Prof dr Jasminka GradaeviSijeri Meunarodni izvori prava socijalne

Prof. dr Jasminka Gradaščević-Sijerčić “Međunarodni izvori prava socijalne sigurnosti: Evropska socijalna povelja i instrumenti UN” Sarajevo, 12. 2014.

Sadržaj 1. Uvodni osvrt: socijalna prava u državno-pravnim sistemima 2. Sistematizacija izvora radnog prava međunarodnog porijekla 3. Akti UN: Međunarodni pakt o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima/Opcioni protokol na MPESK iz 2008 3. 1. Konvencije MOR-a 4. Evropska socijalna povelja

Kako definirati socijalna prava o o o . . “prava zakonske i druge prirode (druge odredbe) namjenjene zadovoljavanju socijalnih potreba građana i promicanju socijalne kohezije i solidarnosti”. . . Socijalna prava obuhvataju: zaposlenost, socijalnu zaštitu, stanovanje , zdravstvenu zaštitu i obrazovanje. . Socijalna prava podrazumjevaju određena potraživanja građana od društva u kojem žive. . Socijalna prava predstavljaju instrument državne intervencije u privatnj sferi koju štiti građanskim i političkim pravima, radi podrške individui te poboljšanja njezina materijalnog i socijalnog statusa. Prijedlog: umjesto “socijalna prava” pojam “socijalni standardi”.

Suvremene tendencije u razvoju socijalnih prava o o o Komodifikacija socijalnih prava (građani u sve većoj mjeri svojim sredstvima sudjeluju u ostvarivanju”ovih prava); Uspostavljanje “osnovnih socijalnih standarda” za sve građane; “Individualizacija socijalnih prava”važan segment u kontekstu roda.

2. Izvori radnog/socijalnog prava međunarodnog porijekla 1. 2. 3. 4. 5. 6. Univerzalni i regionalni međunarodni izvori: -za radno/socijalno pravo Bi. H najznačajniji: -konvencije i preporuke MOR-a i akti UN, -primarni i sekundarni izvori prava Europske unije, te -akti Vijeća Europe, 2. Bilateralni i multilateralni međudržavni ugovori o zapošljavanju (Slovenija, Srbija, Katar. . )

3. Ostvarivanje i zaštita ekonomsko socijalnih prava na univerzalnoj razini o o Normativna djelatnost UN: Univerzalna deklaracija o pravima čovjeka Međunarodni pakt o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima/Opcioni protokol na MPESK iz 2008 Normativna djelatnost Međunarodne organizacije rada (MOR/ILO): Konvencije i preporuke: međunarodni radni i socijalni standardi koji ne sadrže klauzule fleksibilnosti i koji sadrže klauzule fleksibilnosti

Međunarodni pakt o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima o o o o o Pravo na rad (član 6) Pravo na pravedne i povoljne uvjete rada (član 7) Sindikalne slobode (član 8 ) Pravo na socijalnu sigurnost (član 9) Pravo na zaštitu porodice (član 10) Pravo na odgovarajući životni standard (član 11) Pravo na najbolje fizičko i mentalno zdravlje (član 12) Pravo na obrazovanje (član 13) Pravo na sudjelovanje i korištenje pogodnosti koje nastaju razvojem kulture i nauke-kulturna prava (član 15)

Otvorena pitanja implementacije ekonomsko socijalnih prava o o o Način definiranja , ali i primjene s obzirom na formulaciju: “progresivne realizacije prava” “. . progresivna realizacija je neophodno sredstvo fleksibilnosti koje reflektira realnosti stvarnog svijeta i prepreke sa kojima se države susreću u ostvarivanju potpune realizacije ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava, ali ne može biti tumačen kao odustajanje od krajnjeg cilje, jer je svaka država članica dužna napredovati što je brže i efekasnije moguće ka ostvarenju ovih prava u potpunosti. . ” Izvor : UN Komitet za ESKP –Generalni kometar 3 iz 1990

Država ne može koristiti odredbe progresivne realizacije kao okvir za nepoštovanje međunarodnih izvora jer država mora: o Obezbjediti jačanje a ne nazadovanje ovih prava; (nazadovanje podrazumijeva razvijanje i implementiranje politika koje se udaljavaju od punog ostvarenja ovih prava, smanjivanje ulaganja za socijalno obezbjeđenje, usmjeravanje resursa u druge oblasti) o o Garanitrati nediskriminaciju; Dati prioritet ispunjenju minimalnoh razina svakog prava.

Važno o Nedostatk ili neadekvatni resursi nisu valjan/opravdan razlog za nedjelovanje države u osiguranju najšireg mogućeg stepena uživanja ekonomskih i socijalnih prava ; Pripritet mora biti zaštita ranjivih grupa; Indikatori : volja i kapacitet vlade da štiti i promovira ljudska prava

3. 1. Osnovni ciljevi i zadaci MOR-a o o o Trajni mir može se zasnivati samo na socijalnoj pravdi Filadelfiska deklaracija-doktrinarni vodič MOR-a aktuelizirala osnovne ciljeve i zadatke MOR-a: 1. RAD NIJE ROBA, 2. BIJEDA MA GDJE POSTOJALA PREDSTAVLJA OPASNOST PO BLAGOSTANJE SVIH, 3. NEOPHODNA MEĐUNARODNA SURADNJA, 4. SLOBODA IZRAŽAVANJA I UDRUŽIVANJA UVJET TRAJNOG NAPREDKA.

Savremeni izazovi pred MOR-om(1) o o o o o 1998 usvojena Deklaracija o osnovnim principima i pravima na radu, 8 Konvencija MOR-a proglašeno suštinskim konvencijama: 1. Konvencija o slobodi udruživanja i zaštiti prava na organizovanje(C. 87) 2. Konvencija o pravu na organizovanje i kolektivno pregovaranje(C. 98) 3. Konvencija o prisilnom radu(C. 29) 4. Konvencija o ukidanju prisilnog rada(C. 105) 5. Konvencija o minimalnoj dobi za zasnivanje radnog odnosa(C. 138) 6. Konvencija o najgorim oblicima dječijeg rada(C. 182) 7. Konvencija o jednakom nagrađivanju(C. 100) 8. Konvencija o diskriminaciji u pogledu zapošljavanja i zanimanja(C. 111)

Savremeni izazovi pred MOR-om(2) o o o Obaveza država članica, čak i koje nisu ratificirale 8 suštinskih Konvencija, da poštuju unapređuju i ostvaruju u dobroj namjeri principe i prava koja su predmet ovih Konvencija, odnosno: 1. Slobodu udruživanja i djelotvorno priznavanje prava na kolektivno pregovaranje, 2. Ukidanje svih oblika prisilnog ili prinudnog rada, 3. Djelotvorno ukidanje dječijeg rada, 4. Ukidanje diskriminacije u odnosu na zapošljavanje i zanimanje.

Savremeni izazovi pred MOR-om(3) o o Deklaracija MOR-a o socijalnoj pravdi u cilju pravedne globalizacije -10. juni 2008. godine Deklaracija izražava savremenu viziju mandata MOR-a u eri globalizacije: Dostojanstveni rad –centralni cilj politika zapošljavanja i razvojnih strategija, Strateški ciljevi: zapošljavanje, socijalna zaštita, socijalni dijalog i prava na radu-ciljevi međusobno povezani i međusobno podržani, pri čemu međunarodni radni standardi predstavljaju instrumentarij za njihovu primjenu.

Primjena konvencija MOR-a o o o Opća načela primjene: Obaveznosti (država članica je obavezna da stvori uvjete za stvarnu primjenu konvencijskih normi, bilo donošenjem novih normi, bilo usaglašavanjem postojećih s tim normama Zaštite minimuma prava(implementacija međunarodnih standarda rada-oko 370 međunarodnih radnih standarda) o o o Posebna načela Monistički i dualistički sistem U Bi. H: konvencije ratificira Predsjedništvo Bi. H po dobijanju pristanka od strane Parlamentarne skupštine Bi. H.

Važno U pravnom sistemu Bi. H na snazi 74 konvencija MOR-a. Stanje: decembar 2014. godine.

4. Ostvarivanje i zaštita ekonomsko socijalnih prava na regionalnoj razini o o teritorijalni domen važenja ograničava na određeni geopolitički prostor: posebno razvijeno u Evropi, ali i SAD: Organizacija američkih država(osn. 1948) Africi: Organizacija afričkog jedinstva(osn. 1963) Bliski istok: Arapska organizacija rada(osn. 1965)

Izvori o o o Evropska konvencija o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda, Evropska socijalna povelja, Evropski kodeks o socijalnoj sigurnosti, Evropska konvencija o pravnom statusu radnika migranata.

Socijalna prava u Evropskoj konvenciji o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda o - Direktna zaštita se pruža u odnosu na dva prava sadržana u Evropskoj konvenciji o ljudskim pravima i slobodama: čl. 4. Zabrana prinudnog i ropskog rada čl. 11. Sloboda sindikalnog udruživanja Od posebnog značaja za ekonomsko socijalna prava načelo nediskriminacije.

Važno o Prema stavovoma sudske prakse osnovne karakteristike Evropske konvencije vezuju se za činjenicu da je ona živ pravni instrument koji treba shvatati "u svjetlu stavova koji trenutno prevlađuju u demokratskim državama"

Evropska socijalna povelja o o Evropska socijalna povelja je temeljni dokument Vijeća Evrope na području socijalnih prava. Oslonom na njenu preambulu, ova Povelja je pandan Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i temeljnih sloboda iz 1950. godine. Evropska socijalna povelja potpisana je u Torinu 1961. godine, a stupila je na snagu 1965. godine. Povelja jamči ekonomska i socijalna prava u državama potpisnicama. Povelja iz 1961 sadrži 19 načela i socijalnih prava.

Revidirana Evropska socijalna povelja o o o Godine 1996. usvojena je izmijenjena/revidirana Evropska socijalna povelja. Revidirana Evropska socijalna povelja se (popularno) smatra svojevrsnim “Socijalnim ustavom” Vijeća Evrope Revidirana Evropska socijalna povelja sadrži 31 načelo kojim se garantiraju socijalna prava, a stupila je na snagu 1999. godine.

Nova socijalna prava u Revidiranoj Evropskoj socijalnoj povelji o o o o Pravo na zaštitu u slučaju prestanka radnog odnosa; Pravo na zaštitu potraživanja zaposlenih u slučaju insolventnosti poslodavca; Pravo na dostojanstvo na radu; Pravo radnika sa porodičnim obavezama na jednakost u tretmanu i mogućnostima; Pravo na informiranje i konsultiranje u slučaju kolektivnog otpuštanja; Pravo radničkih predstavnika na olakšice na radu i na posebnu zaštitu po osnovu obavljanja sindikalnih aktivnosti, Pravo na stan, Pravo na zaštitu od siromaštva i isključenosti u društvu.

Evropska socijalna povelja i Balkan -Albanija: na snazi od 1/1/2003; -Bi. H: na snazi od 1/12/2008; -Hrvatska na snazi od 2003; -Grčka: potpisala 3/5/1996; -Crna Gora: na snazi od 1/5/2010; -Rumunija: na snazi od 1/7/1999; -Srbija: na snazi od 1/11/2009; -Slovenija: na snazi od 1/7/1999; -Makedonija: na snazi od 1/3/2012; -Turska: na snazi od 1/8/2007

Važno o o Evropska socijalna povelja ostavlja određenu slobodu državama članica Vijeća Evrope da prilikom ratifikacije izaberu načela i socijalna prava koja će ih pravno obavezivati. Načela kojima se garantiraju socijalna prava u Evropskoj socijalnoj povolji, moguće je sistematizirati: -obavezujuća i neobavezujuća; -s obzirom na oblasti: zdravstvo, obrazovanje, stanovanje, socijalna zaštita, zapošljavanje i rad, zabrana i suzbijanje diskriminacije, prava u pogledu kretanja radnika; -s obzirom na personalno djelovanje (prava radnika, svog stanovništva, posebnih kategorija stanovnika)

Međusobni odnos Evropske socijalne povelje i Revidirane Evropske socijalne povelje o U slučaju sukoba ova dva međunarodna ugovora –rješenje u pravilima Bečke konvencije o ugovornom pravu iz 1968. godine (čl. 30) koja sadrži pravilo o primjeni kasnijeg ugovora u istoj materiji.

Bosna i Hercegovina se shodno Dijelu III član 1 stav. 1. tač. c) revidirane Evropske socijalne povelje obavezala na primjenu slijedećih odredbi o o o o Član 1. -pravo na rad –u cijelosti Član 2. -pravo na pravične uvjete rada–u cijelosti Član 4. -pravo na pravičnu naknadu-stav 3. Član 5. -pravo na organizovanje-u cjelosti Član 6. -pravo na kolektivno pregovaranje-u cjelosti Član 7. -pravo djece i maladih na zaštitu-u cjelosti Član 8. -pravo zaposlenih žena na porodiljsku zaštitu –u cjelosti

o o o o Član 9. -pravo na stručno usmjeravanje –u cijelosti Član 11. -pravo na zdravstvenu zaštitu–u cijelosti Član 12. -pravo na socijalnu zaštitu-stav 1. i 2. Član 13. -pravo na socijalnu i medicinsku pomoćstav 1, 2, i 3. Član 14. -pravo na korištenje službi socijalne zaštite-u cjelosti Član 16. -pravo porodice na socijalnu, pravnu i ekonomosku zaštitu-u cjelosti Član 17. -pravo djece i mladih na socijalnu, pravnu i ekonomsu zaštitu –u cjelosti

o o o Član 20. -pravo na jednake mogućnosti i jednak tretman u pitanjima zapošljavanja i zanimanja bez diskriminacije na osnovu spola–u cijelosti Član 21. -pravo na informiranje i konsultiranje –u cijelosti Član 22. -pravo na učešće u određivanju i unapređivanju uvjeta rada i radnog okruženja-u cjelosti Član 23. -pravo starih osoba na socijalnu zaštitu –u cijelosti Član 28. -pravo predstavnika radnika na zaštitu u preduzeću i dodjeljivanje adekvatnih sredstava-u cjelosti

Zaštita socijalnih prava u okviru Evropske socijalne povelje zasniva se na o o o Postupku ispitivanja izvještaja Postupku po kolektivnim žalbama Važno Bi. H nije prihvatila postupak po kolektivnim žalbama