Qoqon Davlat Pedagogika instituti matematika fizika fakulteti Mehnat

Qo’qon Davlat Pedagogika instituti matematika – fizika fakulteti Mehnat ta’limi yo’nalishi 3 -b guruh talabasi Alimov G’iyosjonning Hayot faoliyati xavfsisligi fanidan tayyorlangan REFERATI

Mavzu : Mehnatni muhofaza qilishning qonuniy – huquqiy asoslari.

Reja: 1) Mehnatni muhofaza qilishda tashkiliy va huquqiy asoslar. 2) Mehnatni muhofazasi haqida qonunchilik asoslari. 3) Mehnatni muhofazasini nazorat qiluvchi tashkilotlar. 4) Mehnatni muhofazasi qonunlari buzilgani uchun javobgarlik turlari. 5) Xulosa. 6) Internet ma’lumotlari. 7) Foydalanilgan adabiyotlar.

Mehnatni muhofazasi bo’limi Hayot faoliyati xavfsizligi fanining mutaxasislikka tegishli asosiy nazariy qismini beradi. Aniq muammolar , transport vositalari , texnologik jarayonlar , ish turlari , bino va inshoatlar uchun xavfsizlikni ta’minlash har bir fanning mutaxasislik kurslarida beriladi. Mehnat muhofazasi borasida ilmiy tadqiqot ishlarini mehnatni muhofaza qilish instituti va Oliy o’quv yurtlarining HFX kafedralari , ko’plab tibbiyot ilmiy–tadqiqot tashkilotlarida olib boriladi.

Mehnat sharoitining yaxshilanishi ijtimoy natijalarga ya’ni mehnatkashlarning sog’ligini yaxshilash , o’z ishidan mamnunlik darajasini oshirish , mehnat intizomini mustahkamlash , ishlab chiqarish va jamoat faoliyatini oshirishga olib keladi. Mehnat muhofazasi talablariga javob bermaydigan biron bir yangi mashina yoki mexanizm ishlab chiqarishga qabul qilmasligi kerak. Shuningdek mehnat muhofazasi talablariga javob bermaydigan biton - bir sex yoki korxona ekspluatatsiyaga tushirilmasligi kerak.

O’zbekistonda mehnatni muhofaza ko’plab qonun chiqaruvchi rasmiy hujjatlar bilan belgilab qo’yilgan bo’lib , tartibga solib va boshqarib turiladi. O’zbekiston Respublikasi konstitutsiyasida , mehnat haqidagi qonunlar asoslarida mehnat muhofazasiga oid asosiy nizomlar keltirilgan. O’zbekiston Respublikasi sog’lom va xavfsiz mehnat sharoitini yaratish davlat ahamiyatiga molik ishdir. O’zbekiston Respublikasi konstitutsiyasida : har bir shaxs ishsizlikdan himoyalanish huquqiga egadir deyilgan.

O’zbekiston Respublikasi konstitutsiyasiga muvofiq Davlatimiz fuqarolari , millati va irqidan qat’iy nazar , teng huquqlidirlar. Ayollarga erkaklar bilan teng huquqi berilgan. Sharoiti og’ir va zararli ishlarda ayollar va yoshlar mehnatidan foydalanish ta’qiqlanadi. Homilador ayollarning tunda va ishdan tashqari vaqtda ishlari cheklangan. Mehnat haqidagi qonunlar asoslarida sharoiti zararli bo’lgan ishlarda , shuningdek , alohida harorat sharoitida bajariladigan yoki ifloslanish bilan bog’liq ishlarda ishlaydigan ishchi – xizmatchilarga belgilangan

Me’yorlarga muvofiq bepul jamokor , maxsus poyafzal va boshqa turdagi yakka tartibdagi himoya vositalari , sut yoki uning o’rnini bosa oladigan boshqa ozuqa mahsuloti berilishi ko’zda tutilgan. Homilador ayollarga bola tug’ilishidan oldin 70 kun , tug’ilganidan keyin 56 kun ta’til beriladi. 2 va undab ortiq bola tug’ilsa yoki tug’ilish nome’yor bo’lgan hollarda 70 kun ta’til beriladi.

Hozir haq to’lanadigan ta’til vaqti 2 yilgacha , o’z hisobidan olinadigan ta’til 3 yilgacha cho’zilgan. Homilador ayollar yengil ishlarga yoki to’liqmas ish joylariga o’tkazadilar. 16 yoshga to’lmagan yoshlarni ishga qabul qilish ta’qiqlangan. Ayrim hollarda 15 yoshdan ham ishga olish mumkin ( mehnat muhofazasi inspeksiyasining ruxsati bilan ) ( 773 modda ). Balog’at yoshiga yetmagan ( 16 dan 18 gacha ) yoshlar uchun qisqartirilgan 6 soatlik ish kuni joriy etilgan. Tungi va asosiy vaqtdan tashqari qo’shimcha ishlar ta’qiqlangan.

Mehnat muhofazasi bo’yicha qonunlarning bajarilishini nazorat qilib turish Quyidagi davlat tashkilotlariga topshirilgan Sano’at Kon texnik Nazorati agentligi O’z. Res. Mehnat va ijtimoiy ta’minot Davlat Sanitariya nazorati Vazirligi Davlat Yong’in nazorati Davlat Energiya nazorati

1. Mehnat muhofazasi Davlat texnik inspeksiyasi : bular korxonalarda xavfsiz ishlash , texnika xavfsizligi bo’yicha me’yor va qoidalarga rioya qilish , sanoat sanitariyasi va mehnat gigiyenasiga rioya qilish masalalarini nazorat qiladi. 2. Sanoat davlat kon texnik nazorati agentligi: Bu tashkilot bug’ qozonlarining to’g’ri ishlashini, bosim ostida ishlaydigan , yuk ko’tarish mashinalari , ekskavatorlar , saqlash va tashish ishlarini nazorat qiladi.

3. Davlat sanitariya nazorati : bu tashkilot havoni , suvni va tuproni ifloslanishdan ogohlantirish , shovqin va titrashni yo’qotish , sexlarning sanitariya holatlarini yaxshilash ishlarini nazorat qiladi. 4. Davlat yong’in nazorati : bu tashkilot yong’inga qarshi tadbirlarni , o’t o’chirish vositalarining holatini , yong’in haqida xabar berish vositalari ning ishini nazorat qiladi. 5. Davlat energiya nazorati : bu tashkilot korxonalardagi energiya sistamalarining texnik skspluatatsiya va xavfsizlik taexnikasi qoidalariga rioya qilishni nazorat qiladi.

Davlat qonunchiligi mehnat muhofazasi qoida va me’yorlarining buzilishi uchun qat’iy javobgarlik belgilaydi. Javobgarlik turlari quydagilar : 1. Ma’muriy javobgarlik ( uyaltirish , xayfsan e’lon qilish , vaqtincha yoki butunlay past darajali ishga o’tkazish , imtiyozlarni cheklash ). 2. Jinoiy javobgarlik. O’z. R. jinoyat protsessual kodeksiga binoan olib boriladi. MASALAN: - qoidaning buzilishi baxtsiz hodisaga olib kelsa , bir yilgacha axloq tuzatish ishlariga yoki ozodlikdan mahrum qilish yoki ishdan bo’shatish choralari qo’llaniladi.

- Qoidanig buzilishi tan jarohatga yoki mehnat qobiliyatini yo’qotishga olib kelsa , 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish yoki 1 yilgacha axloq tuzatish choralari qo’llaniladi. - qoidaning buzilishi kishining o’limiga yoki bir necha kishining og’ir tan jarohati sabab bo’lsa , 5 yilgacha ozodlikdan mahrum bo’lishi mumkin. 3. Moddiy javobgarlik : - qonunsiz ravishdan bo’shatilgan , majburiy ish qoldirgan , kasbiy kasallik tufayli jabrlangan kishiga to’langan haqni r ahbar lavozimidagi xodimdan qisman yoki to’liq undirib olish.

Xulosa : Konstitutsiya - bu davlatning asosiy qonuni bo’lib , uning ijtimoiy - siyosiy ijtimoiy – iqtisodiy tabiatni ifoda etadi. Konstitutsiya - bu davlatning huquqiy asosidir , unga muvofiq jamiyat va butun davlat tizimi faoliyat ko’rsatadi. Konstitutsiya fuqarolarning huquq va erkinliklarini ta’minlaydi va himoya qiladi.

Adabiyotlar. 1. Fuqaro muhofazasi to’g’risida. O’z. R. qonuni. Toshkent 26 – may 2000 yil. 2. Ekoson ekologik taraqqiyot yo’lida. O’zbekiston 1997 - yil. 3. Mehnat muhofazasi to’g’risida. O’zbekiston Res. Konst. Toshkent 1993 -yil. 4. Hayot faoliyati xavfsizligi. Toshkent << Aloqachi >> 2005 y.

Etiboringiz uchun Raxmat !