Proefschrift Spel tussen amusement en kunst de verbeelding

Proefschrift Spel tussen amusement en kunst: de verbeelding van cultuur in games Jef Folkerts

Spel tussen amusement en kunst: de verbeelding van cultuur in games Motivatie: 1. Het games-zijn-(geen)-kunst-debat 2. Ludologie-narratologiedebat 3. Tegengestelde opvattingen over rol & functie van games 4. Aanname: entertainment-gamers spelen puur voor fun, blijven aan de oppervlakte (niet geïnteresseerd in 'diepere lagen’) Jef Folkerts School of Communication & Media

Onderzoeksvraag: kunnen videogames – via gamenarratie enerzijds en/of via spelaspecten anderzijds – aanzetten tot betekenisgeving, verbeelding en reflectie? Zo ja, hoe? Deelvragen: • Welke vormen van verbeelding spelen een rol bij het gamen? • Wordt die verbeelding vooral gestimuleerd door: de gameverhalen? of door de gameplay en de game mechanics? • kunnen games aanzetten tot een artistieke ervaring? • zo ja, welke kenmerken of processen zijn daarvoor verantwoordelijk? School of Communication & Media

Enkele aannames uit de theorie • Betekenisgeving en verbeelding zijn mentale processen • Een bijzondere vorm van verbeelding is de artistieke ervaring • De kunstervaring kenmerkt zich door nabootsing van betekenisprocessen (mimesis) In deze studie onderscheid ik: • Verbeelding van de handeling (entertainmentervaring) • Verbeelding van bewustzijn (artistieke ervaring) Jef Folkerts 10 - 03 -2013 School of Communication & Media

Entertainmentervaring • We worden meegenomen door het spel, gegrepen door de actie • We vergeten alles om ons heen • We gaan deel uitmaken van de voorstelling • We vergeten dat we met een representatie te maken hebben (vgl. flow, transparant immediacy) Jef Folkerts School of Communication & Media

Kunstervaring • Begint als entertainmentervaring (verbeelding van de handeling), maar afwijking stimuleert verbeelding van bewustzijn/betekenisproces: ü Kunstenaar verwerkt persoonlijke visie op leven in tastbare, zichtbare vorm (beeld, schilderij, toneelstuk, roman) ü Kunstwerk: particuliere verbeelding van (aspect van) het leven/de wereld ü Er komen, al dan niet opzettelijk, opvattingen van de kunstenaar in het werk terecht ü Beschouwer gestimuleerd vergelijkbare verbeelding te re-creëren Jef Folkerts 10 - 03 -2013 School of Communication & Media

Game analyse: Mainstream entertainment games: Bioshock, Fable II & Heavy Rain Indie-games: Braid & The Path Onderscheid in aspecten die verbeelding en reflectie stimuleren: • game play & game mechanics (procedurele retoriek) • verhaal • impliciet commentaar (indicatie voor kunstervaring) Jef Folkerts 10 - 03 -2013 School of Communication & Media

Hypothesen uit game analyse 1. Game-specifieke hypothesen over gameplay- en 2. • • • verhaalgebeurtenissen die aanzetten tot verbeelding en reflectie Game-overstijgende, generieke hypothesen: de meeste gamers zijn niet geneigd tot nadenken over (aspecten uit) eigen wereld (ethiek, gedrag, politiek, religie etc. ) professionele gamers zijn meer dan reguliere spelers geneigd tot reflectie op wereld om ons heen voorkeur voor visuele stijl en esthetiek als kunstkenmerk in games: beïnvloed door institutionele kunstopvatting in onze samenleving: kunst is wat in bepaalde kringen kunst wordt genoemd Jef Folkerts 10 - 03 -2013 School of Communication & Media

Resultaten enquête Meest opvallend: 78% voelt zich wel eens aangezet tot nadenken over eigen wereld de game als teken (voorbehoud: zelf-rapportage) Fundamentele hypothese - entertainment gamers spelen oppervlakkig, niet geïnteresseerd in 'diepere lagen’ – is daarmee ongeldig: veel gamers worden wel degelijk aangezet tot reflectie op situaties en gebeurtenissen in de wereld om ons heen Jef Folkerts School of Communication & Media

Game-specifieke resultaten, gemiddelde van 3 mainstream games Game mechanics and gameplay stimuleerden: 30% tot verbeelding van de handeling / reflectie op in-game aspecten (entertainment) 23% tot reflectie op de wereld om ons heen (verbeelding van cultuur) Het verhaal stimuleerde: 70% tot reflectie op in-game narratieve aspecten 40% tot reflectie op situaties & gebeurtenissen in de eigen wereld (verbeelding van cultuur) (Bevestigd door analyse van respons open vragen) Jef Folkerts School of Communication & Media

Over welke thema’s en situaties in de wereld denken respondenten na? Bioshock: • • • morele en politieke vraagstukken over uitwassen kapitalisme strijd tussen communisme en kapitalisme, inclusief koude oorlog het aan de kaak stellen van zwart-wit-denken in onze wereld Medische ethiek in onze eigen wereld het creëren en opdringen van het menselijk ideaalbeeld via reclame politieke ideologieën en de tegenstelling tussen individualisme en collectivisme de corrupte aard van de mens en corruptie van de macht tot mislukkend gedoemde streven naar Utopia als onmogelijke opgave onze houding in bij keuzes tussen goed en kwaad de ogenschijnlijk vrije keuzes die we hebben tussen altruisme en egoïsme Jef Folkerts School of Communication & Media

Game-specifieke resultaten Kunstervaring ondergaan? (verbeelding van bewustzijn, mimesis) Indicatie: impliciet commentaar opgemerkt in gameplay of verhaal: 24% in Fable II 31% in Heavy Rain 55% in Bioshock Conclusie: 41% van de totale steekproef n =206: had artistieke ervaring tijdens het spelen (bevestigd door analyse van respons open vragen) Jef Folkerts School of Communication & Media

Games als kunst? Vraag: is deze game een kunstgame? 62%: Heavy Rain 61%: Bioshock 25%: Fable II Kenmerken om games als kunst te bestempelen (bijzondere vormgeving, , bijzonder verhaal, afwijkende gameplay, bijzondere mechanismen, morele dilemma’s, emoties, genre-experiment) Bijzondere vormgeving: 94%: Bioshock 86%: Fable II 86%: Braid 59%: Heavy Rain (als enige afwijkend: morele dilemma’s meest genoemde kunstkenmerk: 94%) Bevestigt hypothese over esthetische voorkeur kunstopvatting Jef Folkerts School of Communication & Media

Hypothesen m. b. t. verschillen tussen professionele & reguliere gamers Geneigdheid tot verbeelding en reflectie: Alleen in Bioshock enkele significante verschillen (bij enkele gamesituaties) Niet bij de andere games! De nul-hypothese - er is geen verschil - is niet verworpen: er bestaat geen statistisch verschil tussen professionals en reguliere gamers in geneigdheid tot reflectie Jef Folkerts School of Communication & Media

Conclusies Reguliere mainstream entertainment games … • zijn een vorm van cultuur en representeren aspecten en opvattingen uit onze cultuur • vertegenwoordigen esthetische en artistieke waarden • kunnen kennis, inzichten, waarden en principes uit- en overdragen (niet voorbehouden aan applied games) • kunnen net als kunst aanzetten tot verbeelding van de handeling en verbeelding van bewustzijn, en tot reflectie op aspecten, situaties en gebeurtenissen in de samenleving School of Communication & Media

Bijdrage van mijn studie Een kennisprobleem beantwoord Op basis van theoretisch onderzoek inzicht verschaft in: • het onderscheid tussen kunstervaring en entertainmentervaring, als toevoeging op de institutionele kunstopvatting Op basis van empirisch onderzoek inzicht verschaft in: • de aard van betekenisgeving, verbeelding en reflectie in games • games als culturele representatie Een praktisch kennisprobleem beantwoord Game designers kunnen inzichten uit mijn studie gebruiken om de gameplayervaring te ‘verdiepen’ met designprincipes die reflectie and mimesis stimuleren (via narratie & game mechanics) Er lijkt onder gamers een groeiende behoefte te bestaan meer complexe, meerlagige, en ambigue games School of Communication & Media

Mogelijk vervolgonderzoek • Ontwikkeling meer valide methodiek om de kunstervaring te ‘meten’ • Onderzoek naar de mogelijke inzet, functionaliteit en effectiviteit van toegepaste kunst, met name op het gebied van games en interactieve media • Welke rol kan daarin worden toegekend aan de kunstervaring, primair opgevat als cognitief proces (nabootsing en verbeelding van betekenisprocessen, metacognitie & metareflectie) met betrekking tot leren en gedragsverandering in onderwijs, zorg, consumentengedrag, politiek, religieus en ecologisch bewustzijn, etc. School of Communication & Media

Proefschrift Spel tussen amusement en kunst: de verbeelding van cultuur in games Game Over Jef Folkerts