Postpy wakcynologii dr hab n med Ewa MajdaStanisawska

Postępy wakcynologii dr hab. n. med. Ewa Majda-Stanisławska Katedra i Klinika Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Wakcynologia (Vaccinology) - nauka o szczepieniach ochronnych Bakteriologia/wirusologia Medycyna Immunologia szczepień Technologia produkcji, warunki transportu i przechowywania

Odporność przeciw chorobom zakaźnym

Wytworzona sztucznie odporność bierna - podawanie przeciwciał Zalety: natychmiastowa ochrona, najskuteczniejsza możliwość leczenia niektórych chorób u Wady: 1. trwa krótko - do 6 tygodni, 2. upośledza czynną odpowiedź na wprowadzone w tym czasie antygeny, w tym antygeny szczepionkowe 3. możliwość przeniesienia czynników zakaźnych u

Wytworzona sztucznie odporność bierna -podawanie przeciwciał u Choroby w których podanie przeciwciał jest najskuteczniejszą metodą leczenia: błonica, tężec, zatrucie jadem kiełbasianym, ukąszenie przez węża, noworodek matki chorej na ospę wietrzną u Zastosowanie uodpornienia czynno - biernego (surowica + szczepionka): - wścieklizna - tężec - ekspozycja na HBV osoby podatnej

Rodzaje przeciwciał stosowanych do uodpornienia biernego: IMMUNOGLOBULINA LUDZKA Przygotowywana z surowicy zdrowych, dorosłych ludzi u Zawiera różnorodne przeciwciała u Stosowana w ciężkich zakażeniach, szczególnie u osób z zaburzoną odpornością u

Rodzaje przeciwciał stosowanych do uodpornienia biernego: SWOISTA IMMUNOGLOBULINA u u Gamma globulina otrzymana od osób niedawno wyleczonych z choroby zakaźnej lub od hiperimmunizowanych (wielokrotnie szczepionych) ochotników Przykłady: immunoglobulina przeciw WZW B (HBIG) ludzka immunoglobulina przeciw wściekliźnie (HRIG) ludzka immunoglobulina przeciwko ospie wietrznej i półpaścowi (HVIG)

Rodzaje przeciwciał stosowanych do uodpornienia biernego: ANTYTOKSYNA jest rodzajem swoistej immunoglobuliny u ANTYTOKSYNA to swoiste przeciwciała neutralizujące toksynę (truciznę). Uzyskuje się je podając zwierzętom (zwykle koniom) lub ludziom ochotnikom toksynę i pobierając od nich surowicę, która jest opracowana poprzez zagęszczanie, eliminację innych białek, sterylizację u

Przykłady zastosowania antytoksyn u ANTYTOKSYNA przeciwko jadowi kiełbasianemu, przeciwbłonicza, przeciwtężcowa u ANTYWENINA przeciw ukąszeniom węży

ANATOKSYNA u ANATOKSYNA (Toksoid) to inaczej toksyna (trucizna) bakteryjna pozbawiona poprzez obróbkę laboratoryjną właściwości toksycznych, ale zachowujące swoje właściwości antygenowe. Anatoksyny są stosowane w niektórych szczepionkach np. anatoksyna błonicza, tężcowa

Szczepionka jest to produkt pochodzenia biologicznego zawierający substancje zdolne do wywołania takich procesów immunologicznych, które prowadzą do powstania trwałej odporności przeciwko określonej chorobie zakaźnej

Cele szczepień ochronnych u Zapobieganie zachorowaniu u osoby szczepionej u Zmniejszenie liczby chorujących ( zapadalności) - odra u Eliminacja choroby z danego obszaru poliomyelitis u Eradykacja (wykorzenienie) choroby na świecie – ospa prawdziwa

Eliminacja drobnoustroju chorobotwórczego ze środowiska człowieka = ERADYKACJA (wykorzenienie) Możliwa tylko w odniesieniu do mikroorganizmów, których jedynym rezerwuarem jest człowiek u Szczepienie prowadzone we wszystkich krajach, w których występuje choroba, u co najmniej 90% podatnej populacji u Udany program eradykacji ospy prawdziwej (1979 r) u Program WHO „świat bez polio”? - w założeniu eradykacja Poliomyelitis do 2000 roku u

Ospa prawdziwa (Variola vera)

Edward Jenner - zastosowanie wirusa ospy krowiej dla uzyskania odporności przeciwko wirusowi ludzkiej ospy prawdziwej

Obawy przed stosowaniem szczepień ochronnych są tak dawne, jak same szczepienia James Gillray, The Cow-Pock—or—the Wonderful Effects of the New Inoculation! (1802)

Ospa prawdziwa (Variola vera) Pierwsza choroba zakaźna, przeciwko której opracowano szczepionkę: Edward Jenner 1796 r u Pierwsza choroba zakaźna, którą zwalczono na świecie dzięki szczepieniom ochronnym - (ostatnie naturalne zachorowanie zarejestrowano 26. 10. 1977 roku w Somalii) u Ostatnie zakażenie laboratoryjne - 1978 rok, Uniwersytet Medyczny w Birmingham u Certyfikat globalnej eradykacji ospy prawdziwej 9. 12. 1979 u

Cechy idealnej szczepionki u Jednorazowa dawka antygenu u Trwała odpowiedź (na całe życie) u Pełna odporność u 100% szczepionych u Nie wywołuje żadnych działań niepożądanych u Niska cena (możliwość powszechnego stosowania)

A crowd of people in Niger, West Africa awaiting vaccination during the Smallpox Eradication and Measles Control Program in the late 1960 s or early 1970 s. Image: Dr. JD Millar/CDC.

Drogi podania szczepionki u Najczęstsze: injekcja domięśniowa lub podskórna u Podanie doustne: szczepionka przeciwko polio OPV (Sabina), szczepionka przeciwko rotawirusom u Podanie donosowe (historyczne-ospa prawdziwa); grypa – zarejestrowana w USA)

PODSTAWY PRAWNE Program szczepień ochronnych na rok 2014 Ogłaszany w formie załącznika do Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego u zawiera zasady przeprowadzania szczepień ochronnych przeciwko chorobom zakaźnym w 2014 roku. u

Szczepienia zalecane dla grup ryzyka medycznego

KALENDARZ SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH: punkty I. A. oraz I. B. PSO I. A. Szczepienia obowiązkowe dzieci i młodzieży według wieku u I. B. Szczepienia obowiązkowe osób narażonych w sposób szczególny na zakażenie u u II. A. Szczepienia zalecane – nie finansowane z budżetu państwa,

Rodzaje szczepionek - w zależności od budowy składników antygenowych 1. Żywe drobnoustroje, rozmnażające się w organizmie człowieka a. Naturalne (wirus krowianki) b. Atenuowane (BCG, MMR, ospa wietrzna) 2. Pełne drobnoustroje, niezdolne do rozmnażania w organizmie człowieka a. Pełnokomórkowe, zabite bakterie (krztusiec) b. Inaktywowane wirusy (WZW A)

Podział szczepionek w zależności od ilości antygenów u Monowalentne - zawierające jeden antygen drobnoustroju np. szczepionka przeciw WZW B. u Poliwalentne - zawierają kilka serotypów tego samego gatunku drobnoustroju np. szczepionka przeciwko poliomyelitis (typ 1, 2 i 3); przeciwko pneumokokom, grypie.

Podział szczepionek w zależności od ilości zawartych gatunków drobnoustrojów u Pojedyncze (jeden gatunek drobnoustroju) u Skojarzone (kilka gatunków w jednej strzykawce np. szczepionka błoniczo-tężcowo-krztuścowa (DTP), szczepionka przeciwko WZW A i WZW B (TWINRIX), odra+świnka+różyczka (MMR)

Szczepionki bakteryjne pełnokomórkowe martwe (zabite) lub żywe (atenuowane) u Szczepionki z zabitych bakterii produkuje się z hodowanych drobnoustrojów, które zostały zabite przez wysoką temperaturę lub odczynniki chemiczne (aceton, formalinę, tiomersal, fenol). Sposób zabicia musi być tak dobrany, aby zachować immunogenność preparatu czyli jego zdolność do wywołania swoistej odpowiedzi immunologicznej) u Żywe, atenuowane szczepionki przygotowuje się przez częste pasażowanie na sztucznych pożywkach

Próby zapobiegania gruźlicy szczepienie prątkiem bydlęcym metodą Kocha

Atenuacja jest to proces pozbawiania właściwości chorobotwórczych drobnoustroju (zjadliwości bakterii, wirulencji wirusów) przy zachowaniu wszystkich składników antygenowych warunkujących immunogenność

Ludwik Pasteur - zastosowanie sztucznych pożywek do hodowli bakterii, utrata zjadliwości (atenuacja)

Rodzaje szczepionek - w zależności od budowy składników antygenowych 3. Fragmenty drobnoustrojów a. Wielocukry otoczki b. Antygen powierzchniowy (WZW B) 4. Toksoidy bakterii (błonica, tężec) 5. Rekombinanty DNA a. Gen klonowany w komórkach (WZW A) b. Geny wyrażane w wektorach c. DNA (goły)

Co to jest otoczka bateryjna? u Otoczka to sztywna struktura zewnętrzna komórki bakteryjnej u Otoczki są zbudowane z wielocukrów u Otoczki chronią przed fagocytozą, zapobiegają aktywacji dopełniacza na drodze alternatywnej u Ważną rolę w niszczeniu tych bakterii odgrywają komórki żerne śledziony (pochłanianie bez uprzedniej opsonizacji)

Produkty pochodzenia bakteryjnego stosowane w szczepieniach - wielocukry otoczki Wielocukry otoczki Haemphilus influenzae to bardzo małe antygeny, tzw. antygeny niekompletne: hapteny u Hapteny mogą reagować z wytworzonymi przeciwciałami, ale same nie są immunogenne u Immunogenność uzyskuje się przez połączenie (skonjugowanie) z nośnikiem u Nośnikami w szczepionkach przeciwko Hi. B mogą być: toksoid błoniczy, toksoid tężcowy (Hiberix, Act Hib), białko błony zewnętrznej meningokoków (Pedvax Hi. B) u

Streptocccus pneumoniae szczepionka 13 -walentna skoniugowana - Prevenar u 13 serotypów wielocukrów otoczki, najczęściej powodujących choroby inwazyjne u małych dzieci 1, 3, 4, 5, 6 A, 6 B, 7 F, 9 V, 14, 18 C, 19 F, 23 F

Wrażliwa populacja

Odporność gromadna: szczepienie zmniejsza częstość zachorowań x x x

Niepożądane odczyny poszczepienne NOP

Znaczenie szczepionek zawierających toksoidy bakteryjne u Uodpornienie toksoidem jest skuteczne przez rok lub dłużej. u u Konieczne są szczepienia przypominające. Przedłużenie działania bodźca antygenowego i wzmocnienie jego immunogenności uzyskuje się poprzez dodanie adiuwantów (łac. adiuvare -pomagać).

Szczepionki zawierające toksoidy u Anatoksyna błonicza i tężcowa adsorbowane na wodorotlenku glinu u Szczepionki DT lub Td u Szczepionki skojarzone z antygenami krztuśca, polio, Hi. B, HBV: u. DTa. P, DTa. P-IPV-Hi. B, DTa. P-IPV-Hi. B-HBV (Pentaxim, Inafanrix, Hexacima)

Antygeny bakterii Bordetella pertussis zawarte w szczepionkach bezkomórkowych (a. P)

Źródła informacji u Zarządzenia ogólne Ministra Zdrowia, coroczne komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego www. mz/gov. pl/ u Dane liczbowe na temat realizacji kalendarza szczepień ochronnych w Polsce: Państwowy Zakład Higieny www. pzh. gov. pl

Źródła informacji Rekomendacje AAP dotyczące szczepień Centers for Disease Control and Prevention– www. cdc. gov (MMWR Recommendations and Reports) u Zalecenia dotyczące szczepień i zalecenia profilaktyczne dla wyjeżdżających za granicę World Health Organisation www. who. int. (international travel and public health) u