r Gr Yunus MACT Ahi Evran niversitesi KIREHR

Öğr. Gör. Yunus MACİT Ahi Evran Üniversitesi, KIRŞEHİR

Meslek Etiği (Deontoloji), bir mesleği uygularken uyulması gereken ahlaki değer ve etik kuralları inceleyen bilim dalıdır. Etik kurallar, meslek üyelerinin mesleğe, meslek örgütüne, meslektaşlarına, hizmet verdiği bireylere, iş birliği yaptığı bireylere ve kendine karşı sorumluluklarından oluşur. Deontoloji meslek üyelerinin karşılaştıkları etik sorunlar ile ilgili mantıklı ve doğru karar verebilmeleri için kullandıkları rehberdir.

Meslek Etiği İlkeleri § Meslek etiği kısaca; sağlık çalışanlarının neleri yapmaları ve nelerden kaçınmaları gerektiğini ifade eder. § İnsan hakları kavramıyla, sağlık hizmet etiğinin yerleşmiş ilkeleri arasında bağlantılar vardır. Uluslararası Meslek Konseyi gibi meslek çalışanlarını temsil eden kuruluşların açıklamalarında da bu ilkelere yer verilir.

etik kurallarının ana ilkeleri ahlaki olarak profesyonel meslek kuruluşlarının koyduğu standart ilkelere uymak sağlık hizmeti veren kişinin daima hastanın iyiliğini gözeterek ve yararını düşünerek davranmakla yükümlülük

Çalışanların kendi etik kurallarına sahip çıkması gerekir. Bu kurallar, meslek grubu içinde belli bir disiplin ortamı sağlar. Çalışanlar, hizmet alan bireyin temel insani değerlerini bilerek insanlık onurunu, gizliliğini ve kendi kararlarını koruyacak biçimde hareket etmelidir.

Özerkliğe Saygı İlkesi (Otonomi) Bireylerin haklarına saygı göstermek ve rehabilitasyon süreci ile ilgili kararlara onların katılımını sağlamaktır. Hizmeti alan bireyin özerk seçimlerine saygı duyulmalıdır. Herhangi bir işlem ya da tedaviye başlamadan önce bireye bilgi verip onay alınmalıdır.

Öncelikli ve belirgin bir ilkedir. Ağırlığı ya da önemi daha fazla olan bir başka etik ilkenin uygulanma zorunluluğu doğmadıkça, uyulması gereken bir ilke özelliğindedir. Bireyin yararını düşünerek özerkliğe saygı ilkesi ihlal edilebilir.

Yararlılık İlkesi Çalışan etiğinin, en eski ilkesi yararlılık ilkesidir. Bu ilke, sayesinde çalışan hizmet alan bireyin yaşamına destek verir, onu rehabilite ederek ağrı ve acısını dindirir. Her durumda bireye yararlı olur

Aydınlatılmış Onam İlkesi Bireyin sağlık durumu, konulan teşhis, uygulanacak tedavi yöntemi, önerilen tedaviyi kabul etmemesi durumunda yaratacağı sonuçlar ve riskler konularında aydınlatılmasıdır. Yapılacak aydınlatma bireyin toplumsal, ruhsal ve eğitim durumuna uygun olmalıdır. Bilgiler birey tarafından anlaşılabilecek biçimde verilmelidir. Birey dışında bilgilendirilecek kişileri müracaatçı kendisi belirler

ADALET İLKESİ § Adalet ilkesi, kaynakların ihtiyaca göre dürüstçe ve hakça paylaştırılmasını gerektirmektedir. § Bu ahlaki ilke ile tedavi ve bakımda, kullanılan araç, gereç ve teknik donanım kaynakları, müracaatçının bireysel gereksinimleri belirlenerek eşitlik ilkesine uygun olarak dağılımı sağlanır. § Kişiler, etnik kökenleri, politik inançları, milliyetleri, cinsiyetleri, dinleri ya da kişisel özellikleri, birileri ile olan yakınlıkları ne olursa olsun, birey adilce ve en iyi şekilde bakım alma hakkına sahiptir

§Toplumun tüm üyelerine aynı oranda bakım vermek mümkün olmayabilir, ancak kişilerin bakım imkânlarına ulaşım konusunda, eşit olanaklara sahip olması gerekir.

Dürüstlük ve Doğruluk İlkesi § Bu iki ilke, müracaatçı ve ailesine gerçeği söyleme, dürüst olma zorunluluğunu getirir. § İnsanlar kendileri hakkındaki gerçeği öğrenme hakkına sahiptir. § Böylece meslek elemanı, müracaatçı ve ailesi arasındaki ilişkilerin, dürüst, güvenilir bir ortamda kurulması sağlanır. § Meslek elemanları müracaatçısının güvenini kazanmamışsa tedaviden beklenen başarı elde edilemez.

Sadakat / Sözünde Durma İlkesi § Bireyin kendisi dışında birine inanması, bağlanması ve verdiği söze sadık kalması anlamında kullanılan ahlaki bir ilkedir. § Verilen sözün tutulması meslek elemanı ile müracaatçı ilişkisinin güven ortamında olmasını sağlar § Yerine getirilemeyecek sözler verilmemeli, verilen sözler de mutlaka yerine getirilmelidir. § Ancak, verilen sözün yerine getirilmesini engelleyecek çok önemli bir mazeret olması durumunda; söz verilen kişiye önceden ulaşarak mazeret bildirilmeli ve rızası alınmalıdır

Sır Saklama İlkesi § Personel, hizmet verdiği bireyin fiziksel, ruhsal ve sosyal açılardan mahremiyetinin korunmasını sağlar. § Hizmet verdiği bireyin kendisi ya da ailesi ile ilgili olarak paylaştığı bilgileri, yasal zorunluluk ve kendisinin ya da üçüncü kişilerin hayatını tehdit eden bir zorunluluk olmadığı sürece bireyin rızası olmaksızın başka bireylerle paylaşamaz. § Kayıtların gizliliğine özen gösterir ve kayıtlara hastanın bakım ve tedavisiyle doğrudan ilgili olmayan kişilerin ulaşmasını engelleyici önlemleri alır.

Gerçeğe Uyma İlkesi § Ahlaken ve yasal açıdan gerçeğe bağlılık ilkesidir. § Meslek elemanları bu ilke ile akılcı, gerçeği araştıran ve hizmeti belgeleyen davranışlarla doğruya yönelir. § Meslek elemanları mantığına sığmayan herhangi bir olayı sorgular, sorularına tatmin edici bir cevap bulana kadar araştırır, gerçekliğine inandığı bilgileri savunur ve gerçeği ispatlamaya çalışır.

§ Etik sorun, sorunun bilinmesine rağmen, çeşitli nedenlerden dolayı çözüm yolunun seçilemediği durumdur. § Başka bir ifadeyle etik sorunlar, davranışın iyi olmasıyla ilgili tereddütlerin veya itirazların ortaya çıktığı durumlardır. § Davranışın belirlendiği zihinsel süreçte ve davranışın sergilendiği toplumsal ortamda ortaya çıkabilir. § Etikle ilgili sorunlu durumlar, ikilem ve ihlal gibi iki ana kategoriye ayrılır.

§ Etik ikilem, herhangi bir durum karşısında istenmeyen iki veya daha fazla seçeneğin bulunması durumudur. § Etik ikilemlerde farklı ilkelerin veya kuralların, aynı zamanda ve birbirine yakın ağırlıklı olarak devreye girmesi, her birinin farklı bir davranışı sergilediği durumlarda söz konusudur. § Bu durumda bir ilkeye uygun davranmak bir diğerine aykırı olmayı zorunlu kılmaktadır.

§Mesleki eylemi düzenleyen standart kuralların çiğnenmesi olarak ifade edilir. §Davranışın belli bir ilkeye, kurala veya tereddüde yer bırakmayacak biçimde aykırı olmasını ifade eder. §Genellikle, ilkeler arasında ikilemler yaşanır. İhlal ise, daha çok kurallar için geçerlidir.

ihlal edilecek kuralın seçimi sırasında dikkat edilmesi gereken noktalar §Başka bir seçeneğin olmadığı durumlarda, çatışan ilkelerden birini çiğnemek zorunlu olabilir. §Kural ihlal edilirken, ilkeye en az zarar verecek biçimde yapılmalıdır. §Meslek elemanı ihlalin etkilerini en aza indirmeye çalışmalıdır.

§Meslek elemanları, uygulama esnasında karşılan etik sorunlarda, belli bir karara varabilmek için zor bir süreç yaşar. §Etik sorun meydana getiren her olay kendine özgü koşul ve gerekçelere sahiptir. Dolayısıyla etik ilkeler her olayda farklı ifade edilir. §Bu durum, etik sorun çözümünde son derece dikkatli olmayı gerektirir.

Meslek ve etik kurallarının uygulanması için karar verme süreci genellikle beş aşamada gerçekleşir §Durumu değerlendirme: Bireyin genel durumu, tercihleri, değerleri, ihtiyaçları, beklentileri ve tedaviye istekli olup olmadığı gibi durumları değerlendirmektir.

§Sorunu adlandırma: Sorun çıkaran ve çelişki yaratan konuları açıkça ortaya koymaktır. Durumu açıklığa kavuşturmak için ek bilgi toplamaktır.

§Alternatif hareket şekilleri: §Her seçeneğin üzerinde durarak alternatif hareket şekillerini gözden geçirmek ve izlenecek yol ve olası sonuçları belirlemektir. §Böylece verilecek kararın tıbbi gereklilik ve bireyin değer yargılarıyla daha uyumlu olmasını sağlamaktır.

§Tamamlamak: §Bir hareket planı yapıldıktan sonra bu planı uygulamaya koymaktır. §Sonucu değerlendirmek: §Karar verme eyleminin sonuçlarını ve yapılanları değerlendirmektir. Etik sorunları çözmede ve özellikle gelecekte yaşanacak durumlarda uygulanacak yöntemin belirlenmesi açısından yararlı olacaktır.

§Profesyonel bir sağlık disiplini olarak çocuk gelişimi mesleğinin amacı; §savunucu, §uygulayıcı, §eğitici ve araştırmacı roller kapsamında, bireyleri yalnızca §hasta olarak görmeden, §karşılıklı saygı ve güven çerçevesinde bireylerle bilgi paylaşmak,

§ bu bilgiler doğrultusunda kendi sağlıkları konusunda karar vermeleri yolu ile bireylerin sağlığının korunması, iyileştirilmesi ve kanıta dayalı nitelikli bakımın sağlanmasıdır. § Çalışanların profesyonel değerleri; § aldıkları eğitimle, § çalışan diğer uzmanların verdikleri hizmeti gözlemlemeleri sonucu, § kendisinin bireylere verdiği bakımla ve kültürel - mesleksel toplumsallaşma süreciyle, § toplumun ve çalıştığı kurumun değerleriyle etkileşerek gelişebilir

Meslek Etiği’nin Çocuk Gelişimciye Kazandırdıkları § Kendisinin özdenetimiyle uluslararası standartlara uygunluk sağlar. § Mesleksel kimliği geliştirir. § Kendilerini ve müracaatçıları korur. § Çocuk Gelişimcilerin mesleksel gelişmesini ve toplum tarafından kabul görmesini sağlar

§Uzmanların nitelikli hizmet verebilmesi için; § mesleksel ilginin yanı sıra, işe motive olması ve yaptığı işten doyum alması gerekmektedir. § İş doyumu ve motivasyon, çalışılan kurumun başarısı için önemli bir öğedir. §Bu öğeyi etkileyen etmenlerden biri de bireyin değerleridir. §Bu bağlamda uzmanın bireysel motivasyon kazanabilmesi için bireysel değerlerinin farkında olmaları gerekmektedir

§Değer sistemlerinin farkında olan uzmanlar, çatışma yaratan değer sistemlerindeki durumları belirleyebilirler ve müracaatçının bireysel gereksinimlerini karşılarken etik olmayan yöntemlerden kaçınabilirler

§Uzmanların en önemli görevinin hizmet verdikleri müracaatçıların yararı için çaba harcayarak doğru kararların verilebilmesi olduğunu, bu nedenle bireylerin etkin biçimde bilgilendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır

§ • Uzmanlar profesyonel uygulamalarında; § bireylerin kendi kararlarını verebilmesi için yeterli bilgilendirme sağlamalı; § bireylerin verdikleri kararın sorumluluğunu kabul etmeli; § bakım planlarını uygularken onların katılımını sağlamalı; § yaş, cinsiyet, din, sosyoekonomik durum ayrımcılığı gözetmemeli;

§ önyargısız zorlama ve aldatma olmadan tüm gerekli bilgileri paylaşmalı, § yasal zorunluluk dışında gizliliği korumalı; § uygulamaları sırasında yeterli bilgi, beceriye sahip olmalı; § Bireyleri ve ailelerini zararlı, etik dışı, yasal olmayan durumlardan korumalıdır.

§ Bir mesleğin üyesi olarak uzmanlar toplumun, ailenin, kadının sağlığını iyileştirmek, geliştirmek için sağlık ve haklarını korumada savunucu çaba göstermeli; § nitelikli sağlık hizmetine erişim için kaynakların dağıtımında eşitlikçi ve dürüst olmalı; § Birey aile ve toplumun sağlığını geliştiren politika araştırma ve standart uygulamalar için bölüm öğrencilerinin eğitimini desteklemelidir

§Uzmanlık etik kodları; §birey ile ilişkiler, mesleki uygulamalar, uzmanlıkta profesyonel yanıt ve uzmanlık bilgi ve uygulamalarının geliştirilmesi olmak üzere dört başlıkta ele alınmıştır.

Mesleki ilişkileri boyutu §Birey ve ailesinin psiko sosyal sağlığının korunmasında özerk karar vermeyi sağlamak, sınırlı kaynakların adil dağıtımını, ahlaki değerleri, özsaygıyı ve dürüstlüğü koruyarak ekip üyeleri ile etkili iletişimde bulunmak, ilgi paylaşımında eşitlik önerilmektedir

Mesleki Uygulamalar Boyutu § Rehabilite hizmetlerinin tanıtımı ve tüm uygulamalarda zarar vermeden müracaatçının güvenlik ve onurunun korunması, mahremiyet hakkının korunması, verdiği hizmetin sonuçlarından sorumlu olunması, insan hakları ve etik ihlallerinin giderilmesi yer almaktadır

Mesleki bilgi ve uygulamalarının geliştirilmesi Boyutu §Uzmanlık eğitiminin geleceğine yönelik formal eğitimlere katılma, çeşitli projeler geliştirme ve sahip olduğu bilgiyi insan haklarının korunması temelinde uygulamak bulunmaktadır

§Uzmanların adalet, güvenlik, onur, otonomi değerlerini koruyan, güvenli profesyonel yardım hizmetlerinin verildiğinden emin olan, bütüncül bakımı sağlayan ve mesleki eğitimin gelişimi için çaba harcayan bir konumda olması gerektiği ifade edilmektedir.

Mesleğe yönelik profesyonel değerler § Uzman , hizmet sunarken kişi ya da kurumla herhangi bir çıkar ilişkisine girmemelidir. § Uzman, rehabilite ve bakım sırasında bireyin mahremiyetini koruyarak, gerekli önlemleri almalıdır. § Uzman, müracaatçı kayıtlarında güvenilirliği ve doğruluğu korumalı, aldatmadan sakınmalı, hatalı uygulamaları bildirmelidir

§ Uzman, gizliliği sağlamalı ve zorlama ya da aldatma olmadan tüm gerekli bilgileri paylaşmalıdır § Uzman, bireylerin kendi belirlemiş olduğu kararlarına, haklarına saygı duymalı ve bilinçli olarak karar vermeleri için her türlü bilgiyi sağlamalıdır § Uzman, birey, aile ve toplumun eğitiminde rol oynamalıdır. § Uzman yasal bir yükümlülük olmadığı durumda, müracaatçıların gizli bilgilerini paylaşmamalıdır

§ Uzman, müracaatçının sağlık ve güvenliği için etik olmayan yasadışı uygulamalara karşı olmalıdır § Uzman, uygulamalarında kültürlerin korunmasına değer vermelidir § Uzman, insanların farklılığını değerlendirmelidir § Uzman, müracaatçının psiko sosyal sağlığının geliştirilip, çevresinin güçlendirilmesini sağlamalıdır

§ Uzman, profesyonel rolleri bakımından meslektaşlarını desteklemeli ve bunu sürdürmelidir § Uzman, müracaatçıların ihtiyaçlarını karşılama sırasında gereken müdahale yeterliliğini aşıyorsa, diğer profesyonellere danışarak onlarla birlikte çalışmalıdır § Uzman , uygulama alanlarında insani dayanışmanın öneminin farkında olmalı ve çatışmalara özgü çözümlere yönelik etkin çaba harcamalıdır § Uzman, kendine karşı sorumlulukları olan, görevlerinde özsaygı ve dürüstlüğü koruyan, ahlaki değerlere sahip birey olmalıdır

İş ahlakı, kalite ve mükemmellik; hepsi de iş yaşamının evrensel değerleridir. Ahlaki değerler de bunların ayrılmaz bir parçasıdır. Bu nedenle, önemli olan, ahlaki standartların geliştirilmesini, başarımızı engelleyen ya da tehdit eden bir konu olarak değil, çalışma yöntemlerimizi iyileştirecek bir fırsat olarak görmemizdir.

Aşağıda bir iş kararının ahlaki yönden incelenmesinde sorulacak on iki soruya yer verilmiştir § Sorunu kesin olarak tanımladınız mı? § Çitin öteki yanında duruyor olsa idiniz, sorunu nasıl tanımlardınız? § Öncelikle durum ne biçimde oluştu? § Bir kişi ve firmanın bir çalışanı olarak kime ya da neye sadık kalırdınız? § Bu kararı almadaki amacınız nedir? § Bu amaç olası sonuçlarla nasıl karşılaştırılabilir? § Karar ya da hareketiniz kime zarar verebilir?

§ Kararınızı vermeden öncen sorunu etkilenen taraflarla tartışabilir misiniz? § Kararınızın, şu anda görüldüğü gibi, uzun bir zaman süresince geçerli olabileceğine inanıyor musunuz? § Hareketinizi ya da kararınızı iç rahatlığı ile patronunuza, tepe yöneticisine, yönetim kuruluna, ailenize, topluma açıklayabilir misiniz? § Hareketinizin anlaşılması ya da anlaşılmaması durumlarında sembolik potansiyeli nedir? § Ne gibi koşullarda ayrıcalıkları kabul edebilirsiniz?

§Ahlak; birçok çalışma kuramında olmayan merak uyandırıcı bir dili kullanır. Ahlaki dilin anahtar sözcükleri; değerler, haklar ve görevler ile moral kurallarıdır

§Değerler; barış ve iyi niyet gibi kendi içlerinde iyi görünen göreceli olarak kalıcı arzulardır. §Kurumlar açısından bunlar, büyüklükten ya da kazançlılıktan güç kazanmak veya insana kaliteli hizmetler sunmaktır.

§ Hak; kişiye içinde eylemde bulunacağı mekan hakkını veren bir istektir. § Bu mekan kişinin “otonomi alanı” ya da “özgürlüğü” olarak tanımlanabilir. § Haklar, görevlerle ilgilidir. Ne zaman kişi bir hakka sahipse, bir diğer kişi de bu hakka saygı duyma görevine sahiptir. § Görev; belirli adımlar atma yükümlülüğüdür. Örneğin; vergileri ödeme ya da diğer yönlerden yasalara uyma gibi.

§ Moral kuralları; anlaşmazlıkları çözümleyen yol göstericiler olarak düşünülebilir. Davranış kuralları olan moral kuralları, sık moral değerleri ile çakışır. § Çağdaş Kurumlar ortak moral kuralları ile çatışan belirli kuralları listelerler. § Ortak moral ilkelerinin ve ahlak dilinin iş koşullarına nasıl uyulacağının bilinmesi gerekli olur

Ahlakın Kurumsallaştırılması Üst yönetimin de, iş ahlakının şirketin vizyonunun önemli bir parçası olduğunu kabul etmesi ve şirket içi ilişkilerde iş ahlakına uyulması konusunda önemli kararlar alması Basit cümlelerle yazılmış bir “iş ahlakı” yönetmeliğinin olması, Hem üst yönetim, hem de çalışanlar açısından, ahlaki kurallar iki yönlü değerlendirilmelidir; Çalışma ortamı ve çevresel öğelerin iş ahlakına olan etkileri iyi değerlendirilmelidir. iyi bir ahlaki ortamın oluştuğu bir işyerinde çalışanların işe bağlılığı ve verimliliği artacaktır, aksi halde işten ayrılmalar görülecektir.

İşe yeni başlayan iş görenlerin işe uyum programlarında “iş ahlakı” konusuna önemle yer verilmelidir. Mevcut iş görenler de hizmet içi eğitim kapsamında “iş ahlakı” konusunda eğitilmelidirler. Firmanın iş ahlakı konusunda bir “ödül ve ceza sistemi” olmalıdır. İş ahlakına uygun davranan iş görenler ödüllendirilmeli, uygun davranmayanlar ise cezalandırılmalıdır. Yöneticiler ve iş görenler, iki yönlü etkileşimle birbirlerinin iş ahlakı yönetmeliklerine uyup uymadıklarını sürekli olarak özenle izlemelidirler.

Tüm kurum, iş ahlakı kurallarına uymayı ilke edinmelidir. Ayrıca, kuurm içinde, tarafsız bir “hakem iş gören” belirlenerek, ahlaki sorunların çözümüne yardımcı olması sağlanabilir.

İŞ AHLAKI § Ahlak denince ilk akla gelen insandır. § Çünkü ahlak insanın veya insanlığın özü ile ilgilidir. § Canlılar arasında sadece insanın her türlü düşünce ve iradeli davranışları ahlak veya ahlaki dediğimiz değerlere konulur. § Bu sebeple ahlak yalnızca insanı konu alan bir değerlendirme alanıdır. § Ahlak kelimesi Arapça bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. § Kelime anlamı itibariyle din tabiat huy ve karakter gibi manalara gelir. § Kullanım anlamı itibariyle insanın ruhu tarafını iç davranışlarını niteler. Yani manevi alana mahsus bir anlam içerir.

§ iş ahlakı işin nasıl daha doğru ve iyi bir şekilde yapılacağını belirten toplum ve çalışanlar tarafından uyulması gereken bir takım kuralları değerleri ve davranış biçimlerini içine alır § iş ahlakı ilkeli yönetim hak hukuk adalet dürüstlük ve eşitlik gibi konularla yakından ilgilenmek de ve bütün iş ilişkilerinde dürüstlüğü adaletine saygı ve güvenin ön planda olmasını sağlamak üzerine çalışmaktadır § İş ahlakı uygulamalı bir ahlaktır ve iş hayatında karşılan tüm ahlaki problemler ile ilgilenir

§ iş ahlakı bütün ilişkileri belirli ahlaki normlar etrafını düzenlemeyi ve felsefi analizlerin üstesinden iktisadi faaliyetlerin fiilen ahlaki bir temele dayanmasını Hedefler § İş ahlakı bireyin ve toplumun yaptığı iş adına şahsi olarak sorumlu hesap verebilir ve güvenilir olmasını ifade eden kültürel bir normdur, fakat bu sadece tek bir mesleğe mahsus değildir § Özellikle yatay anlamda bütün endüstri ve hizmet sektörlerinde, dikey anlamda ise stajyer çalışandan en üst yönetime kadar bütün düzeylerde gerekli ve hatta elzem olan karakteristik özellikleridir

§ nefiste meydana gelen her şey ahlakın konusu değildir insanın yüzünün sararması hastalanınca ateşinin artması aynı ışıkta gözünü kamaştırması gibi psikolojik ya da biyolojik olaylar iyi veya kötü gibi değerlendirmelere konu olamazlar. § Ahlaki davranışlar değerlendirilirken her zaman iyi veya kötü şeklinde değerlerle hakkında değerlendirilebilen davranışlar esas alınır. § Bu değerlendirme içinde davranışın bir seçim ve iradeye dayanması gerekmektedir.

§ ahlaklı olmaya karar vermek irade gerektirir. insan bu kararını sürdürdükçe yani ahlaklı davranma ilkesine devam ettirdikçe insanın 1 özelliği haline gelir. Bu aşamadan sonra da insan düşünme ihtiyaç duymaksızın ahlaklı davranış sergilemeye devam eder. § Ahlak kuralları bütün insanları kapsar. Herhangi bir milliyet kavmiyet mezhep gibi bir fark olmaksızın değişmez. Milletler arasındaki ya da kültürler arasındaki farklılıklar ise o toplumdaki adet gelenek ve görenekler den meydana gelmektedir. Bu nedenle ahlak meselesi gündeme geldiğinde bunun adetlerden ayrılması gerekmektedir.

ÖRF VE ADET BUYRUKLARINI AHLAKI GRUPLARDAN AYIRAN 5 ÖZELLIK TEN SÖZ EDILEBILIR 1. Gerçekleştirmelerine karşı hissedilen yükümlülüğün derecesi ile 2. onlara uymamanın uyardığı duygu’nun türüyle 3. Uygulanan müeyyidenin şekli ile 4. Etki alanlarının genelliği ya da etkiledikleri kişilerin sınırıyla 5. Süreklilik dereceleri ile

Örf ve adetler ahlaki bunlardan daha az bağlayıcı ve daha az otorite olarak kabul edilir. Adetlerde görmezlikten gelip uygulanmadığında bir rahatsızlık hissedilebilir ancak biraz daha derin düşünüldüğünde bunun bir ahlak kuralı çiğnendiği zamanki duyulan vicdan azabından çok daha hafif olduğu fark edilmektedir Örf ve adetler bir toplum veya kültür içinde değişiklik gösterirler. Bunlar toplumun varlıklı varlığını sürdürmesi için gereken hususlardır. Bu nedenle toplumların arasındaki bu farklılıklar son derece doğaldır. Buna karşın temel ahlaki değerler değişmez ve mutlak bir karakter taşımaktadırlar. Yani ahlaki değerler evrensel nitelikte ki yasalardır. ahlaki düşünme özelliği insan ruhuna ait olan insanlığın ortak değeridir. Zaman mekan ve topluma bağlı olmaksızın değişmeyen değerleri, ilkeleri ve kuralları İçine alır. Adetler ise bir toplumu diğerinden ayırt eden davranış kalıpları ve düşünme biçimlerini ifade eder. Bu nedenle adetler toplumdan topluma değişebildiği gibi zamana ve mekana göre de değişkenlik gösterebilir

§ İslam inancına göre ahlakın temel kaynakları olarak Kuranı Kerim ve peygamber efendimizin hayatı teşkil etmektedir. Bununla birlikte gelenek ve görenekler örf ve adetlerde ortaya çıkan insan iyi özellikler ahlakın kaynağı arasında yer alır. § Peygamber efendimizin hadisleri arasında yer alan birçok ifade ahlaki kriter olarak insanlar tarafından uygulanmaktadır. Bunlar § Kendin için yapılmasını istemediğim bir şeyi başkalarına da yapma § Müslüman elinden ve dilinden emin olunan kimsedir § Annene ve babana öf bile deme § İşçinin hakkını teri kurumadan verin § Müslüman yalan söylemez

§ Her çağın her milletin her sınıfın ve her ferdin bir ahlak oldu yani ahlaki olan şeylerle alakası bulunduğu inkar edilemez bir gerçektir § her milletin bir özelliği vardır bu coğrafyada yaşayan milletin ise en büyük özelliği ahlaki ile diğer milletlerden ayrıcalıklı hale gelmesidir. § Türkler Müslüman olmadan önce de insan ve toplum yaşayışında adaletin sağlanmasında birtakım ahlak ilkeleri ve inanç sistemleri bulundurmaktadır § Orhun abidelerinde devlet adamlarının topluma hesap vermesi devlet ve toplumun karşılıklı olarak görevlerinin belirtilmesi kültür ve yasalar Adalet refah ve sosyal devlet anlayışı hakkında bilgi yer almaktadır. § İslamiyet öncesi Türklerin dini ve sosyal yaşantısı İslam dini ile büyük ölçüde benzerlik gösterdiği için Türkler kendi istekleriyle İslam'ı kabul etmişlerdir. § Tarih boyunca ortaya çıkan Ahilik loncalar gibi kurumlar vasıtasıyla iş ahlakının kurumsallaşması sağlanmıştır

İŞ HAYATINDA IŞ AHLAKI KIMLERI VE NELERI KAPSAMAKTADIR Kurumlar arasındaki ilişkiler Kurum yöneticileri ile çalışanlar arasındaki ilişkiler Kurum çalışanlarının kendi aralarındaki ilişkiler Kurum ile hizmet alan arasındaki ilişkiler Kurum ile tedarikçiler arasındaki ilişkiler Kurum ile kamu yönetimi arasındaki ilişkiler Kurum ile çevre faktörleri ile ilişkiler Kurum ile diğer kuruluşlar arasındaki ilişkiler

Ahlak felsefesinin Yani insan araştırdığı en temel davranışlarını ahlaki sorulardan biri olan ahlaki ya da gayri ahlaki olan anne olduğu yapan davranış nedir konusudur. sorusu Ahlaki bir davranışla ahlaki olmayan bir davranış kesin çizgilerle birbirinden ayrılabilir mi

İyi ahlak aşağı olanın yükseltir sevgi dostluk arkadaşlık duygularını kuvvetlendirir kulun yaratanına karşı daha candan yaklaşmasına sebep olur. Ahlaksızlık ise aşağı olanı yüksek olandan uzaklaştırır arkadaşlık ve dostluğun bozar kin kıskançlık ve ayrılık doğru insanı yaratanına asi kılar. Öyle bir insan neden tanır ne Fazilet sanır nerede Erdem tanır hale gelir. Ahlaki bir davranış Her şeyden önce şunu iradeli ve hür olmalıdır.

İnsanların farkında olmaksızın yapmış oldukları davranışlar iradeli ve özgürce yapılan davranışlardan sayılmaz. Bu manada yapılan her davranışı da ahlakla ilişkilendirilmesi doğru değildir. Örneğin bir öğrencinin derse girmeyi istemeyip de şunu istekli ve özgürce kantine gidip arkadaşlarla sohbet etmesi ahlakla alakalı bir konuyu kapsamaz.

§ Genel olarak ahlaken takdir ve tavsiye edilen öğlen ve öğütlenen davranışlara iyi bunların zıttını oluşturan yenilen ve yadırganan hoş olmayan davranışlara da kötü dendiği bir gerçektir § O halde ahlaki davranış Her şeyden önce hakkında olumlu ya da olumsuz yönde yargıda bulunabilecek örgü ya da yeni hükümleri verilebilecek davranışın sahibi takdir veya kınama ile karşılanabilecek ödül ve cezaya değer bulma söz konusu edilebilecek davranışından sorumlu tutulabilecek türde bir davranıştır

§ bir davranışın ahlaki sayılabilmesi için eylemde bulunan kişinin akli dengesinin yerinde olması temmuz gücüne sahiptir yetişkin olması baygın bir durumda olmaması yaptığı işin ve sonuçlarının farkında olarak yapmış olması gerekmektedir

§ Bir davranışın ahlaki olarak değerlendirilebilmesi örgüye ve yay erkeği konu edilebilmesi için baskı altında değil kişinin kendi Özgür iradesi tercihi ile yapılmış olması gerekmektedir. § Çünkü ahlak esas itibariyle sorumluluk anlayışına dayanır § Sorumlusu olmanın mümkün olabilmesi için ne kişinin belli ölçüde özgürlüğe sahip olması gerekmektedir

§ davranışın yapan kişinin o davranışı yapmaktaki asıl niyeti amacının ahlaki bir davranış gerçekleştirmek yani birine iyilik etmiş olmak birini bir kötülük veya zarardan kurtarmak birine fayda sağlamak gibi ahlaken ölmüş bir niyet ve amaç olması gerekmektedir § Esas davranışın ahlaki olmasındaki temel şart niyet deki ve amaçla ki samimiyet ve ihlastır.

Her meslek toplum içinde bir görevi üstlenmek ve görevin gereklerini yerine getirmek için ortaya çıkmıştır Bu ahlaki yapı ne kadar güçlü ve sağlam olursa meslek sahipleri de o kadar güçlü ve güvenilir kişiler haline gelecektir İş ahlakı da denilen bu genel ilkelere bağlı, bu ilkelerin bir yaşam biçimi haline getiren meslek sahiplerinin olması son derece önemlidir. Sağlıklı bir toplumda ancak topluma faydalı olan işleri gerçekleştiren ve mesleklerin amacından sapmayan kişilerce meydana gelecektir Bireylerin işleri gereği yapması veya yapmaması gereken kuralları esas alan temel ahlak kuralları bulunmaktadır

§ Son yıllarda iş ahlakı ile iş etiği kavramları birbirinin yerine sıkça kullanılmaya başlanmıştır. § Ancak iş etiği kavramı kullanıldığında genel olarak esas kastedilen anlam iş ahlakıdır. § İş ahlakı iş ettiğinden daha kapsayıcı ve kuşatıcı bir yapıda karşımıza çıkmaktadır § yani teorik yönden iş ahlakının kavram Kural ilke ve esaslarını bu ahlaka uygun davranışlar neler olması gerektiğini alırken Bir taraftan da bunların eyleme dönüştürülmesini yani hayatı arttırılmasını esas almaktadır

§ iş etiği ise iş ve meslek hayatında siyaset ve yönetiminde uyulması gereken kurallar ve ilkeler bütünü oluşturan bir yapıdır. § dolayısı ile ahlak ve etik de olduğu gibi her iki terimi eş anlamlı olarak kullanmak doğru olmamakla birlikte bu iki terimin zaman birbirlerinin yerine kullanıldığı görülmektedir

İş ahlakı işin daha doğru ve iyi bir şekilde yapılmasını esas alırken toplum ve çalışanlar tarafından uyulması gereken bir tanem kuralları değerleri ve davranış biçimlerinin de ifade eder iş ahlakı ilkeleri yönetim hak hukuk adalet dürüstlük ve eşitlik gibi konularla yakından ilgilenmek de ve bütün iş ilişkilerinde dürüstlüğü adaletin saygı güvenin ön planda olması üzerinde durmaktadır iş ahlakı uygulamalı bir ahlaktır ve iş hayatında karşılan tüm ahlaki problemlerle ilgilenir İş ahlakı genel ahlaklı olduğu gibi iş hayatını kanun ve prosedürlerin çok daha ötesinde ve çok daha geniş sınırlar da etkilediği görülmektedir

İnsan olmanın gereği bütün eylemlerimiz ve özellikle iş hayatında Kendi işimizi en iyi şekilde ve ahlak ilkelerine uygun olarak gerçekleştirmektir. İnsanın temel amacı iyi huylu faziletlerle donatılmış bireyler olarak bir toplum meydana getirmek ve dünyayı daha iyi bir hale getirmektir. günümüz ekonomisinde geçerli olan sınırlı kaynakların kullanımında sınırsız sayılabilecek insanın Arzu ve ihtiraslarına karşılamaya yönelik en fazla faydanın ve en yüksek şahın elde edilmesi temel Gaye olarak insanın önüne konulmaktadır.

§ Ancak ahlak başkalarını düşünmeyi, toplumsal sorumluluğu, bu doğal kaynaklar da herkesin hakkı olduğunu, sadece bugünkü neslin değil gelecek nesillerin de onlar üzerinde Hakkı bulunduğunu, bu tabii kaynakları kimsenin hoyratça Yok edercesine kullanamayacağını, ben merkezi bir yaklaşımdan ziyade diğerkam anlayışında olan bir karakteri yerleştirmeye çalışmaktadır § iş ahlakı kamu yararını, toplumsal sorumluluğu, ötekinin haklarına saygı göstermeyi ve ortak nimetleri onunla paylaşmayı öngörür. § Çünkü ahlak açısından daima Veren el alan elden üstündür.

1. İşçi ve işveren işçilerinin sağlıklı yürütülmesini sağlar 2. Sanatkarın sanatının hakkının verilmesini ve işini sağlam yapmasına yardımcı olur 3. Helal kazanma ve insan haklarına dikkat et edebilmeyi ve hürmet etmeyi öğretir 4. Ticarette hile ve sahtekarlığı yapmamayı yani doğru dürüst olmayı öğretir 5. Adalet ve hakkaniyet esaslarının gözetilmesini sağlar 6. İşgücü ve zamanı iyi kullanmayı zaman ve işgücü israfını önler 7. Yapılan işin hakkının verilmesini sağlar