Program profilaktyki nowotworw puc Program Operacyjny Wiedza Edukacja

Program profilaktyki nowotworów płuc Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój 2014 -2020 Oś priorytetowa V Wsparcie dla obszaru zdrowia Działanie 5. 1 Programy profilaktyczne RAK PŁUCA Zwiększenie świadomości wśród społeczeństwa i personelu ochrony zdrowia na temat nowotworów płuc poprzez działania edukacyjne i świadczenia medyczne w makroregionie północnym. dr inż. Joanna Bidzińska koordynator projektu II Zakład Radiologii Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku

Zespół specjalistów Zakład Radiologii Katedra i Klinika Chirurgii Klatki Piersiowej Ø Prof. Edyta Szurowska Ø Prof. Witold Rzyman Ø Dr Katarzyna Dziadziuszko Ø Dr Robert Dziedzic Ø Dr Małgorzata Ø Dr Paweł Pytel Jelitto-Górska Personel Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego (rejestratorzy, koordynatorzy, pielęgniarki)

Zachorowania/zgony w 2018 na świecie nowotwory – 18 078 957 zgony – 9 555 027 13 -15% rak płuca 2 093 876 (11, 6%) rak płuca 1 761 007 (18, 4%) Data source: GLOBOCAN 2018 Graph production: Global Cancer Observatory (http: //gco. iarc. fr/) © International Agency for Research on Cancer 2018

Prognozy 2018 -2040 na świecie zachorowania 2 093 876 72 % 3 610 896 zgony 1 761 007 76 % 3 104 704 Data source: GLOBOCAN 2018 Graph production: Global Cancer Observatory (http: //gco. iarc. fr/) © International Agency for Research on Cancer 2018

Prognozy 2018 -2040 w Polsce zachorowania 28 583 27 % 36 497 zgony 26 509 36 306 37 % Data source: GLOBOCAN 2018 Graph production: Global Cancer Observatory (http: //gco. iarc. fr/) © International Agency for Research on Cancer 2018

Ryzyko zachorowania na raka płuca Efekty zaprzestania palenia Wpływ rzucenia palenia w różnym wieku na skumulowane ryzyko (%) śmierci z powodu raka płuc do 75 roku życia, przy współczynniku zgonów dla mężczyzn w Wielkiej Brytanii w 1999 roku. Odsetki osób niepalących zostały wzięte z prospektywnego badania śmiertelności w USA. 50% = byli palacze Peto R, BMJ, 2000 slajd dzięki uprzejmości prof. Witolda Rzymana

Jak skutecznie walczyć z rakiem płuca ? zaprzestanie palenia papierosów badania przesiewowe w kierunku raka płuca *liczba zachorowań podwoi się do 2030 slajd dzięki uprzejmości prof. Witolda Rzymana JCO 2008; 20: 8983

Niskodawkowa tomografia komputerowa w badaniach przesiewowych raka płuca Dziadziuszko K. , praca doktorska, 2014

Rekomendacje Ø Consensus Statement on a Screening Programme for the Detection of Early Lung Cancer in Poland, 2018 Ø „Biały dokument” European Society of Radiology i European Respiratory Society, 2015 Ø Stanowisko Szwajcarskich Szpitali Uniwersyteckich, 2014 Ø Wytyczne British Thoracic Society, 2015 Ø National Comprehensive Cancer Center (NCCN), organizacja zrzeszająca 27 wiodących centrów leczenia raka w USA wprowadzenie pilotażowych programów wczesnego wykrywania RP z wykorzystaniem NDTK Respir Med. 2018; 86(1): 53 -74. doi: 10. 5603/ARM. 2018. 0009. Kauczor H-U et al. Eur Respir J 2015; 46: 28– 39. Frauenfelder T et al. Respiration 2014; 87: 254– 64. Baldwin DR et al. Thorax 2015; 70: 794– 8. https: //www. nccn. org/professionals/physician_gls/pdf/lung_screening. pdf

Powszechne badania przesiewowe w USA Ø w 2014 roku – rekomendowane przez USPSTF Ø od 2015 badania przesiewowe wykorzystujące coroczne niskodawkowe TK klatki piersiowej wykonuje się u osób: • w 55 - 80 roku życia • 30 paczko - lat w wywiadzie • byli palacze, którzy rzucili palenie <15 lat temu Ø obecnie badania są finansowane przez Medicare i Medicaid slajd dzięki uprzejmości dr Roberta Dziedzica Moyer VA. Screening for lung cancer: U. S. preventive services task force recommendation statement. Ann Intern Med. 2014; 160: 330– 8. doi: 10. 7326/M 13 -2771.

Rekomendacje w Unii Europejskiej W 2017 roku zarekomendowano wprowadzenie badań przesiewowych raka płuca w krajach Unii Europejskiej tak szybko, jak to jest możliwe. slajd dzięki uprzejmości dr Roberta Dziedzica Oudkerk M, Devaraj A, Vliegenthart R, Henzler T, Prosch H, Heussel CP, et al. European position statement on lung cancer screening. Lancet Oncol. , 2017; 2045.

Badania przesiewowe w Gdańsku Pomorski Pilotażowy Program Badań Przesiewowych Raka Płuca (PPP) 2009 -2011 8649 uczestników, 16000 NDTK wykonanych, >100 raków płuca (Fundusze Norweskie EOG) 1. 1 mln euro Moltest 2011 -2013 100 raków płuca vs 300 kontroli (EFRRi. BP PO Innowacyjna Gospodarka) 1. 6 mln euro Moltest BIS 2016 -2018 5500 uczestników, 7500 NDTK wykonanych, >100 raków płuca (PBS NCBi. R) 1. 67 mln euro Metaboliczna i radiomiczna sygnatura wczesnego raka płuca 2018 -2022 (NCN OPUS 14) 2. 158. 200 pln slajd dzięki uprzejmości dr Roberta Dziedzica

Diagnostyka Badania: Ø podmiotowe i przedmiotowe Ø obrazowe Ø endoskopowe Ø ocena patomorfologiczna i molekularna Ø ocena zaawansowania slajd dzięki uprzejmości dr Roberta Dziedzica

Badanie podmiotowe Ø ocena pod kątem czynników ryzyka • ocena czynnego i biernego narażenia na dym tytoniowy • rodzinne występowanie nowotworów i ekspozycja na działanie szkodliwych czynników 85%

Częste objawy kliniczne Ø mało specyficzne • kaszel • duszność • krwioplucie • nawrotowe, przedłużające się zapalenia płuc • utrata masy ciała slajd dzięki uprzejmości dr Małgorzaty Jelitto-Górskiej https: //www. lungmds. com/pulmonary-symptoms/coughing-up-blood/ https: //medicalxpress. com/news/2017 -11 -evidence-scant-treatment-common-cold. html

Rzadsze objawy kliniczne Ø ból w klatce piersiowej - naciek opłucnej ściennej, żeber Ø chrypka - naciek nerwu krtaniowego wstecznego Ø zaburzenia połykania - naciek przełyku Ø ból w barku - naciek splotu ramiennego Ø zespół żyły głównej górnej - naciek i zamknięcie VCS Ø zespół Hornera - naciek splotu gwiaździstego slajd dzięki uprzejmości dr Małgorzaty Jelitto-Górskiej Kumar, B. , & Hosn, N. A. (2014). NEJM, 371(12), 1142– 1142. https: //www. statpearls. com/kb/viewarticle/23000

Diagnostyka radiologiczna Ø rentgen klatki piersiowej (RTG) – badanie pierwszego rzutu w przypadku objawów klinicznych Ø niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej (NDTK) – jako badanie przesiewowe u pacjentów bezobjawowych Ø tomografia komputerowa klatki piersiowej bez i po kontraście (TK) – w ocenie zaawansowania miejscowego, u każdego z podejrzeniem guza w RTG Ø rezonans magnetyczny (MRI) – rzadko, jedynie w podejrzeniu nacieku splotu ramiennego czy w zespole Hornera Ø pozytonowa emisyjna tomografia (PET) – badanie w celu oceny stopnia zaawansowania klinicznego przed rozpoczęciem leczenia – zlecane po diagnostyce pogłębionej slajd dzięki uprzejmości dr Małgorzaty Jelitto-Górskiej

Inwazyjne badania diagnostyczne Przezskórna biopsja igłowa Ø polega na wprowadzeniu igły w obręb zmiany patologicznej i pobraniu materiału celem oceny mikroskopowej Ø biopsje aspiracyjne cienkoigłowe (BAC) oraz biopsje skrawkowe (BS) slajd dzięki uprzejmości dr Małgorzaty Jelitto-Górskiej

Przezoskrzelowa biopsja pod kontrolą ultrasonografii ednobronchialnej (EBUS) Ø bronchoskop wyposażony w głowice USG oraz kanał roboczy do wykonania biopsji Ø wskazania: • ocena stopnia zaawansowania raka płuca • przezoskrzelowa biopsja węzłów chłonnych śródpiersia slajd dzięki uprzejmości dr Małgorzaty Jelitto-Górskiej

Wideotorakoskopia Ø zabieg polegający na wziernikowaniu jamy opłucnowej z możliwym pobraniem wycinków z opłucnej, z miąższu płuca bądź ze śródpiersia Ø zabieg przeprowadzany w warunkach sali operacyjnej slajd dzięki uprzejmości dr Małgorzaty Jelitto-Górskiej https: //en. wikipedia. org/wiki/Video-assisted_thoracoscopic_surgery Advanced medical interventions in pleural disease European Respiratory Review 2016 25: 199 -213; DOI: 10. 1183/16000617. 0020 -2016

Ocena patomorfologiczna i molekularna Ø materiał tkankowy lub komórkowy, wg WHO Ø badania cytologiczne, immunohistochemiczne i genetyczne Ø rozpoznanie nieokreślonego NDRP - tylko w przypadku braku materiału do badania

Klasyfikacja TNM Ø ocena stopnia zaawansowania klinicznego (UICC, 2015) Ø podstawa do podjęcia odpowiedniego leczenia Ø prognozowanie przebiegu choroby Ø ocena wyników leczenia Cecha: T (Tumor) - ocena stanu guza pierwotnego N (Nodes) - ocena węzłów chłonnych M (Metastazes) - ocena narządów pod kątem przerzutów slajd dzięki uprzejmości dr Małgorzaty Jelitto-Górskiej

Leczenie raka płuca w I i II stopniu zaawansowania Ø podstawą leczenia wczesnego raka płuca jest: wycięcie płata płuca oraz węzłów chłonnych śródpiersia slajd dzięki uprzejmości dr Roberta Dziedzica

Leczenie radykalne u osób z wczesnym rakiem płuca Ø stereotaktyczna radioterapia (SBRT) Ø jest wskazana u osób które nie kwalifikują się do leczenia operacyjnego ze względu na obciążenia chorobami towarzyszącymi slajd dzięki uprzejmości dr Roberta Dziedzica

Leczenie miejscowo-zaawansowanego raka płuca Ø neoadjuwantowa chemioterapia lub radio-chemioterapia, następnie leczenie operacyjne Ø radio-chemioterapia radykalna slajd dzięki uprzejmości dr Roberta Dziedzica

Podsumowanie - problemy Ø wysoka zachorowalność Ø duży odsetek zgonów z uwagi na wykrycie choroby w zaawansowanych stadiach – brak możliwości leczenia radykalnego Ø różnice między wytycznymi a faktyczną opieką Ø małe nakłady finansowe NFZ, niewystarczające finansowanie leków innowacyjnych Ø pomimo wagi społecznej problemu leczenie raka płuca nadal nie jest priorytetem Ø całkowity budżet na refundację NFZ w 2020 roku będzie o miliard złotych niższy niż przyjęto (16, 5%) w dokumencie „Polityka Lekowa Państwa 2018 -2022” https: //www. medexpress. pl/projekt-planu-finansowego-nfz-na-2020 -rok-z-akceptacja-komisji-zdrowia/74226

Skuteczne działania wydłużające przeżycie to priorytet Ø konieczność wprowadzenia profilaktyki pierwotnej (edukacja, działania antytytoniowe) i wtórnej w skali ogólnopolskiej Ø kontynuacja i ulepszenie działania szybkiej ścieżki diagnostycznej Ø zwiększenie nakładów finansowych NFZ, nowe źródła finansowania Ø korzystne kryteria AOTMi. T dla innowacyjnych leków onkologicznych Ø zwiększenie udziału leczenia skojarzonego, spersonalizowanego z wykorzystaniem nowoczesnych leków