REK 181 ANATOM FZYOLOJ KONU 2 HCRE VE

REK 181 ANATOMİ & FİZYOLOJİ KONU 2 HÜCRE VE DOKULAR ŞÜKRAN NAZAN KOŞAR Hacettepe Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi, Rekreasyon Bölümü Egzersizde Beslenme ve Metabolizma Anabilim Dalı

Parts of an animal cell http: //www. youtube. com/watch? v=Fzj 6 TRn. Xmps&feature=related http: //www. youtube. com/watch? v=Zy. WYID 2 c. TK 0 HÜCRE VE DOKULAR Transport across the cell membrane http: //www. youtube. com/watch? v=ld. RZcmpp. QM 8 http: //www. youtube. com/watch? v=2 UPq. Lm-u. Dn. I Basic cell structure http: //www. google. com. tr/search? hl=tr&rlz=1 T 4 ADFA_tr. TR 357 TR 358& &sa=X&ei=54 r. BTPy 6 FMWLswbtlu. Xn. CA&ved=0 CBk. Qvw. Uo. AQ&q=cell +structure+and+function&spell=1 Voyage inside the cell http: //www. youtube. com/watch? v=Ao 9 c. Vhw. Pg 84 Inner life of the cell http: //www. youtube. com/watch? v=B_z. D 3 Nx. Ss. D 8 BBC Hidden world of the cell http: //www. youtube. com/watch? v=FFr. KN 7 h. Jm 64

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI Hücrelerin büyüklükleri önemli ölçüde farklılık gösterir. a) Kırmızı kan hücresi 7. 5 µm b) Beyaz kan hücreleri 10 -12 µm ve c) İnsan yumurta hücresi 140 µm çapındadır, d) Düz kas hücresi 20 -500 µm uzunluğundadır.

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI Hücrelerin yapı ve fonksiyonları farklılık gösterir: a) Sinir hücresi uyarıları vücudun bir bölümünden diğer bölümüne iletir b) Epitelyal hücreler üzerinde bulundukları hücreleri korur c) Kas hücreleri vücut parçalarını birbirine doğru yaklaştırır.

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI http: //science. nhmccd. edu/biol/ap 1 int. htm#cell http: //www. cellsalive. com/cells/cell_model. htm http: //aimediaserver. com/studiodaily/videoplayer/? src=harvard/harvard. swf&width=640&height=520 http: //highered. mcgraw-hill. com/sites/0072437316/student_view 0/chapter 5/animations. html#

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI Hücre zarının yapısı

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI Hücre zarının fonksiyonları • Besin maddelerinin hücre içine taşınması • Atık maddelerin hücre dışına taşınması • Hücrenin uygun kimyasal kompozisyonunun sağlanması • Kimyasal reaksiyon için uygun yüzey sağlar • Ekstrasellüler ortamdan sinyal alınması • Diğer hücrelerle ve ekstra sellüler matriksle ilişki (çok hücreli organizmada) • Kuvvet üretimi ve iletimi ile ilişkili protein filamentleri için bağlantı yeri sağlar • Hücrelerin komşu hücrelerle hücre bağlantıları aracılığı ile birleşmesi

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI Hücreler Arası Bağlantılar • Desmozom (adhezyon) bağlantılar • Rijit bağlantılar • Aralıklı bağlantılar

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI Hücre zarından madde transferi Çift katlı fosfolipid tabakası seçici geçirgendir

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI Hücre zarından madde transferi Taşıyıcı proteinler Kanal proteini Basit difüzyon Kolaylaştırılmış difüzyon Difüzyon Enerji Aktif taşınım

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI Hücre zarından madde transferi: Pasif transfer • Hücre zarından maddelerin geçişi sırasında enerjiye ihtiyaç duyulmayan taşıma tipidir. • Üç farklı şekli vardır: – Difüzyon – Ozmoz – Kolaylaştırılmış difüzyon

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI Hücre zarından madde transferi: Pasif transfer OZMOZ DİFÜZYON

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI Hücre zarından madde transferi: Ozmoz • Çözünmüş madde miktarının, su moleküllerinin difüzyon yönünü belirlemesi nedeni ile, çözeltilerin ozmotik aktivitelerini tanımlayabilmek için özel terimler kullanılmaktadır. • Bunlar: – İzotonik – Hipertonik – Hipotonik

• Hipertonik yüksek derişim anlamı taşımaktadır. Ağırlıklı olarak biyolojide hücrelerin madde alışverişini açıklamakta kulllanılır. Örneğin; hipertonik bir ortama konulan hücre su kaybeder. Çünkü ortam kendisinden daha yoğundur. Ozmoz kuralları gereği hücre su kaybederken, dış ortam su alır. Bu işlem hücre ile dış ortamın yoğunluğu eşitleninceye kadar sürer. İşlem sonunda hücre plazmoliz durumuna geçmiş olur. • Hipotonik: Madde yoğunluğu hücre içi sıvı yoğunluğundan daha az olan çözeltilere denir. Saf su ozmotik çözeltiye örnektir. • Hipotonik ortam; hücre sitoplazmasına göre, içinde çözünmüş madde miktarı az, su derişimi çok olan ortamlara denir. • Bir hücre kendisinden daha az yoğun bir ortama konursa bulunduğu ortamdaki sıvıyı içine alarak şişer. Bu olaya deplazmoliz denir. • Bitki hücrelerinde deplazmoliz devam ederse hücre şişer ve turgor durumuna geçer. • Hayvan hücrelerinde deplazmoliz devam ederse hücre patlar. Buna hemoliz denir. • İzotonik: Hücre'nin içi ve dışı arasında eşit bir çözünmüş madde konsantrasyonu oluştuğunda izotonik bir selüler alan ortaya çıkmış olur. Su moleküllleri ozmoz ile içeri ve dışarı eşit oranda geçerek hücre boyutlarının aynı kalmasını sağlar. Hücreden içeri veya dışarı çözünmüş madde geçişi olmaz. Bitki hücreleri de izotonik bir ortamdır ancak gevşek bir yapısı vardır ve zamanla solarlar. Bitkiler bu özelliklerinden dolayı hipotonik ortamlarda yaşayabilirler. Hipotonik ortam bitkiye su girişini sağlar. Bu şekilde aktif transport ile bitki hücresi içine dışardan maddeler geçmiş olur.

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI Hücre zarından madde transferi: Aktif taşıma Taşıyıcı proteinler Enerji ATP Difüzyon Aktif taşınım

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI NÜKLEUS-HÜÇRE ÇEKİRDEĞİ • • • “Hücrenin kontrol merkezi” DNA’yı içerir, DNA’yı sitozolden ayırır Tüm genetik bilginin depolanması, iletilmesi ve ekspresyonundan sorumludur – Böylece hücre yapısı ve fonksiyonunu belirler – Çoğalmayı kontrol eder

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI NÜKLEUS-HÜÇRE ÇEKİRDEĞİ Bölümleri • Nükleus membranı – Nükleus porları • Nükleolus • Kromatin

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI SİTOPLAZMA VE ORGANELLERİ • Sitozol: Berrak sıvı kısım – Protein – Glikoz – Elektrolitler • Partiküller: – Nötral yağlar – Glikojen granülleri • Organeller – Endoplazmik Retikulum (ER) – Golgi kompleksi – Lizozom – Mitokondri – Ribozomlar – Salgılayıcı veziküller – Peroksizom – Sentrioller – Filametler ve mikrotübüller

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI SİTOPLAZMA VE ORGANELLERİ: Ribozom • Protein sentezler • Nükleustaki DNA’dan elde edilen genetik bilgiler haberci RNA (m. RNA) ile ribozoma taşınır ve burada amino asitlerden protein sentezlenir • Granüllü ER’a tutunmuş ribozomlarda sentezlenen proteinler ER’a, oradan da golgi aygıtına iletilir • Serbest ribozomlardan salgılananlar ise sitoplazmaya bırakılır

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI SİTOPLAZMA VE ORGANELLERİ: Endoplazmik retikulum • • Tüp ve keseciklerden oluşan taşıyıcı bir ağ sistemidir Nükleusun hemen yanında başlar İki tip ER bulunur – Granüllü ER – Granülsüz ER Hücredeki miktarı, farklı hücreler arasında ve aynı hücrede farklı zamanlarda değişiklik gösterir

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI SİTOPLAZMA VE ORGANELLERİ: Endoplazmik retikulum Fonksiyonları Granüllü ER – Hücreden serbest bırakılacak veya hücrenin diğer organellerine gönderilecek olan proteinleri paketler – Bir çok protein ve membranın sentezi – Potein ve membranlar taşıyıcı veziküllerle taşınır • Granülsüz ER – Proteinlerin kimyasal modifikasyonu – Lipid sentezi/kolesterol sentezi/steroid sentezi – Karbonhidrat metabolizması/glikojen hidrolizi – Kalsiyum depolanması ve salgılanması – Zehirlerin etkisizleştirilmesi/detoksifikasyon •

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI SİTOPLAZMA VE ORGANELLERİ: Golgi aygıtı • Sisterna adı verilen bir dizi yassı yapı ve vezikülden oluşur • ER’dan gelen bir çok ürünü alır • Proteinleri modifiye eder, tasnif eder, paketler ve transfer eder • Bazı makromolekülleri sentezler 7 -2

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI SİTOPLAZMA VE ORGANELLERİ: Lizozom • • • Hücrenin “temizlik ekibi” Enzim içeren küçük organellerdir Golgi aygıtı tarafından oluşturulurlar Küresel yapıda ancak ribozomlardan daha büyüktür Hücrelerde birkaç yüz lizozom bulunabilir 7 -2

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI SİTOPLAZMA VE ORGANELLERİ: Lizozom – – Hücre tarafından kullanılacak molekülleri sindirir Hasara uğramış belli hücre bölümlerini yok eder Ekstrasellüler ortamdan içeriye alınan materyalleri sindirir Vücudun savunma sisteminde bulunan lizozomlar vücut savunmasında önemli rol oynar 7 -2

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI SİTOPLAZMA VE ORGANELLERİ: Mitokondri • Mitokondri: enerji üretim merkezi

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI SİTOPLAZMA VE ORGANELLERİ: Peroksizom • Fiziksel açıdan lizozomlara benzerler • Farklılıkları: • Kendi kendilerine veya ER’dan tomurcuklanarak çoğalırlar • Hidrolazlardan çok oksidaz ve katalaz enzimlerini içerirler • Hücre için zehirli maddeleri yok ederler, karaciğer hücrelerinde alkol gibi • Yağ asitlerini parçalarlar • Toksik maddeleri etkisizleştirirler

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI SİTOPLAZMA VE ORGANELLERİ: Sentrozom • Hücre çekirdeğine yakın yerleşmiştir • Sentriol adı verilen silindir şeklinde iki yapıdan oluşur • Hücrenin bölünmesini organize ederler

HÜCRE YAPISI & FONKSİYONLARI SİTOPLAZMA VE ORGANELLERİ: Hücre iskeleti

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI Doku Birbirine yakın fonksiyonlara sahip olan hücrelerin bir araya gelerek oluşturdukları hücre grupları ve tabakalarıdır Başlıca doku tipleri şunlardır:

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI EPİTEL DOKU • Koruyucu örtülerdir. – Tüm vücut boşluklarını örter ve hormon salgılayan bezlerin ana dokusunu oluştururlar. – Deri yüzeyi, ağız ve burun boşluğu, damar iç yüzeyi gibi vücut boşluklarını epitel doku örtüsü örter.

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI EPİTEL DOKU Farklı tipteki epitel hücrelerinin oluşturduğu epitel dokular farklı 43 vücut bölümlerinde daha yoğun olarak bulunur.

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI EPİTEL DOKU • Fonksiyonları – – – – Koruma Duyu algılama Salgılama Boşaltım Emilim (absorbsiyon) Filtreleme İyon transferi

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI EPİTEL DOKU: Özelleşmiş epitel dokular Silia (clia) • Epitel doku uzantıları • ~ 5 -10 m x 0. 2 m • Dalgalı hareket etme kapasitesi • Solunum sisteminde yüzeydeki mukusun taşınması

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI BAĞ DOKUSU: Başlıca bağ dokusu tipleri

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI BAĞ DOKUSU TİPLERİ: Gevşek Bağ Doku • Lokalizasyonu: – – – Derinin hemen altında Kaslar arasında Epitel dokuların altında İç organların çevresinde Mükoz membranların yapısında Kan damarları ve sinirlerin çevresinde • Fonksiyonları: – Bulunduğu dokulara kuvvet, elastikiyet ve destek sağlar

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI BAĞ DOKUSU TİPLERİ: Adipoz Doku • % 90 yağ hücreleri • Yüksek metabolik aktivite gösterirler • Yağları absorbe eder ve lipidleri serbest bırakır Lokalizasyonu Fonksiyonları – Derinin hemen altında – Isı yalıtımı – Böbrekler etrafında – Enerji deposu/rezervi – Kalp yüzeyinde – Organları korur ve – Eklem çevresinde destekler – Göz arkasında – Uzun kemiklerin kemik iliğinde

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI BAĞ DOKUSU TİPLERİ: Kollajen Bağ Doku • Lif demetleri şeklinde bir yapısı vardır Lokalizasyonu – Tendonlar – Apenoroz – Bağlar – Seroz membranlar – Fasya Fonksiyonları – Farklı yapılar arasında kuvvetli bağlantı sağlar

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI BAĞ DOKUSU TİPLERİ: Elastik Bağ Doku • Elastik, sarı bağ dokusu hücrelerinden oluşur Lokalizasyonu – Akciğer dokusu – Larenks kıkırdağı – Arter duvarları – Trakea – Bronşlar Fonksiyonları – Bulunduğu organlara ve yapılara esneklik sağlar

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI BAĞ DOKUSU TİPLERİ: Retiküler Doku • Lifler etrafına yapışmış düz hücrelerden oluşmuştur Lokalizasyonu – Kemik iliği – Dalak – Karaciğer – Lenf nodları – Kan damarlarının etrafında Fonksiyonları – Yapısal çatı oluşturur – Düz kasların birbirine tutunmasını sağlar

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI BAĞ DOKUSU TİPLERİ: Kıkırdak (kartilaj) Doku • Katı zemin maddesi – Yapısal destek – Ağırlık taşıma fonksiyonu – Şok emilimi • Kan damarı ve sinir donanımı yok (yüzeyel kıkırdak dışında) Lokalizasyonu • Trakea, burun, kulak, kaburga uçları, eklemler

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI BAĞ DOKUSU TİPLERİ: Kıkırdak (kartilaj) Doku Kıkırdak tipleri • Hiyalin – Uzun kemik uçları, kaburga uçları, burun, larenks, trakea, bronşların yapısında bulunur – Eklemlerde hareket olanığını artırır – Eklemlere destek sağlar – Şok emilimi sağlar • Elastik – Epiglottis, larenks, dış kulak, işitme yolları – Destek sağlar, yapının şeklini korumasını sağlar • Fibrokartilaj – Simfisis pubis, intervertebral diskler, diz menüsküsü – Yapıları destekler ve birleştirir

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI BAĞ DOKUSU TİPLERİ: Kemik Doku • Katı zemin maddesi – Vücut yapılarını destekler ve korur – Çatı oluşturur • Kemik matriksi – İnorganik kalsiyum tuzları – Kollajen lifler • Hücre tipleri – Osteoblastlar – Osteositler – Osteoklastlar

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI BAĞ DOKUSU TİPLERİ: Kan Dokusu • Sıvı zemin maddesi: plazma • Hücresel bölüm: Lökositler, Eritrositler, Trombositler Fonksiyonları • Madde transferi • Enfeksiyonlara karşı savunma • Pıhtılaşma

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI KAS DOKUSU • Kas lifi veya miyosit adı verilen ince uzun hücrelerden oluşur. • ATP’yi kullanarak kasılır ve kuvvet üretir. • Vücut hareketlerini oluşturur. • Vücut ağırlığının %40 -50’sini oluşturur

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI KAS DOKUSU: Genel özellikleri

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI KAS DOKUSU: Kas dokusu tipleri Kalp kası İskelet kası Düz kas

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI KAS DOKUSU TİPLERİ: İskelet kası

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI KAS DOKUSU TİPLERİ: Kalp kası

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI KAS DOKUSU TİPLERİ: Düz kas

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI KAS DOKUSU TİPLERİ: Özet İskelet Kası w Çizgili yapıya sahiptir w İskelet sistemine yapışır, motor hareketlerde rol alır w İstemli hareket eder, bilinçli olarak kontrol edilir Kalp Kası w Çizgili yapıya sahiptir w Sadece kalpte bulunur w İstem dışı çalışır, otonom sinir sistemince uyarılır w Kendi uyarısını kendisi üretir w Sinir sistemi ve endokrin sistem tarafından düzenlenir Düz Kas w Çizgili yapı göstermez w Kan damarlarının duvarında ve iç organlarda bulunur w İstem dışı çalışır, otonom sinir sistemince uyarılır

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI KAS DOKUSU: Fonksiyonları 1. Vücut hareketlerini oluşturmak 2. Vücut pozisyonunu stabilize etmek, postürü korumak 3. Vücut içinde maddeleri depolamak ve hareket ettirmek 4. Isı üretmek Not: Bahar döneminde Anatomi ve Kineziyoloji dersi kapsamında kas yapısı ve fizyolojisi incelenecektir.

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI SİNİR DOKUSU • Sinir uyarılarını ileterek vücut aktivitelerini kontrol ve koordine eder. • Not: Sinir sistemi bölümünde sistem ayrıntılı olarak incelenecektir.

DOKU TİPLERİ & FONKSİYONLARI SİNİR DOKUSU: Hücre tipleri 1. NÖRONLAR 2. NÖROGLİAL HÜCRELER – PSS’de • Schwan hücreleri • Uydu hücreler – MSS’de • Astrositler • Oligodentrositler • Mikroglial hücreler • Epandimal hücreler 67

Animasyon Adresleri • http: //www. wiley. com//college/apcentral/anatomydrill/ Inside the living body • http: //www. youtube. com/watch? v=HBIYwikt. Ps. Qlar Ultimate Athlete Pushing the Limit (Part 1 of 2) by Discovery Channel • http: //www. youtube. com/watch? v=Uw. Vbi 2 nq 7_Y • http: //www. youtube. com/watch? v=yp. Hz. WS 8 m. L_k Born to Run: The Secrets of Kenyan Athletics • http: //www. youtube. com/watch? v=m. GVSO 1 sg 2 Fk