PRIRODA TLA I OSNOVNI POKAZATELJI Tipini problemi Mehanike

PRIRODA TLA I OSNOVNI POKAZATELJI

Tipični problemi Mehanike tla n n n ocena sposobnosti tla da primi opterećenje temelja konstrukcija građevinskih objekata analiza stabilnosti zemljanih konstrukcija, nasipa i nasutih brana određivanje pritisaka tla na konstrukcije prognoziranje kretanja vode kroz tlo stabilnost prirodnih padina, potencijalnih ili aktivnih klizišta i drugih kosina poboljšanje mehaničkih osobina tla

n Mehanika tla se bavi mehaničkim ponašanjem veće mase tla, dok se hemijska ili fizička priroda u vezi sa mikroskopskim osobinama ne razmatraju (geologija, minerologija, pedologija) n Mehanika tla se uglavnom bazira na mehanici neprekidnih sredina, a u rešavanju nekih problema i mehanici krutih tela. U mehanici tla se primenjuje i otpornost materijala, jer kao i drugi materijali tlo ima ograničenja u odnosu na nosivost

1. 1 POSTANAK TLA n Sa građevinske tačke gledišta, tlo je prirodna mešavina mineralnih zrna, koja se mogu razdvojiti mehaničkim postupkom. Tlo je, najčešće, necementirani skup granularnog (zrnastog) materijala mineralnog i organskog porekla. Cementne veze između zrna mogu u izvesnoj meri uticati na mehaničko ponašanje mase tla ali se podrazumeva da su cementne veze između zrna relativno slabe. Ukoliko su cementne veze znatne čvrstoće, tada se najčešće može govoriti o steni, a ne o tlu. n Tlo nastaje kao proizvod mnogih hemijskih i fizičkih procesa raspadanja površinskih delova stena koji su izloženi spoljnim uticajima. Zrna tla nastaju u cikličnom procesu raspadanja čvrstih stena usled uticaja temperaturnih promena, sunca, vode i hemijskih procesa

FIZIČKI PROCESI n Izazivaju raspadanje osnovne stene na fragmente, komade stena različitih veličina: Zamrznuta voda u prslinama, ciklično mržnjenje i kravljenje može izazvati degradaciju do znatne dubine U drugim ekstremnim uslovima visokog zagrevanja površine u pustinjama kamen se zagreje do relativno visoke temperature u toku dana, a posle se u toku noći ponovo relativno brzo hladi. Fizički procesi pri nastanku tla nakon degradacije osnovne stene mogu se opisati erozijom usled dejstva vetra, vode ili glečera. Rezultat fizičkog raspadanja su čestice koje imaju isti sastav kao i stena od koje su nastale

HEMIJSKI PROCESI n Izazivaju promenu tipa minerala osnovne stene usled dejstva vode (naročito ako sadrži tragove kiselina, baza ili CO 2). Hemijsko raspadanje proizvodi nove minerale, mehanički slabije i veće zapemine od minerala u zdravoj steni. Krupnija zrna su čvršća i mineral je najčešće kvarc. Manja zrna su verovatno slabija. Gline čine tla sastavljena od mekih sitnih čestica da se optičkim mikroskopom ne mogu jasno videti. Ove pokazuje da se može očekivati izvesna razlika u mehaničkom ponašanju.

Ogroman broj minerala koji se nalaze u zemljinoj kori može se podeliti na 4 osnovne grupe: 1. 2. 3. 4. Relativno čvrsti i postojani minerali: kvarc, feldspati (grade peskove i šljunkove) Manje čvrsti ali stabilni silikati: olivin, augin, hornblenda Meki ljuspasti alumosilikati koji se lako mrve: liskun, biotit, muskovit Veoma meki minerali glina: kaolinit, monmorionit, ilit Kod različitih vrsta tla mogu se očekivati različita mehanička ponašanja

Tla kakva se nalaze u prirodi mogu se podeliti na: n Transportovana n Rezidualna Transportni faktori: n Gravitacija, nastaju koluvijalna tla n Voda, nastaju: aluvijalna, marinska, lakustrinska tla n Vetar, eolska tla n Glečeri, formiraju morene Rezidualna tla: brzina raspadanja je veća od brzine odnošenja

1. 2 IDENTIFIKACIJA I KLASIFIKACIJA TLA n n Biraju se kriterijumi za klasifikaciju koji omogućuju klasifikovanje uz minimalni napor i trošak, tako da se nakon završene klasifikacije može dobiti orijentaciona predstava o mogućem ponašanju i svojstvima tla (stišljivost, čvrstoća, vodopropusnost, ugradljivost) Kao generalna osnova za klasifikaciju normalnog, pretežno neorganskog tla, usvojena je podela na dve glavne klase sa graničnom vrednošću veličina zrna od 0, 075 mm, a u nekim zemljama za granicu se usvaja veličina zrna od 0, 074 ili 0, 06 mm, tako da: - krupnozrna tla sadrže preko 50% zrna većih od 0, 075 mm (ili 0, 06 mm) - sitnozrna tla sadrže preko 50% zrna manjih od 0, 075 mm (ili 0, 06 mm)

n KRUPNOZRNA TLA variraju sa veličinama zrna od komada stene do šljunka i peska. Kvarc, zbog svoje tvrdoće i postojanosti, je mineral koji preovladava u sadržaju mnogih šljunkova i peskova, ali se pojavljuju i drugi minerali sa različitim relativnim učešćem. Terenska identifikacija je relativno jednostavna n SITNOZRNA TLA se najvećim delom sastoje od zrna prašine i gline. Ne mogu se sva zrna videti golim okom, menjaju konzistentno stanje sa promenom sadržaja vode. Za ovu osobinu, koju nemaju krupnozrni materijali, koristi se u Mehanici tla izraz plastičnost. n ORGANSKA TLA u našem podneblju uvek sadrže organske materije, koje se najvećim delom pojavljuju u delimično raspadnutim oblicima vegetacije uz humus

GRANULOMETRIJSKI SASTAV TLA Definisan je krivom koja opisuje sadržaj zrna različite veličine izražen u procentima težine

"Prečnik", koji se pripisuje zrnu, je prečnik najveće kuglice, koja može da prođe kroz kvadratni otvor sita iste veličine kroz koji prolazi i zrno. Pokazatelji za opis krupnozrnog tla: d 10 d 50 efektivna veličina zrna srednja veličina zrna cu= d 60 / d 10 cz= (d 30)2 /( d 10 d 60) koeficijent uniformnosti koeficijent zakrivljenosti cu>4 cu>6 cz= 1 -3

1. 3 ODNOSI FAZA I POKAZATELJI FIZIČKOG STANJA TLA

SPECIFIČNA TEŽINA Gs Ws Vs težina suvog uzorka tla zapremina čvrstih čestica JEDINIČNA TEŽINA ČVRSTIH ČESTICA g w = 9. 807 k. N/m 3 POROZNOST ili RELATIVNA POROZNOST KOEFICIJENT POROZNOSTI

SADRŽAJ VODE ili VLAŽNOST STEPEN ZASIĆENJA Sr = 0 0 < Sr < 100% Sr = 100% suvo tlo, nezasićeno ili delimično zasićeno tlo,

TEŽINE i ZAPREMINE JEDINIČNA TEŽINA TLA ili zapreminska težina Jedinična težina tla u suvom stanju Jedinična težina tla u zasićenom stanju

GRANICE KONZISTENTNIH STANJA, ili Aterbergove granice konzistencije granice se odnose isključivo na sitnozrna tla

Pomoću ovog pokazatelja, koji se označava sa LL ili w. L, sitnozrne frakcije tla mogu se podeliti na sledeće osnovne grupe: w. L < 20 % - neplastično (NP) 20 % < w. L < 50 % - niska plastičnost (L) w. L > 50 % - visoka plastičnost (H) INDEKS PLASTIČNOSTI definiše interval IP = LL ‑ PL. Najznačajniji ili najveći deo mehanike sitnozrnog tla bavi se područjem u granicama vlažnosti tla u ovom rasponu od LL do PL INDEKS KONZISTENCIJE je pokazatelj kojim se numerički definiše stanje konzistencije izrazom: tako da se pomoću ovog indeksa mogu definisati sledeća konzistentna stanja: IC < 0 tečno stanje 0 < IC < 1. 00 plastično stanje 1 < IC < 1. 25 polutvrdo stanje IC > 1. 25 tvrdo stanje

1. 4 JEDINSTVENA KLASIFIKACIJA AC klasifikacija (Airfield Clasification) Krupnozrna tla (preko 50% zrna većih od 0, 075 mm) PRIMARNA OZNAKA Krupnozrna tla sa preko 50 % zrna većih od 0, 075 mm Sitnozrna tla sa preko 50 % zrna manjih od 0, 075 mm OPISNA OZNAKA G (šljunak) W S (pesak) U P F C M (prašina) L C (glina) (I) O (organsko tlo) H dobra jednolična graduiranost slaba prašine primese gline niska (srednja) plastičnost visoka

Sitnozrna tla (preko 50% zrna manjih od 0, 075 mm) C- glina M- prašina O- organsko tlo