Reja 1 Kuchli 2 3 3 elektrolitlar nazariyasi

Reja: 1 Kuchli 2 3 3 elektrolitlar nazariyasi Aktivlik koeffitsienti Suvning ion ko’paytmasi ; . . 4 п 444 www. Sanjar. com

Kuchsiz elektrolitlarninig ionlanishi kimyoviy muvozanatga olib keladi va ma’lum konstanta bilan tavsiflanishi mumkin. Kuchli elektrolitlarning ionlanishi tajribalarning ko’rsatishicha, massalar ta’siri qonuniga bo’ysunmaydi, qandaydir biror kuchli elektrolitning har xil konsentratsiya uchun ionlanish darajasi qiymatini aniqlab, ionlanish konstanatsini hisoblansa, olingan qiymat o’zgaruvchan bo’ladi. www. Sanjar. com

KCl ning 18 0 C dagi dissotsilanishi Konsentratsiya, c mol/l 2 1 0, 5 0, 1 0, 01 Ionlanish darajasi 0, 712 0, 756 0, 788 0, 862 0, 942 Ionlanish konstantasi K 3, 52 2, 34 1, 46 0, 538 0, 153 Boshqa kuchli elektrolitlarda ham har xil konsentratsiyalarda K ning qiymati doimiy bo’lmaydi. Kuchli elektrolitlarning kuchsiz elektrolitlardan farqi shuki, kuchli elektrolitlarning dissotsilanish konstantasi bo’lmaydi. www. Sanjar. com

Kuchli elektrolitlar eritmasining massalar ta’siri qonuniga bo’ysunmasligi, Arreniusning klassik nazariyasiga tamomila zid ekanligining sababini ko’p vaqtgacha izohlab berish mumkin bo’lmadi. 1923 yilda Debay va Gyukkel tomonidan fanga kiritilgan kuchli elektrolitlar nazariyasi bu elektrolitlarning tabiatini tushuntirib berdi. Kuchli elektrolitlar nazariyasi ionlar o’rtasidagi elektrostatik o’zaro ta’sir kuchini hisobga oladi. Kuchsiz elektrolitlar uchun har xil zaryadlangan ionlar o’rtasidagi elektrostatik kuchlar ta’siri hisobga olinmaydi. Bunga sabab, eritmadagi ionlar konsentratsiyasi kichik va ionlar birbiridan uzoqroq masofada bo’ladi. www. Sanjar. com

Kuchli elektrolitlar uchun ionlarning konsentratsiyasi yuqori bo’lishi va ionlar orasidagi masofa qisqa bo’lishi xosdir. Shu tufayli kuchli elektrolitlar eritmasida ionlar o’rtasidagi tortilish va itarish kuchlari sezilarli bo’ladi, kuchli elektrolitlarning dissotsilanishi massalar ta’siri qonunidan chetlashadi. Ionlar zaryadga ega bo’lganligi uchun, har bir ion qarama-qarshi zaryadli ionlarni tortadi va bir xil zaryadli ionlarni itaradi. Kulon qonuni bo’yicha ikki elektrik zaryadlangan zarrachalar orasidagi o’zaro ta’sir kuchi (f) ionlar zaryadlari (e) qiymatlari ko’paytmasiga to’g‘ri proporsional va ionlar markazlari orasidagi masofaning kvadratiga teskari proporsionaldir. f=e 1*e 2/r 2 www. Sanjar. com

Aktivlik tushunchasi bilan “aktivlik koeffitsienti” (f) tushunchasi bog‘liqdir. Aktivlik koeffitsientini fanga birinchi marta daniyalik olim N. Berrum kiritdi. Aktivlik koeffitsienti ionlarninig harakatchanligini kamaytiruvchi va ularning kimyoviy aktivligini susaytirishga sababchi bo‘ladigan eritmada yuz beradigan hodisalarni ifodalovchi kattalikdir. Aktivlik koeffitsienti ion aktivligining uning haqiqiy molyar konsentratsiyasiga nisbati bilan ifodalanadi: ƒ=a/c Aktivlik koeffitsienti elektrostatik kuchlarni ionning kimyoviy harakat qobiliyatiga ta’sirini ifodalaydi. Aktivlik koeffitsienti ƒ<1 bo‘lsa, ionning eritmadagi harakati sekinlashganini bildiradi; ƒ=1 bo‘lsa, ion eritmada o‘z haqiqiy molyar konsentratsiyasiga mutanosib holda ta’sirlasha oladi. www. Sanjar. com

Ionlarning aktivlik koeffitsienti faqat kuchli elektrolitning konsentratsiyasiga bog‘liq bo‘lmay, shuningdek eritmada ishtirok etuvchi hamma boshqa ionlar konsentratsiyasiga ham bog‘liqdir. Eritmadagi barcha ionlar o‘rtasidagi elektrostatik o‘zaro ta’sirning o‘lchovi hisoblangan eritmaning elektr maydoni kattaligi eritmaninig ion kuchi deb nomlash qabul qilingan. Eritma ion kuchi 1921 yil G. N. Lyuis va M. Rendel tomonlaridan taklif qilingan formula bo‘yicha hisoblanadi: www. Sanjar. com

bu yerda, C 1, C 2, C 3, Cn – eritmadagi ayrim ionlarning molyar konsentratsiyalari: Z 12, Z 22, Z 32, Zn 2 – kvadratda olingan ionlarning zaryadi. Eritmaning ion kuchi ionlar konsentratsiyalarini ular zaryadlari kvadratiga ko‘paytmalari yig‘indisining yarmiga tengdir. Misol. 1 litrda 0, 005 mol mis(II)-nitrat Cu(NO 3)2 va 0, 001 mol alyuminiy sulfat Al 2(SO 4)3 saqlovchi eritmaning ion kuchini hisoblang. Yechish: Cu(NO 3)2↔Cu 2++2 NO 3 - ; Al 2(SO 4) ↔ 2 Al 3++3 SO 4 - www. Sanjar. com

Suvning ion ko‘paytmasi. Analitik kimyoda foydalaniladigan kimyoviy reaksiyalar ko‘pincha suvli eritmalar bilan bajariladi. Toza suv o‘lchash mumkin bo‘lgan elektr o‘tkazuvchanlikka ega, chunki suv molekulalari juda oz bo‘lsa ham ionlarga parchalanadi: H 2 O H++OHAnaliz qilinadigan eritmada erigan modda ionlari bilan bir qatorda har doim H+ va OH- ionlari ham bo‘ladi. Suvning elektr o‘tkazuvchanligi asosida hisoblangan vodorod ionlari va gidroksid ionlarining konsentratsiyalari suvda 10 -7 mol/l ga (220 С) tengligi aniqlangan. www. Sanjar. com

Suvning ionlanish jarayoni qaytar bo‘lganligi uchun, bu jarayonga massalar ta’siri qonunini tadqiq qilib, ionlanishning termodinamik konstantasi tenglamasini yoziladi: Ka– suv ionlanishining termodinamik konstantasi bo‘lib, 25 0 С da =1, 8 • 10 -16 1 litr suvda (1000 g: 18) 55, 50 mol suv bo‘lib, ulardan 1 • 10 -7 moli ionlangan holatda, suvning qolgan miqdori ionlanmagan molekulalar shaklida bo‘ladi. Suvning ionlanish darajasi juda kichik bo‘lganligi sababli, dissotsilanmagan suv molekulalari konsentratsiyasini hohlagan suvli eritmalarda doimiy deb hisoblash mumkin. Shu sababli, termodinamik tenglamadagi a. H O ni chap tomonga o‘tkazib, ko‘rinishini o‘zgartirsa bo‘ladi: 2 www. Sanjar. com

Shunday qilib, tenglamaninig chap tomonida ikkita doimiy kattalik: a. H O-suvninig dissotsilanmagan molekulalarining aktivligi va Ka-dissotsilanishning termodinamik konstantasi joylashgan. Ikki doimiy kattaliklar ko‘paytmasi ham o‘zgarmas kattalik bo‘lganligi uchun, Ka*a. H O ko’paytmani yangi konstanta KH O ( Kw lotincha Water-suv )bilan almashtirilsa, 2 2 2 kelib chiqadi. Bu tenglamaga Ka ning eksprimental qiymati va suvning ionlanmagan molekulalari aktivligi qiymatlarini qo‘yilsa, quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi: www. Sanjar. com

Vodorod ionlari va gidroksid ionlari aktivliklari ko‘paytmasi suvning ion ko‘paytmasi deb ataladi va o‘zgarmas haroratda doimiy qiymatga egadir. Kimyoviy toza suvda Н+ va ОН- ionlarining konsentratsiyalari juda kichik (1· 10 -7 mol/l) bo‘lganligi uchun ularning aktivliklari amalda shu ionlarning molyar konsentratsiyalariga teng: Н+ va ОН- ionlarining konsentratsiyalari bir-biri bilan teskari proporsional tarzda bog‘lanishda bo‘ladi, lekin hech vaqt bu bog‘lanish nolga teng bo‘lmaydi: Suvda va suvli eritmalardagi Н+ va ОН- ionlari konsentratsiyalarining o‘zaro bog‘lanishini bilgan holda, har xil masalalarni yechish mumkin. www. Sanjar. com

Uyga vazifa: 1. Mavzuni koncpekt qilish. 2. Mavzu yuzasidan misollar yechish.

Thank You! L/O/G/O www. Sanjar. com