PRIMARNI NOVAC Milena Lutovac asistent Ekonomski fakultet u

PRIMARNI NOVAC Milena Lutovac, asistent Ekonomski fakultet u Beogradu

1. Koncept primarnog novca � Nebankarski privredni subjekti � Banke � Centralna banka � Proces medjusobnog delovanja različitih finansijskih tržišta može se predstaviti: M=mx. B

� Finansijski posrednici-mobilišu slobodna novčana sredstva u privredi � Stabilnost koeficijenta likvidnih rezervi banaka

� Koja je razlika? � Dm⇢depozitni novac nebankarskih subjekata � R⇢rezerve ili depoziti banaka kod Centralne banke � Koja varijabla ima veći kvalitet?

� M=B(1+G/DM)/(R/DM+G/DM) � Primarni novac može biti izražen na dva moguća načina: 1. Metog „upotrebe“ monetarne baze, B=G+R 2. Metod „kreiranja“ monetarne baze ◦ Primarni novac se predstavlja kao suma svih oblika aktive navedenih na levoj strani bilansa CB minus zbir svih oblika nemonetarne pasive

Tri definicije primarnog novca 1. 2. 3. Primarni novac uključuje kredite CB koji su dati ostalim monetarnim institucijama, drugim finansijskim i nefinansijskim institucijama +/- neto iznos deviznih transakcija CB Ima za cilj da prikaže autonomne tokove u formiranju primarnog novca Predstavlja pokazatelj likvidnosti sistema poslovnih banaka

2. Mehanizmi i tokovi kreiranja primarnog novca � AKTIVA � Finansijska aktiva= -Krediti odobreni bankama(KB)+ -Krediti odobreni neposrednim komitentima (KNK)+ -Devizne transakcije sa inostranstvom (FA) � Ostala aktiva= -Ostali plasmani(OC) AKTIVA PASIVA � Monetarna pasiva= -Gotov novac u opticaju (G) -Depoziti (rezerve) banaka (R) -Devizne transakcije sa inostranstvom(FP) � Nemonetarna pasiva= -Depoziti nebankarskih sektora (CD) -Ostala nemonetarna pasiva (ONP) � PASIVA

� Tri empirijski značanja sektora: 1. Banke 2. Različite državne, odnosno nemonetarne finansijske institucije 3. Sektor inostranstvo � Kanali emisije primarnog novca: 1. Operacije CB na otvorenom tražištu 2. Devizne transakcije CB sa inostranstvom 3. CB kao direktni zajmodavac

Operacije Centralne banke na otvorenom tržištu � Transakcije centralnih banaka u poslovima prodaje i kupovine državnih hartija od vrednosti �U razvijenim tržišnim privredama najčešće se koriste državne obveznice i blagajnički zapisi centralne banke � Direktno se utiče na likvidnost banaka i promene nivoa kamatnih stopa

Operacije Centralne banke na otvorenom tržištu 1. Kupovina državnih HOV: Aktiva Državne HOV Bilans stanja CB 1000 Ukupno 1000 Pasiva Depoziti banaka(Rezerve) 1000 Ukupno 1000 2. Prodaje državnih HOV: Aktiva Državne HOV Bilans stanja CB -1000 Pasiva Depoziti banaka (Rezerve) -1000 Ukupno -1000

� Kakav efekat imaju operacije na otvorenom tržištu na promenu nivoa kamatnih stopa HOV? � Prodaja? � Kupovina?

Devizne transakcije centralne banke sa inostranstvom � Monetarni efekti deviznih transakcija CB imaju dvostruki karakter: ◦ Istovremeno predstavljaju kreiranje ili povlačenje primarnog novca ◦ Kreiranjem ili povlačenjem primarnog novca povećava se ili smanjuje kreditni potencijal poslovnih banaka

4. Devizne transakcije CB: CB kupuje devizna potraživanja (rast deviznih rezervi) Aktiva Bilans stanja CB Devizna aktiva 1000 Pasiva Depoziti banaka (rezerve) 1000 Ukupno 1000 CB prodaje devizna potraživanja (pad deviznih rezervi) Aktiva Bilans stanja CB Devizna aktiva -1000 Pasiva Depoziti banaka (rezerve) -1000 Ukupno -1000

Krediti centralne banke poslovnim bankama � Obavljanje tradicionalne funkcije na polju regulisanja novca i kredita � Delovanje na odrdjene područja privredne aktivnosti

MEHANIZAM KREIRANJA I POVLAČENJA NOVČANE MASE

Priroda i struktura kreiranja novca �

� Tri 1. 2. 3. osnovna učesnika na novčanom tržištu: Centralna banka Sistem poslovnih banaka Sektor nebankarskih ekonomskih subjekata � Specifično � M=G+Dm ekonomsko ponašanje i različiti motivi

� Kakva je stvarna moć CB u pogledu regulisanja količine novca? � Kolika je težina uticaja CB na kretanje količine novca u poređenju sa uticajem sektora poslovnih banaka i sektora ostalih nebankarskih privrednih subjekata?

Teorija procesa formiranja novčane mase � Teorija tehničkog monetarnog multiplikatora � Proces kreiranja novca egzogeno kontrolisan od strane monetarnih vlasti � Radovima savremenih monetarnih ekonomista postavljeni su temelji biheviorističkog gledišta

Pogledi neokenzijanaca � Poslovne banke su orijentisane na postizanje maksimalno mogućeg profita � Portfolio - holdinzi poslovne banke: Imovina koja donosi prihod Nekamatosna sredstva rezervi � Rezerve likvidnosti

Pogledi monetarista �

� Uslovi za kontrolisanje varijable M: 1. Monetarne vlasti kontrolišu volumen primarnog novca 2. Odnos M/B konstantan ◦ Stabilnost koeficijenata ponašanja t, g, l

Bankarski kredit kao instrument emisije i povlačenja novčane mase �

Nemonetarni depoziti kao kanal stvaranja i povlačenja novčane mase � Porast nemonetarne pasive ⇢ smanjenje novčane mase � Poslovne banke mogu da funkcionišu kao: ◦ Poslovne banke ◦ Investicioni fondovi ili finansijski posrednici U okviru nemonetarne pasive: - Ograničeni depoziti - Nemonetarne obaveze banaka po viđenju - Saldo „razne aktive i pasive“

Devizne transakcije banaka kao kanal kreiranja i povlačenja novčane mase � Monetarni � Uslovi efekti platnog i deviznog bilansa visoke varijabilnosti otežavaju predvidjanje njihovih efekata

Konsolidovani bilans monetarnog sistema � PASIVA � AKTIVA � Potraživanja od inostranstva (Аi) � Ostala aktiva (domaći plasmani) (Аd) � Obaveze prema inostranstvu (Pi) � Novčana masa (M) � Ostale (nemonetarne) obaveze (NP)

ΔМ = Δ Аd - ΔNP + (ΔАi - ΔPi) � Uticaj deviznih transakcija monetarnig sistema sa inostranim licima � Polazi se od postavke da platni bilans obuhvata sve transakcije domaćih subjekata sa inostranim subjektima � PB+ ΔZ+ (ΔPi _ΔАi)=0 � PB=saldo platnog bilansa � Z=neto inostrane obaveze nemonetarnih subjekata � ΔМi = ΔАi – ΔPi= PB+ ΔZ � Monetarni efekat platnog bilansa zavisi od iznosa salda platnog bilansa i od strukture inostranog zaduženja po sektorima �