Przewodnik po zabytkach sakralnych ywca i okolicy Podujatie
Przewodnik po zabytkach sakralnych Żywca i okolicy Podujatie realizované v rámci projektu SPOZNÁVAME SA CEZ KULTÚRNE A PRÍRODNÉ HODNOTY PL-SK/ZA/IPP/I/044 Projekt je spolufinancovaný Európskou úniou z prostriedkov Európskeho fondu regionálneho rozvoja v rámci Programu cezhraničnej spolupráce Poľsko – Slovenská republika 2007 – 2013
„ Jak rzeka Soła płynie wespół z Koszarawą, Tak Żywiec niechaj płynie nieśmiertelną sławą I rzeki Komorowskich nie giną wiecznie Lecz płyną w familije, słynąc z nich statecznie. (…) Niech, jak góry żywieckie porastają w lasy, Tak Żywiec z synmi rośnie, a wiecznemi czasy. ” Andrzej Komoniecki Wójt żywiecki (1658 -1729)
Miasto Żywiec powstało na przełomie XIII i XIV wieku – jego najdawniejsza historia łączy się nierozerwalnie z dziejami kościoła parafialnego. Najstarsza historyczna wzmianka o Żywcu pochodzi z lat 1325 -1327 i informuje, że w mieście istnieje kościół parafialny, a pleban żywiecki ma na imię Engbertus.
Parafia żywiecka obejmowała kiedyś swym zasięgiem całą Żywiecczyznę. Dopiero później powstawały parafie w Radziechowach, Lipowej, Cięcinie, Łękawicy, Łodygowicach, Gilowicach czy Rychwałdzie.
Gwałtowny rozwój terytorialny Żywca nastąpił dopiero po II wojnie światowej. Na terenie miasta znajduje się obecnie 11 kościołów i kaplic położonych w 5 parafiach. Kościół p. w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Żywcu. Kościół p. w. Maksymiliana Kolbe W Żywcu-Oczkowie Kościół p. w. Chrystusa Króla W Żywcu Sporyszu Kościół p. w. św. Floriana W Żywcu-Zabłociu Kościół p. w. Miłosierdzia Bożego W Żywcu-Moszczanicy
Kościół p. w. Świętego Krzyża
Kościół p. w. Świętego Krzyża zwany również kościołem Trzech Krzyży zbudowany został z kamienia w stylu gotyckim , a następnie rozbudowany w okresie baroku. Najcenniejsze obrazy i rzeźby z dawnego wyposażenia kościoła zostały przekazane do Muzeum Miejskiego w Żywcu (m. in. Św. Anna Samotrzecia, Zdjęcie z Krzyża czy Madonna Tronująca tzw. Madonna z Poziomką).
Cmentarz okalający kiedyś kościół św. Krzyża pod koniec XVII w. był cmentarzem o specjalnym przeznaczeniu. Obok kościoła wykonywano egzekucje przestępców skazanych wyrokiem sądu na ścięcie, grzebano ich ciała w pobliżu kościoła a na grobach stawiano kamienne krzyże.
Po stronie północnej kościoła św. Krzyża stoi kamienna kolumna, pod którą świadkowie w sprawach spornych składali przysięgi nakazane przez sąd miejski.
Kościół katedralny p. w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Konkatedra żywiecka położona między Rynkiem a zamkiem, swym początkiem sięga I połowy XIV wieku. W latach 1515 -1542 kościół został znacznie rozbudowany i powiększony przez Wawrzyńca Komorowskiego.
Kolejnej rozbudowy żywieckiej fary podjęli się Jan Spytek Komorowski i jego brat Krzysztof - jeszcze przedłużono nawę główną i zaczęto wznosić czworokątną wieżę.
W latach 1596 -1608 dobudowano kaplicę Wniebowzięcia NMP Zwaną również kaplicą Komorowskich.
Figury św. Jana Kantego i św. Jana Nepomucena z kaplicy Komorowskich
W 1903 r. wybudowano nową zakrystię, a w 1929 r. kaplicę grobową rodziny Habsburgów.
Płaskorzeźba św. Anny Samotrzeciej z kaplicy Habsburgów.
Mniejszy krucyfiks barokowy z Aniołkami umieszczony jest w przedsionku kościoła pod wieżą. Obok ołtarza, od strony północnej znajduje się piękny, gotycki, drewniany krucyfiks wykonany ok. 1400 roku.
W ołtarzu bocznym znajduje się zabytkowa płaskorzeźba przedstawiająca Zaśnięcie Matki Boskiej. Ta późnogotycka płaskorzeźba to jeden z najciekawszych zabytków znajdujących się w kościele.
Zamknięcie szafy tworzą dwa skrzydła, z których każde obustronnie ozdobione jest obrazami.
Ołtarz boczny Matki Boskiej Nieustającej Pomocy.
W ciągu wieków ogromne zmiany dokonywały się również wewnątrz kościoła. Wielki pożar kościoła z 1711 roku zniszczył bezpowrotnie piękne nagrobki Komorowskich i ogromną część wystroju kościoła.
Dzięki ofiarności Franciszka Wielopolskiego po ogromnym pożarze, żywiecki kościół otrzymał nowy barokowy ołtarz, ambonę i wspaniały chór z organami. Chór z organami.
W ołtarzu głównym usytuowany jest posąg Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej - oświetlony dwoma bocznymi oknami.
Kaplica Upadek znajduje się na zewnątrz katedry, od strony południowej.
Wieża przylegająca do nawy od zachodu ma ok. 60 m. wysokości. Ściany wieży podzielone są na siedem pięter nierównej wysokości. Piętro siódme rozwiązano w formie renesansowej, arkadowej galerii. W zachodniej ścianie wieży wmurowano, na pamiątkę najazdu Szwedów, kule armatnie.
Kamienny barokowy posąg Matki Boskiej z 1755 roku. Współczesny posąg Chrystusa. Oba posągi znajdują się obok kościoła katedralnego.
Przy kościele parafialnym od strony północnej, w narożu rynku, znajduje się potężna kamienna dzwonnica, która stanęła w miejscu drewnianej, strawionej przez pożar.
Kościół p. w. św. Marka
Kościół św. Marka został wybudowany w 1591 r. jako wotum przebłagalne dla odwrócenia szerzącej się w Żywcu zarazy. Cmentarz wokół kościoła był czynny do początku XX wieku.
Kościół p. w. Przemienienia Pańskiego
Kościół Przemienia Pańskiego został wzniesiony w XVIII wieku, z inicjatywy wójta żywieckiego Andrzeja Komonieckiego i jego żony Zofii Kalfasowiczówny. Kościół stanął na wzgórzu nad miastem, zwanym w czasach Komonieckiego Górą Borkowską (dzisiaj Górą Burgałowską).
Już w 1705 r. miasto darowało kościołowi grunty pod cmentarz, w połowie XIX wieku dalsze ziemie pod coraz większy cmentarz ofiarował Karol Ludwik Habsburg. Zabytkowe obrazy, relikwiarze oraz epitafium z portretem Andrzeja Komonieckiego oddane zostały do Muzeum Miejskiego w Żywcu.
Kościół p. w. Św. Floriana w Żywcu-Zabłociu
Ok. 1902 roku powstało w Zabłociu Towarzystwo Budowy Kościoła, które przez wiele lat gromadziło na ten cel fundusze. Budowę rozpoczęto w 1935 r. , a w dwa lata później w prezbiterium odprawiono pierwsze nabożeństwo. W momencie wybuchu wojny budowa nie była jeszcze ukończona. Prace wykończeniowe wznowiono po zakończeniu działań wojennych.
W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, a po bokach są płaskorzeźby św. Floriana i św. Rafała Kalinowskiego.
Kaplica północna poświęcona jest Najświętszemu Sercu Jezusowemu, a w kaplicy południowej znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca chrzest Chrystusa w Jordanie.
Kościół p. w. Chrystusa Króla w Żywcu-Sporyszu
Pierwsze prace związane z organizowaniem nowej parafii, zaczęły się w 1946 roku. Konsekracji kościoła dokonał w 1962 r. biskup krakowski Karol Wojtyła.
Wnętrze kościoła jest ozdobione mozaiką, wykonaną według projektu prof. Wiktora Zina Mozaika wypełniająca ścianę prezbiterium przedstawia Chrystusa Króla w otoczeniu Aniołów.
Na ścianach nawy głównej znajdują się mozaikowe stacje Męki Pańskiej.
Kościół p. w. Św. Maksymiliana Marii Kolbego w Żywcu-Oczkowie
W kwietniu 1982 r. ks. biskup Jan Pietraszko poświęcił krzyż i plac pod budowę kościoła. Wewnątrz kościoła wmurowany jest kamień węgielny pochodzący z grobu św. Piotra i poświęcony w Watykanie przez papieża Jana Pawła II. W roku 1986 ks. kardynał Franciszek Macharski dokonał konsekracji świątyni.
Witraż przedstawiający postać św. Maksymiliana Marii Kolbego. Kaplica poświęcona Matce Boskiej Częstochowskiej.
Wewnątrz kościoła w ołtarzu znajduje się postać Chrystusa oraz rzeźby św. Maksymiliana Kolbego i św. Józefa. Kaplica po prawej stronie poświęcona jest Matce Boskiej Częstochowskiej.
Kościół p. w. Miłosierdzia Bożego w Żywcu-Moszczanicy
Kamień węgielny kościoła w Moszczanicy został poświęcony Przez papieża Jana Pawła II na Błoniach w Krakowie w 1983 r. I wmurowany do frontowej ściany świątyni.
W ołtarzu głównym umieszczony jest tryptyk z obrazami Jezusa Miłosiernego, Matki Boskiej Częstochowskiej i Jana Chrzciciela.
Kaplice boczne poświęcone są św. Faustynie i … św. Barbarze.
Kościół p. w. Św. Andrzeja w Gilowicach
Piękny, drewniany kościół w Gilowicach został zbudowany w I połowie XVI wieku w Rychwałdzie, a następnie przeniesiony do Gilowic.
W barokowym ołtarzu głównym znajduje się obraz św. Anny Samotrzeciej i powołanie świętych Andrzeja i Piotra na Apostołów. Gilowicki kościół posiada dwa najstarsze dzwony w okolicy – Andrzeja z 1535 r. i i Jana z 1584 r.
Niedziela Palmowa w Gilowicach.
Kościół p. w. Św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Łodygowicach
Pochodzący z I połowy XVII wieku kościół w Łodygowicach jest kościołem jednonawowym, zbudowanym z modrzewiowych bali. W II połowie XVIII wieku dobudowano kaplice boczne i wieżę.
Do prostokątnej nawy przylegają kaplice Matki Boskiej Różańcowej i św. Franciszka. W kaplicy Ogrojec stoi uchodząca za cudowną figura Chrystusa Frasobliwego
W rokokowym ołtarzu głównym znajduje się rzeźbiony krucyfiks i figury Matki Boskiej i św. , Jana Ewangelisty.
Do prostokątnej nawy przylegają kaplice św. Franciszka z Asyżu i …
… Matki Boskiej Różańcowej.
Kościół p. w. Św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Cięcinie
Kościół w Cięcinie wybudowany w 1524 r. jest najstarszym drewnianym kościołem na Żywiecczyźnie. Niestety w wyniku późniejszych przeróbek świątynia zatraciła nieco swój pierwotny charakter.
Najcenniejszymi zabytkami w kościele są cztery boczne ołtarze pochodzące z XVII w. W ołtarzu głównym znajduje się obraz św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Najstarsze obrazy gotyckie i renesansowe przeniesiono do do muzeów krakowskich.
Kaplica św. Franciszka z Asyżu.
Kościół p. w. Św. Marcina w Radziechowach
Kościół w Radziechowach powstał na przełomie XIV/XV wieku i należy do najstarszych z kamienia kościołów na Żywiecczyźnie. W ciągu minionych wieków kościół był kilkakrotnie przebudowywany i powiększany.
W ołtarzu głównym znajduje się figura Madonny z Dzieciątkiem pochodząca z 1510 r.
W ołtarzach bocznych obrazy Serca Pana Jezusa i Matki Boskiej Częstochowskiej.
Golgota Beskidów Droga Krzyżowa na Matysce Radziechowy
Na wzgórzu Matyska stoi ogromny Krzyż wzniesiony przez miejscowych parafian chcących uczcić Rok Jubileuszowy przypadający na pontyfikat papieża Jana Pawła II.
Po kilku katach obok Krzyża Milenijnego powstała XIV Stacja Drogi Krzyżowej – całość została ukończona w 2009 r.
Kaplice, kapliczki i krzyże przydrożne.
W prezentacji wykorzystano zdjęcia ze stron internetowych : 1. www. parafiazywiecka. net 2. www. zablocie. diecezja. bielsko. pl 3. www. ciecinabielsko. opoka. org. pl 4. www. parafia. lodygowice. info 5. www. parafiaradziechowy. pl 6. www. wikipedia. pl 7. www. zywiec. pl Autorzy zdjęć : 1. Jan Kałachurski 2. Monika Kociołek 3. Maciej Magdziarz 4. Hubert Rodak 5. Wiesława Wiewióra Prezentację opracowała : Halina Kałachurska bibliotekarz Żywieckiej Biblioteki Samorządowej, 2010
Podujatie realizované v rámci projektu SPOZNÁVAME SA CEZ KULTÚRNE A PRÍRODNÉ HODNOTY PL-SK/ZA/IPP/I/044 Projekt je spolufinancovaný Európskou úniou z prostriedkov Európskeho fondu regionálneho rozvoja v rámci Programu cezhraničnej spolupráce Poľsko – Slovenská republika 2007 – 2013
- Slides: 79