Pubertal bozukluklar Dr Olcay Evliyaolu PUBERTE n n

Pubertal bozukluklar Dr Olcay Evliyaoğlu

PUBERTE n n Sekonder seks karakterlerinin gelişimin başlangıcı ile fizik ve cinsel gelişmenin tamamlanması arasındaki çocukluktan erişkin hayata geçiş dönemini kapsamaktadır. Bu dönem: q Fiziksel büyüme q Cinsel gelişme q Psikososyal olgunlaşmayı içine alır

n n Sekonder seks karakterlerinin başlangıcı ile başlayan bu süreç büyümenin hızlanması, vücut kas kütlesinin ve yağ dağılımının değişimi, kemik maturasyonunun hızlanması sonucunda epifizlerin kapanarak erişkin boyun kazanılması ile tamamlanır. Fizyolojik bu dönem sonunda erkeklerde spermatogenez, kızlarda ovulasyon meydana gelir ve dolayısı ile üreme fonksiyonu kazanılmış olur.

Hangi uyarılar ile HHG ekseni çalışmaya başlıyor STRES + OLGUNLAŞMA GLUTAMAT + + SANTRAL SİNİR SİSTEMİ GABA + LEPTIN ENDROFIN - - + HİPOTALAMUS - - Gn. RH - - + + HİPOFİZ PRL - LH - - - FSH - + TEKA + OVER ANDROJEN GRANULOZA ÖSTROJEN INHIBIN BESLENME

Gonadarş Hipotalamus Hipofiz Gn. RH salınım sıklığı ve amplitüdü artar LH salınım sıklığı ve amplitüdü artar Erken dönemde geceleri Pubertenin ilerlemesi ile birlikte gündüzleri de

Gonadarş LH Leydig hücreleri testosteron

Gonadarş LH Teka hücreleri FSH androstenedion Granüloza hücreleri östrojen

Adrenarş n n n Adrenal androjen salınımının artması Pubik kıllanma (pubarş) Aksiller kıllanma

Adrenarş Hipotalamus Hipofiz Adrenal korteks CRH ACTH Adrenal androjenler

Pubertenin başlangıcını genetik · ve çevresel koşullar etkiler Çevresel Faktörler: n Sosyoekonomik durum n Beslenme n Genel vücut sağlığı n Yaşanılan coğrafi bölge

Beslenme durumu ve vücut kompozisyonu puberteyi etkiler Obez kızlarda menarş daha erken başlar n Malnutrisyonu, kronik hastalıkları bulunanlarda, fizik aktiviteleri çok artmış kişilerde puberte gecikir n Puberte ve menarşın başlamasında leptinin rolü vardır. n

LEPTİN n n Ob geni kodlar Adipoz dokudan sentezlenir Leptin sinyalleri santral merkezleri uyarır Fizik aktivitesi artmış kişilerde, anoreksia nervoza, amenorede Leptin düşük bulunur.

HİPOTALAMUS LHRH salgılayan nöronlar Leptin LHRH Hipofizdeki gonadotrop hücreler Leptin m. RNA Yağ Hücreleri LH, FSH

Puberte başlangıç yaşı kronolojik yaştan ziyade kemik yaşı ile doğrudan ilişkilidir n n n KY< TY ------- Puberteye geç girer KY = TY ------- Puberte olağan yaşda başlar KY>TY ------- Puberteye erken girer

n n n · Kızlarda pubertenin ilk bulgusu meme gelişimidir, 10 - 11 yaşlarında başlar, meme gelişiminin başlangıcını takiben 2 -2. 5 yıl sonra menarş başlar. Boy uzamasında patlama kızlarda erkeklerden iki yıl önce gelir. Kızlarda telarş ile eş zamanlı, erkeklerde ise testis hacmi 10 ml ye ulaştığında olur. Bu evrede GHRH salınımı artar. Telarş Pubarş Menarş

Kızlarda puberteye ait gelişme ( TANNER evrelemesi Meme gelişimi 1. PP sadece papillada yükselme 2. Meme tomurcuğu aerolanın gelişmesi ile palpe edilir 3. Konturlarda belirginlik olmadan meme ve aerolada hafif büyüme 4. Meme seviyesi üstünde aerola ve papillanın üstünde yeni oluşan meme tümseğinde ileri doğru büyümesi 5. Sadece meme başının öne doğru uzayarak erişkin meme yapısının oluşması Pubik kıllanma gelişimi 1. PP pubis kılı yok 2. Labiada hafif pigmentasyon Kısa kılların gelişimi 3. Siyah ve kalın kılların mons pubisde gelişmesi 4. Erişkin tipi kılların gelişmesi ama kasıkların iç kısmına henüz yayılmaması 5. Kıllar erişkin tipindedir Klasik ters üçgen şeklinde gelişmesi

Tanner evrelemesi Meme gelişimi Evre 1: preadolesan Evre 2: Meme ve papilla tepe şeklinde yükselir, areolar çap artar. Evre 3: Meme ve areola genişler, konturlar belirgin değil Evre 4: Areola ve papilla sekonder tepe oluşturur. Evre 5: Matür; meme başları ve areola belirgindir.

Tanner evrelemesi Kız pubik kıllanma Evre 1: Yok Evre 2: Az miktarda, hafif pigmente, düz ve labiumun medial kenarında kıllanma Evre 3: Daha koyu renkli, kıvrılmaya başlar, miktar artar. Evre 4: Fazla miktarda ve kıvrık ancak halen erişkinden azdır. Evre 5: Erişkin kadın üçgeni, kasıklara yayılım

Tanner evre 4 Telarşdan 2 -3 yıl sonra Menarş

Luteal faz + LH + östrojen Östrojen - Ovulasyon Korpus luteum Progesteron Endometrium implantasyon için hazırlanır

FSH salınımı artar LH salınımı artar Dominant folikül Östrojen Foliküler faz Ovulasyon Korpus luteum Progesteron Luteal faz Endometrium hazırlanır İmplantasyon olmaz ise kanama

İmplantasyon olmaz ise Korpus luteum regrese olur Progesteron düşer Endometrium bütünlüğünü koruyamaz Endometriumun fonksiyonel ve bazal katmanlarında bulunan spiral arterioller kasılma özelliğine sahiptirler ve yaklaşık 7 gün içerisinde kanama durur. Luteal faz 14± 2 gün

Pituitary hormones Ovarian hormones ovulation follicule corpus luteum corpus albicans ovary İstihdam Seçim dominant istihdam Endometrium Follicular /proliferative phase Luteal /secretuary phase

n · Erkeklerde pubertenin ilk bulgusu testislerin büyümesidir. Bunu scrotumun pigmentasyonunda artma ve cildinde incelme izler. Penis büyür. Daha sonra pubik kıllanma başlar. Erkeklerde boy uzaması 14 -16 yaşında maksimuma ulaşır ve 18 yaş civarına kadar devam eder.

Tanner evrelemesi n Testis hacmi q q 1 -3 ml P 1 4 -9 ml P 2 10 -14 ml P 3 15 -20 ml P 4

Erkeklerde puberteye ait gelişme Genital gelişimi Pubik kıllanma gelişimi 1. PP testis uzunluğu < 2. 5 cm 1. PP pubis kılı yok 2. Testislerin uzun çapı > 2. 5 cm 2. Hafif pigmentasyon, kıllar skrotum ince kırmızımtırak penis tabanında 3. Penis enine ve boyuna büyüme 3. Mons pubise doğru yayılan gösterir, testisler büyümeye devam kalın seyrek kıllar 4. Penis daha büyür, testis büyük 4. Erişkin tipi kılların gelişmesi ve siyahımsı skrotal deri rengi ama baldırların iç kısmına henüz yayılma yok 5. Genital organlar erişkin 5. Kıllar erişkin tipindedir boy ve şeklindedir baldırların iç kısmına yayılır

Tanner evrelemesi Erkek pubik kıllanma, penis ve testis gelişimi Evre 1: kıllanma yok, penis ve testis preadolesan Evre 2: Az miktarda, hafif pigmente kıllanma, peniste hafif büyüme, skrotum genişler ve pembe rengi değişir. Evre 3: Kıllanma daha koyu renkli, kıvrılmaya başlar, miktar artar. Penis uzar, skrotum genişler.

Tanner evrelemesi Erkek pubik kıllanma, penis ve testis gelişimi Evre 4: Kıllanma erişkin tipe benzer, miktar, kıvrıklık daha az, penis, glans ve skrotum büyür, skrotum rengi koyudur. Evre 5: Erişkin dağılımında ve kasıklara yayılan kıllanma, penis ve skrotum erişkin boyutunda

PUBERTEDE n n BH ve IGF-1 doruk düzeylere ulaşır Kızlarda prolaktin salınımı artar