilmesi Öğrenme Yaşantılarının Değerlendirilmesi

Taba Modeli q. Tümevarım yaklaşımı benimsenen Taba modelinde dünyada yaygın olarak benimsenen program geliştirmedeki ilk aşama olan ihtiyaçların tespiti bulunur. q. Bu modele göre, ilk önce ihtiyaçlar saptanır, ihtiyaçlar doğrultusunda hedefler belirlenir ve hedeflere göre içerik düzenlenir. Daha sonra da öğrenme yaşantıları ile değerlendirme etkinlikleri belirtilir. En son basamakta ise, öğeler sırası ve bunların ilişkileri denetlenir. İhtiyaçların Belirlenmesi Amaçların Belirlenmesi İçeriğin Seçimi İçeriğin Düzenlenmesi Öğrenme Yaşantılarının Seçimi Öğrenme Etkinliklerinin Düzenlenmesi Neyin Nasıl Değerlendirileceğinin Saptanması Program Öğelerinin Sırası ve İlişkilerin Kontrolü

BAŞLA İhtiyaçları Belirle Taba-Tyler Modeli Genel Amaçları Belirle Amaçları Sapta İçeriği Seç İçeriği Düzenle Öğrenme Yaşantılarını Belirle Ayrıntılı İşleri Düzenle Öğrenme Yaşantılarını Düzenle Değerlendirme Yap Sonuç Yeterli Değilse Sonuç Yeterli İse İşlemleri Tekrar Belirle BİTİR

Program Tasarımı Yaklaşımları 1. Ders ve Konu Merkezli Yaklaşım 2. Öğrenci Merkezli (Öğrenen merkezli) Yaklaşım 3. Sorun Merkezli Yaklaşım

1. Ders ve Konu Alanlı/Merkezli Yaklaşım • Eğitim programı, her bir konu alanının kendine özgü yapısı dikkate alınarak düzenlenmektedir. Daimicilik ve Esasicilik ilkelerinden etkilenmiştir. Öğretmen merkezli bir yaklaşımı benimser. Bu yaklaşım dört şekilde görülür: • a. Konu Tasarımı • b. Disiplin Tasarımı • d. Süreç Tasarımı • c. Geniş Alanlı (Disiplinler Arası) Tasarım

a) Konu Tasarımı qİdealist felsefeye dayanır. qÖğrenciye verilecek geçerli ve evrensel nitelikteki konuların düzenlenmesi yapılır. q. Evrensel değerleri ve doğrulan kapsayan konular uzmanlar tarafından belirlenerek öğrencinin yaş, sınıf ve gelişim özelliklerine göre düzenlenir. qÖğrenme konuları sınıfların seviyesine göre hiyerarşik bir sıralamayla üniteler ve konular şeklinde bilinenden - bilinmeyene, somuttan - soyuta ve basitten – karmaşığa doğru düzenlenir.

qÖğrencilerin ilgi, yetenek ve hazır bulunuşluk düzeyleri dikkate alınır. q. Temel kaynak kitaptır. Öğretim sunuş yoluyla yapılır. q. Dersler ve konular birbirinde bağımsızdır. (Örneğin; liselerde biyoloji, kimya, matematik, edebiyat gibi derslerin konuları birbirinden kopuk ve bağımsızdır. q. Son yıllarda süreç tasarımlı konu alanı merkezli yaklaşım kullanımı yaygınlaşmaktadır. Buna göre tüm konular için ortak bir öğrenme yolunda ilerlenerek düşünme stratejileri, problem çözme ve karar verme, eleştirici düşünme süreçleri kullanılır.

b) Disiplin Tasarımı • Konular akademik disiplin üzerine inşa edilmektedir. Öğrenilecek konunun yapısı kullanılacak yöntemi de belirler. • Bu yaklaşımda öğrenci, öğrenme etkinliklerine bizzat aktif olarak katılır, bilginin transfer edilmesi istenir. Tüm bunlara rağmen temelde disiplinler ve öğretmen vardır. Öğrenci ikinci plandadır. Dersler alt birimlere ayrılmıştır.

q. Toplu öğretim modeline (bir ders yada etkinlik merkezde, diğer dersler ve etkinlikler de buna paralel olarak düzenlenir) göre yapılan program geliştirme yaklaşımıdır. q. Konular (dersler) ve etkinlikler birbirleri ile ilişkilendirilerek bütünleştirilir. qİlköğretim dönemi çocuğunun konuları ve etkinlikleri parça ve birbirinden bağımsız (kopuk) olarak düzenleyip öğrenmesi güçtür. Bu dönemde konular ve etkinlikler bütünleştirilerek daha etkili öğrenilirler. qİlköğretimde(I. Kademede) uygulanan mihver ders (Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler, Fen Bilgisi) merkezde ve ifade ve beceri dersleri (Türkçe, Matematik, Müzik, Resim) bunun çevresinde olarak ilişkisel düzenlenir.

c) Geniş Alanlı Tasarım q. Bilgilerin ve konuların disiplinler / dersler arasında bütünleştirme sağlanarak, daha işlevsel hale getirilmesini sağlayan bir yaklaşımdır. q. Benzer özellik taşıyan bilgi, beceri ve duyguları kapsayan konular ve alanların biraraya getirilmesidir. Birbirini ilgilendiren bilgilerin ve etkinliklerin bir disiplinde toplanması yaklaşımıdır. qÖrneğin; Sosyal bilgiler dersi tarih, coğrafya, vatandaşlık bilgisi gibi alanların; fen bilgisi dersi ise sağlık bilgisi, aile bilgisi ve hayat bilgisi gibi alanların birleşiminden oluşmuştur. Fen bilimleri fizik, kimya ve biyoloji alanlarının birleşiminden oluşur.

2. Öğrenen Merkezli (Etkinlik merkezli) Yaklaşım • Öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçları esas alınır • Bu tasarımlarda, öğrencinin kendi gözlemleri ve yaşantısıyla öğrenme çabasına girmesi temeldir. Öğrenci sürece girdikten sonra ilgi ve ihtiyaçlarına göre öğrenme etkinlikleri belirlenmektedir. İlerlemecilik ilkelerine dayanır. Bu tasarımlar şunlardır: a. Çocuk Merkezli Tasarımlar b. Yaşantı Merkezli Tasarımlar c. Romantik (Radikal) Tasarımlar d. Hümanistik Tasarımlar

Öğrenen Merkezli Yaklaşım • Programın düzenlenmesinde ve öğelerin belirlenmesinde temel etken öğrenci ilgi ve gereksinimleridir. • Romantik (radikal) yaklaşıma göre okul öğrencinin doğasına göre eğitim vermelidir. • İçerik ve öğrenme yaşantıları öğrencilerin ilgi, yetenek ve ihtiyaçlarına göre belirlenir. Program esnektir. Önceden yapılandırılmamıştır. Öğrencileri bireysel işbirliği içinde çalışmaya yöneltir. • Öğrenci yaşantılarına önem verilir. Bireysel öğrenmeye önem veren hümanistik akımdan etkilenir.

a. Çocuk Merkezli Tasarımlar • Bu yaklaşımda eğitim programının içeriğini öğrencilerin ilgi ve amaçları belirler. • Yapılacak muhtemel etkinlikler önceden kestirildiği halde, önceden kesin olarak planlanmamıştır. Etkinlikler ve amaçlar öğretmen ve öğrencilerin işbirliği ile planlanmaktadır. • Uygulamada genellikle problem çözme yöntemi kullanılır. • Taba’nın “kişi yaşadığını öğrenir” görüşü, bu yaklaşımın ana düşüncesidir.

b. Yaşantı Merkezli Tasarımlar Bu yaklaşım da çocuk merkezli yaklaşım gibidir, ondan farklı olarak programlar çocuklar okula geldikten sonra her birinin tek ilgisine göre düzenlenmelidir. Konularda öğrencilerin seçtikleri problemlerin çözümüne yardımcı olmak amacıyla bazı değişiklikler ve zenginleştirmeler yapılabilir.

c. Romantik (Radikal) Tasarımlar • Resmi eğitimin öğrencinin gelişimini olumsuz etkilediğini savunur. • Öğrencinin yeri ve zamanı geldiğinde kendi doğasında daha iyi öğreneceğini savunur. • Bireysel farklılıkları gözeten bir yaklaşımdır. • Çocuk sınıfa girmeden yapılacak herhangi bir programın geçerli olamayacağını savunurlar. • Anlamlı öğrenmenin olabilmesi için toplumsal etkinliklere katılımı sağlayacak bir program düzenlenmelidir.

d. Hümanistik Tasarımlar Bu yaklaşım insan ilişkilerine önem verir. Öğrencinin kendini gerçekleştirmesi için fırsatlar verilmesini savunur. Öğretmenin görevi kişinin kendini tanımasına yardımcı olmaktır.

e) Süreç Tasarımı Bu yaklaşıma göre eğitim sosyal bir süreçtir. Birey bu süreçte bir şeyler öğrenir. Bu sürece bireyin aktif katılımı esastır. Bu yaklaşımda öğrenci ön plana çıkmakta, etkinlik ve yaşantılara ağırlık verilmekte, konular problematik olarak ele alınmakta, konu alanı ile yaşantı arasında ilişki olduğu savunulmaktadır. Tüm konular için ortak bir öğrenme yolunu savunan tasarımdır. Son yıllarda süreç tasarımlı konu alanı merkezli yaklaşım kullanımı yaygınlaşmaktadır. Buna göre tüm konular için ortak bir öğrenme yolunda ilerlenerek düşünme stratejileri, problem çözme ve karar verme, eleştirici düşünme süreçleri kullanılır. Bu yüzden bazı kaynaklarda süreç tasarımları konu alanı merkezli tasarım olarak sınıflandırılır.

3. Sorun Merkezli Yaklaşım q Programın düzenlenmesinde bireyin ve toplumun yaşamındaki problem durumları seçilir. q Yaşam koşulları belirleyicidir. q Problem durumu tanımlanarak problemin etkilendiği tüm bireyler etkinliğe katılır ve sorun çözüldüğünde program uygulanmadan kaldırılır. q Yaşam şartları ve toplumsal sorunlar üzerinde durulur. q Sosyal ve toplumsal problemleri merkeze alan programlarda en kritik nokta incelenecek problem alanlarının belirlenmesidir.

Bu program tasarımları; konular arasında bağ kurulmasını, yaparak -yaşayarak öğrenmenin sağlanmasını merkeze alan görüşlerle ortaya çıkmıştır. Temel vurgusu sorun çözmedir. Yeniden kurmacılık ilkelerine dayanır. Sorun merkezli tasarımlar şunlardır: a. Yaşantı Şartları Tasarımı b. Çekirdek (CORE) Tasarımı c. Toplumsal Sorunlar ve Yeniden Kurmacılık Tasarımı

a. Yaşam Şartları Tasarımı Sorunların merkeze alındığı bu yaklaşımda öğrenciler araştırma yapmalı, bu sorunlarla ilgili bilimler belirlenip bulgularından yararlanılmalı ve çeşitli çözüm önerileri getirilmelidir. Bu tasarımın en önemli özelliği, öğrencileri öğrenmeye ve problem çözme süreçlerini kullanmaya özendirmesidir.

b. Çekirdek (CORE) Tasarımı Bu yaklaşımda, kişilerin toplumsal sorunları çözebilecek bilgi ve becerilerle donanmış olarak yetiştirilmesi savunulur. Zorunlu sosyal ihtiyaçlara programın merkezinde yer verilir. Bu yaklaşım, okulların sosyal gelişmede fonksiyonel olmayışına karşı bir tepki olarak doğmuştur. Sınıf içindeki demokratik uygulamaları teşvik edici bir anlayışa sahiptir. İşbirliğine dayalı öğrenme modelini esas almaktadır.

c. Toplumsal Sorunlar ve Yeniden Kurmacılık Tasarımı Bu yaklaşıma göre, eğitim programları uygulanmadan önce toplumsal sorunlar ele alınmalı ve eğitim programlarına yansıtılmalıdır. Eğitim hem değişim aracı, hem de denge aracıdır. İnsan sadece yaşadığı anı değil, geleceği de düşünmek zorundadır. Sınıf ortamı demokratik olmalıdır. Uygulamaya ağırlık verilmelidir. Eğitim ortamında kesinlikle cezaya yer verilmemelidir.

Soru: Aşağıdaki yaklaşımların hangisinde konuların ve bilgilerin, disiplinler/dersler arasında bütünleşme sağlanarak, daha işlevsel hale getirilmesini benimseyen tasarım yaklaşımı kullanılmıştır? (KPSS 2005) A) Süreç yaklaşımı C) Geniş alan yaklaşımı E) Konu merkezli yaklaşım B) Disipliner yaklaşım D) Sarmal yaklaşım Soru: Sınıf içi öğretme-öğrenme süreçlerinde konu merkezli yaklaşımları benimseyen bir öğretmen aşağıdakilerden en çok hangisine ağırlık verir? (KPSS 2003) A) Öğrenci katılımına B) İçeriğin ayrıntılarına D) Çok yönlü etkileşime E) Grup çalışmasına C) İşbirlikli öğrenmeye Soru: Aşağıdakilerden hangisi öğrenci merkezli program geliştirme yaklaşımının ilkelerinden birisi değildir? A)Öğrencinin doğal gelişimini destekleme B)Öğrenci etkinliklerine yer verme C)Öğrenmeyi öğrenme yeteneklerini geliştirme D)Öğrencinin ilgi ve gereksinimlerini karşılama E)Öğrencinin konu alanlarını derinlemesine özümlemesini sağlama