PROTEN VE AMNO AST METABOLZMASI AZOT DENGES Yrd

PROTEİN VE AMİNO ASİT METABOLİZMASI: AZOT DENGESİ Yrd. Doç. Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜ Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı

Sindirim kanalında besinsel proteinlerin hidrolitik enzimlerin etkisiyle tamamen parçalanması sonucu amino asitler oluşur ve bunlar emilerek vücuda alınırlar

Besinlerden kaynaklanan amino asitlere ek olarak önemli miktarda amino asit doku metabolizması sırasında sentezlenmektedir.

Bakteri ve bitkilerin çoğu 20 standart amino asidin hepsini sentez edebildikleri halde memeliler bunların yalnızca yarısını sentez edebilirler. Hayvansal organizmada sentez edilemeyen, besinlerle dışarıdan alınmaları zorunlu olan amino asitlere esansiyel amino asitler denir.

Hücreler içindeki proteinler devamlı olarak yıkılmakta ve yeniden sentezlenmektedir. VÜCUT PROTEİNİ Amino asitler

Özellikle açlık durumlarında, kaslarda depo edilmiş olan proteinlerin yıkılımıyla önemli miktarda amino asit ortaya çıkar. Bu amino asitlerin bir kısmının karbon iskeleti organizmanın enerji ihtiyacını karşılamak amacıyla kullanılır

Besinlerdeki ve vücuttaki proteinlerden sağlanan amino asitler ile başlıca karaciğerde olmak üzere vücutta sentezlenen amino asitler organizmanın genel amino asit gölcüğünü oluşturur. Tüm dokular ve kanda toplam 50 g kadar olan serbest amino asit vardır Besin proteini Vücut proteini AMİNO ASİT GÖLCÜĞÜ N Metabolik ara ürünler

Amino asit gölcüğünü oluşturan amino asitler, kaynakları ne olursa olsun çeşitli şekillerde kullanılırlar: 1) Vücut proteinlerinin sentezinde kullanılırlar. 2) Diğer amino asitlerin ve protein olmayan azotlu maddelerin (NPN-bileşikleri) sentezinde kullanılırlar. 3) Enerji oluştururlar. 4) Çok azı böbrekler yoluyla atılır.

Canlı hücrelerin proteini, devamlı olarak protein dönüşümü ile yenilenir

Protein dönüşümü sırasında serbest hale geçen amino asitlerin %75 -80’i yeni protein sentezi için tekrar kullanılır. Geriye kalan amino asitlerin azotu, üre döngüsünde üreye dönüşürken karbon iskeletleri de amfibolik ara ürünlere çevrilir

Protein metabolizması aslında amino asit metabolizmasıdır

Sıkı bir yemekten sonra amino asitler protein sentezi, yakıt ve diğer önemli bazı bileşiklerin sentezi için kullanılırlar Glutamin iskelet kaslarından ve beyinden böbreklere alanin ise karaciğere amino gruplarını taşır

Glutamin, protonların (H+) atılımı için böbreklere NH 4+ taşır Beslenmeden sonra dallı zincirli amino asitlerin amino gruplarının iskelet kasından karaciğere taşınmasında alanin önemli görev görmektedir

Böbreklerde glutamin ve diğer enerji kaynaklarının metabolizması şu şekilde özetlenebilir

Beyinde glutamin, birçok farklı nörotransmitterin sentezi için azot taşıyıcısı olarak görev görür

İntestinal hücreler glutamin ile birlikte aspartat ve dallı zincirli amino asitleri (BCAA) de metabolize ederler

egzersiz sırasında: dallı zincirli amino asitlerin (BCAA) amino grupları, pürin nükleotidleri döngüsüne girer

Sepsis sırasında amino asit akışına sitokinler ve hormonlar aracılık ederler

Proteinden zengin bir besinle beslenmeden sonra emilen amino asitlerin çoğunu intestinal hücreler ve karaciğer kullanır

Karaciğer amino asit metabolizmasının önemli bir yeridir. Karaciğerde amino asitlerin karbon iskeleti TCA siklusu veya glikolitik yolun ara ürünlerine, asetil-Co. A’ya veya keton cisimlerine dönüştürülür; amino asitlerin azotundan da üre sentez edilir

Üre döngüsü için gerekli amonyak çeşitli kaynaklardan gelir

Amino asit metabolizması, azot metabolizması olarak da adlandırılır. Total azot alınımı ile azot kaybı arasındaki fark azot dengesi olarak tanımlanır Yetişkin bir insanda azot alınımı ile idrar ve feçesle olan azot atılımı birbirine eşittir. Bunlarda tipik olarak azot denge halindedir

Azot alınımı atılan azotlu bileşiklerden fazla olduğunda pozitif azot dengesi ortaya çıkar. Bebeklerin büyümesi sırasında ve hamile hanımlarda tipik olarak pozitif azot dengesi gözlenir.

Azot atılımı alınımını aştığında negatif azot dengesi ortaya çıkar. Bazı ameliyat sonrası hastalarda, ilerlemiş kanserli hastalarda, yetersiz azot alan veya düşük kaliteli diyet proteini alan bireylerde negatif azot dengesi görülür.

Sepsis ve travmatik hasar durumlarında iskelet kaslarından glutamin ve diğer amino asitler salıverilirler. Sonunda üre ve NH 4+ biçiminde azot kaybı ile negatif azot dengesi ortaya çıkar.