Postpowanie w stanach zagroenia ycia Anna Jabecka Zakad

Postępowanie w stanach zagrożenia życia Anna Jabłecka Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Kardiologii UM w Poznaniu

Omdlenie – objawy utraty przytomności: Ø Brak możliwości nawiązania kontaktu werbalnego Ø Brak lub zmniejszenie reakcji na bodźce mechaniczne Ø Oddech zachowany lub zaburzenia oddychania albo brak samoistnego oddechu, Ø Tętno zachowane, przyspieszone lub zwolnione albo brak tętna Ø Rozszerzenie źrenic, bladość powłok skórnych 2

Przyczyny utraty przytomności: Ø Choroby OUN Ø Urazy głowy Ø Choroby układu krążenia Ø Choroby przemiany materii Ø Zatrucia 3

Napad astmatyczny: Ø Definicja: astma jest chorobą charakteryzującą się przewlekłym zapaleniem dróg oddechowych i występowaniem takich objawów, jak świszczący oddech, duszność, uczucie ściskania w klatce piersiowej i kaszel, o zmiennej częstości i nasileniu, związanych z różnego stopnia utrudnieniem wydechowego przepływu powietrza przez drogi oddechowe 4

Astma- objawy kliniczne: Ø Objawy przedmiotowe: rozlane, obustronne świsty (głównie wydechowe) i furczenia wydłużony wydech (niekiedy objawy słyszalne tylko podczas natężonego wydechu) podczas zaostrzeń praca dodatkowych mięśni oddechowych i tachykardia w bardzo ciężkim zaostrzeniu zjawiska osłuchowe mogą nie występować (tzw. cicha klatka piersiowa) 5

Napad astmatyczny-postępowanie: Ø posadzić chorego tak, aby był nieco pochylony i ręce były podparte Ø rozluźnić kołnierzyk, rozpiąć ubranie Ø podać tlen Ø spokojnie mówić do chorego, próbując go uspokoić (niepokój i zdenerwowanie nasilają dolegliwości) Ø zapewnić dostęp dożylny 6

Napad astmatyczny-leczenie: Ø Beta-mimetyki o krótkim czasie działania (SABA) - salbutamol (MDI) 200 -400 ug, tj. 2 -4 wdechy co 20 min. w pierwszej godzinie, do 20 dawek w zaostrzeniu ciężkim, 6 -10 dawek (co 1 -2 h) w umiarkowanym; 2 -4 dawek ( co 3 -4 h) w lekkim - salbutamol w nebulizacji: 2, 5 -5 mg co 20 min. przez pierwszą godzinę, następnie co 4 -6 h LEKI PIERWSZEGO WYBORU ! 7

Napad astmatyczny-leczenie: Ø Glikokortykosteroidy: -ogólnoustrojowo- wszystkie zaostrzeniach oprócz najlżejszych -efekty działania po 4 -6 godz. , poprawa parametrów czynnościowych płuc po około 24 godz. -p. o - prednizolon (lub prednizolon) 30 -50 mg/d -i. v – metyloprednizolon (dawkowanie j. w) lub HC I 00200 mg, następnie 50 -100 mg co 6 godz. -czas leczenia 5 -7 dni 8

Napad astmatyczny-leczenie: Ø Krótko działające leki cholinolityczne: bromek ipratropium w aerozolu- na początku 4 -8 dawek po 20 ug co 20 minut do 3 godz. - bromek ipratropium w nebulizacji 250 -500 ug co 20 min. w pierwszej godz. leczenia, potem co 4 -6 h - Ø maksymalny efekt widoczny jest do 30 min, działanie utrzymuje się 4 -7 h Ø wskazania – umiarkowane/ ciężkie zaostrzenie astmy 9

Napad astmatyczny-leczenie: Ø Siarczan magnezu: stosowany w leczeniu ciężkiej, opornej na leczenie astmie: pojedynczy wlew 2 g przez ok. 20 -30 min. Ø Roztwór siarczanu magnezu może być dodany do roztworów leków rozszerzających oskrzela w nebulizatorach Ø Adrenalina: i. m wskazana jedynie w napadzie astmy w przebiegu reakcji anafilaktycznej Ø Tlenoterapia – docelowa Sa. O 2 93%-95% Ø Antybiotyki – tylko w razie bakteryjnego zakażenia układu oddechowego 10

Padaczka-definicja: Ø Padaczka jest spowodowana zaburzeniami czynności mózgu skutkującymi patologicznymi wyładowaniami neuronów z nadmiernie wysoką częstotliwością i nieprawidłową synchronizacją Ø Najbardziej niebezpieczną formą napadu padaczki jest stan padaczkowy Ø Stan padaczkowy to napad trwający dłużej niż 30 minut albo kilka napadów padaczkowych, pomiędzy którymi chory nie odzyskuje przytomności 11

Padaczka-postępowanie: Ø Udrożnienie dróg oddechowych z równoczesnym zabezpieczeniem głowy przed uderzeniem o podłoże Ø Chronić przed dodatkowymi urazami Ø Nie krępować chorego Ø Jeśli chory wymiotuje, położyć pacjenta w pozycji bocznej bezpiecznej Ø Jeśli pacjent oddycha sam należy podać tlen do oddychania przez maskę oraz podjąć postępowanie farmakologiczne zmierzające do przerwania napadu drgawek 12

Padaczka-postępowanie: Ø W trakcie udzielania pierwszej pomocy nie wolno: wkładać do ust żadnych przedmiotów, podawać płynów doustnie, podtrzymywać w obrębie kończyn czy krępować ruchów chorego, wybudzać po zakończeniu napadu Ø W fazie poklonicznej – ułożyć pacjenta w pozycji bocznej bezpiecznej i kontrolować podstawowe parametry funkcji życiowych Ø Podłączyć tlen, wykonać kontrolę glikemii 13

Padaczka- postępowanie farmakologiczne: Ø Podanie leków I rzutu z grupy benzodiazepin i. v na zlecenie lekarza: diazepam, klonazepam lub lorazepam Ø Postępowanie: (0 -5 min) -diazepam i. v. 10 mg lub doodbytniczo 10 -20 mg -lorazepam 4 mg i. v. -klonazepam 1 mg i. v. Ø Drgawki > 10 min – fenytoina, dawka początkowa 15 -18 mg/kg (jeśli chory nie był leczony tym preparatem) - nie łączyć z diazepamem w jednej kroplówce, nie rozpuszczać w glukozie - możliwość wytrącania leku Ø Drgawki > 30 min – fenobarbital (Luminal) i. v. 10 mg/kg, maksymalnie do 20 mg/kg 14

Padaczka-postępowanie: Ø Obserwacja pacjenta pod kątem działań niepożądanych benzodiazepin: zmniejszenie napięcia mięśniowego, senność, depresja ośrodka oddechowego Ø Wykonanie badań obrazowych (KT głowy) Ø Założenie cewnika Foleya, kontrola diurezy Ø Ciągłe monitorowanie, dokumentacja parametrów krążeniowo-oddechowych w karcie pacjenta 15

Stan padaczkowy: Ø Jest to stan zagrożenia życia ze względu na częstą liczbę powikłań, m. in. krążeniowo-oddechowych, prowadzących do niedotlenienia mózgu oraz wysoką śmiertelność Ø Z tego względu wszyscy pacjenci z rozpoznanym stanem padaczkowym powinni być leczeni w warunkach OIT 16

ZAWAŁ SERCA 17

Ostre zespoły wieńcowe OZW są konsekwencją nagłego zaburzenia równowagi między zapotrzebowaniem mięśnia sercowego na tlen a podażą tlenu Przyczyną jest najczęściej nagłe ograniczenie drożności tętnicy wieńcowej przez zakrzep powstający na uszkodzonej blaszce miażdżycowej 18

Ostre zespoły wieńcowe - podział Na podstawie wyjściowego ekg wyróżniamy ostre zespołu wieńcowe (OZW): 1) Bez uniesienia odcinka ST 2) Z uniesieniem odcinka ST 19

Ostre zespoły wieńcowe - podział Na podstawie obrazu klinicznego, biochemicznych wskaźników uszkodzenia mięśnia sercowego i ekg wyróżnia się: 1) 2) 3) 4) 5) Niestabilną dławicę piersiową Zawał serca bez uniesienia odcinka ST Zawał serca z uniesieniem odcinka ST Zawał serca nieokreślony Nagły zgon sercowy 20

Zawał serca – objawy kliniczne 1) Ból w klatce piersiowej (u 80% chorych) Ø Ø Ø zwykle b. silny, piekący dławiący, gniotący lub ściskający, czasem ostry kłujący Odczuwany na większym obszarze (chory wskazuje miejsce bólu przez przyłożenie pięści do mostka) Na ogół trwa >20 min i stopniowo narasta Może promieniować do żuchwy, lewego barku lub lewego ramienia albo nadbrzusza; rzadko do pleców Natężenie bólu nie zależy od fazy oddychania ani pozycji ciała Nie zmniejsza się po przyjęciu nitrogliceryny s. l. U osób starszych (zwłaszcza kobiet) lub chorych na cukrzycę ból może być mniej charakterystyczny albo nie występuje wcale. 21

Zawał serca – objawy kliniczne 2) Duszność (u 40% chorych) i najczęściej u osób w podeszłym wieku lub rozległym zawałem serca; może jej towarzyszyć kaszel z odkrztuszaniem 3) Osłabienie (u 40% chorych) 4) Zawroty głowy, stan przedomdleniowy lub omdlenie – zwykle związane z małym rzutem serca lub zaburzeniami rytmu serca 5) Kołatanie serca (u 50% chorych) – w tachyarytmiach 22

Zawał serca – objawy kliniczne 6) Ból w środkowym nadbrzuszu lub w prawym górnym kwadrancie brzucha z towarzyszącymi nudnościami a nawet wymiotami (może być jedyną dolegliwością; najczęściej w zawale ściany dolnej) 7) Niepokój lub lęk, strach przed zbliżającą się śmiercią 23

Zawał serca – leczenie 1) Leczenie przedszpitalne Ø Ø Ø Nitrogliceryna s. l. Kwas acetylosalicylowy (ASA) – 150 – 300 mg p. o. Pochodna tienopirydyny – klopidogrel 600 mg p. o. (w karetkach R w Wielkopolsce) Bezpośrednie przewiezienie chorego do ośrodka (jeżeli to jest możliwe lub istnieją szczególne wskazania), w którym istnieje możliwość szybkiego wykonania zabiegu rewaskularyzacyjnego. 24

Zawał serca – leczenie 2) Leczenie szpitalne Ø Nitrogliceryna i. v. (jeżeli istnieją wskazania) Ø Morfina i. v. Ø Leki przeciwpłytkowe – kontynuacja leczenia przedszpitalnego (ASA, klopidogrel) Ø β – blokery p. o. (ew. i. v. ) Ø Leki hamujące układ RAA – zaleca się stosowanie inhibitora ACE, przy nietolerancji (kaszel) – bloker receptora angiotensyny Ø Leki przeciwkrzepliwe – heparyna i. v. Ø Leki uspokajające 25

Zawał serca – leczenie 2) Leczenie szpitalne Ø leczenie reperfuzyjne ü u każdego chorego ze STEMI jeżeli nie ma przeciwwskazań ü leczenie fibrynolityczne - streptokinaza, alteplaza, reteplaza, tenekteplaza ü leczenie inwazyjne – pierwotna angioplastyka wieńcowa (jeżeli dostępna jest pracownia wykonująca takie zabiegi) lub w wybranych przypadkach CABG 26

OBRZĘK PŁUC 27

OBRZĘK PŁUC Powstaje w wyniku masywnego przemieszczania płynów z włośniczek płucnych do tkanki śródmiąższowej i pęcherzyków płucnych 28

OBRZĘK PŁUC - etiologia 1) Sercowy obrzęk płuc (najczęstszy) 2) Niesercowy obrzęk płuc - obniżone ciśnienie onkotyczne - obniżone ciśnienie w pęcherzykach płucnych - zwiększenie przepuszczalności włośniczek płucnych - inne przyczyny 29

OBRZĘK PŁUC Cztery okresy obrzęku płuc: 1. Obrzęk tkanki płucnej (śródmiąższowy obrzęk płuc) 2. Wysięk i przesięk płynu surowiczego do pęcherzyków i i oskrzelików (pęcherzykowy obrzęk płuc) 3. Tworzenie pienistej zawartości ze zwiększeniem objętości pierwotnej płynu 4. Asfiksja 30

OBRZĘK PŁUC - klinika 1. Śródmiąższowy obrzęk płuc - dyspnoë, ortopnoë, kaszel - przyspieszenie oddechu, zaostrzenie szmeru pęcherzykowego, ewentualnie świsty Śródmiąższowy obrzęk płuc można wykazać tylko radiologicznie – symetryczne motylkowate zacienienia okołownękowe i w dolnych polach płucnych 31

OBRZĘK PŁUC - klinika 2. Pęcherzykowy obrzęk płuc Ø Ø Ø najcięższa duszność uczucie strachu, sinica/bladość pienista plwocina wilgotne rzężenia, w zaawansowanych przypadkach słyszalne nawet bez słuchawki (rzężenia i „gotowanie się” nad klatką piersiową) 32

OBRZĘK PŁUC - rozpoznanie Rozpoznanie ustala się na podstawie wywiadu i przebiegu klinicznego 33

OBRZĘK PŁUC - postępowanie 1) Postępowanie niefarmakologiczne Ø Ø pozycja siedząca z opuszczonymi nogami tlenoterapia (6 – 10 l/min; tlen przez maskę lub cewnik nosowy) 34

OBRZĘK PŁUC - postępowanie 2) Postępowanie farmakologiczne a) postępowanie objawowe Ø Furosemid i. v. Ø Nitrogliceryna we wlewie i. v. (początkowo można podać podjęzykowo lub w postaci aerozolu) – pod kontrolą ciśnienia tętniczego 35

OBRZĘK PŁUC - postępowanie a) postępowanie objawowe – c. d. Ø przy spadku ciśnienia skurczowego < 100 mm. Hg dołączyć Dopaminę i/lub Dobutaminę Ø Morfina i. v. 36

OBRZĘK PŁUC - postępowanie b) postępowanie przyczynowe Ø obniżenie ciśnienia - w przełomie nadciśnieniowym Ø leczenie niewydolności lewokomorowej – leki o dodatnim działaniu inotropowym, leki zmniejszające obciążenie następcze i wstępne leczenie zaburzeń rytmu Ø niewydolność nerek z przewodnieniem – dializa Ø alergiczny lub toksyczny obrzęk płuc kortykosterydy 37

WSTRZĄS 38

WSTRZĄS - definicja Krytyczne zmniejszenie mikrokrążenia z hipoksją tkanek i zaburzeniami metabolicznymi. 39

WSTRZĄS - podział i przyczyny 1) Zmniejszenie ilości krwi krążącej – wstrząs hypowolemiczny Ø utrata krwi, osocza Ø wymioty Ø biegunka 40

WSTRZĄS - podział i przyczyny 2) Niedostateczne tłoczenie krwi przez serce – wstrząs kardiogenny Ø osłabienie kurczliwości – zawał serca, zapalenie mięśnia sercowego, kardiomiopatie Ø przeciążenie objętościowe – niedomykalność zastawek, wady przeciekowe Ø przeciążenie ciśnieniowe – zwężenia zastawkowe, zator płuc Ø upośledzenie napełniania serca – tamponada osierdzia, zaciskające zapalenie osierdzia Ø zaburzenia rytmu serca 41

WSTRZĄS - podział i przyczyny 3) Niedomoga regulacji krążenia obwodowego Ø wstrząs septyczny Ø wstrząs anafilaktyczny 42

WSTRZĄS - leczenie Leczenie przyczynowe Ø usunięcie przyczyny wstrząsu 43

WSTRZĄS - leczenie Postępowanie objawowe Ø kontrola podstawowych wskaźników – tętno, ciśnienie, o. c. ż. , kolor i ucieplenie skóry, ekg, morfologia, mocznik, kreatynina, elektrolity, gazometria krwi tętniczej, pulsoksymetria Ø zapewnienie drożności dróg oddechowych, tlenoterapia, ochrona przed utratą ciepła Ø pozycja przeciwwstrząsowa – leżąca z uniesionymi kończynami dolnymi (z wyjątkiem w. kardiogennego – pozycja siedząca) 44

WSTRZĄS hypowolemiczny - leczenie 1) Wypełnienie łożyska naczyniowego Ø Ø Ø koloidowe środki zastępujące osocze (dekstran, HES) izotoniczne krystaliczne roztwory soli (sól fizjologiczna, płyn Ringera) koncentrat krwinek czerownych 2) Leczenie kwasicy metabolicznej 3) Zapobieganie rozwojowi przednerkowej niewydolności nerek 4) Leczenie ostrego zespołu zaburzeń oddychania (ARDS) – wentylacja mechaniczna z dodatnim ciśnieniem końcowowydechowym, glikokortykosteroidy 45

WSTRZĄS kardiogenny - leczenie 1) Wysokie ułożenie górnej połowy ciała 2) Tlenoterapia 3) Leki uspokajające i przeciwbólowe (w razie potrzeby) 4) Katecholaminy – dopamina i/lub doobutamina 46

Wstrząs anafilaktyczny - leczenie 1) Zaprzestanie dalszego podawania antygenu, który spowodował reakcję anafilaktyczną 2) Adrenalina 1 mg + 9 ml 0, 9% Na. Cl iv przez 5 min 3) Kortykosterydy 4) Leki przeciwhistaminowe: blokujące receptory H 1 blokujące receptory H 2 6) W razie skurczu oskrzeli: leki pobudzające receptory adrenergiczne β 2 w aerozolu lub iv 7) Katecholaminy – dopamina, dobutamina 8) Szybkie wypełnienie łożyska naczyniowego odpowiednią ilością płynów (u dorosłych z wydolnym układem krążenia około 2 l/30 min. ) 47

ŚPIĄCZKA CUKRZYCOWA 48

Śpiączka hipo – i hiperglikemiczna Diagnostyka różnicowa Śpiączka hiperglikem. Śpiączka hipoglikem. Rozwój powolny, w ciągu dni nagły, w ciągu minut Uczucie głodu + + + Uczucie pragnienia + + + Układ mięśniowy osłabione napięcie, nigdy drgawki! wzmożone napięcie, tremor Skóra sucha!!! wilgotna Oddech głęboki i przyspieszony Prawidłowy Gałki oczne miękkie Inne gorączka, bóle brzucha majaczenia, czasem obj. udaru mózgu z obj. ubytkowymi, dodatni obj. Babińskiego Prawidłowe

Śpiączka hiperglikemiczna - leczenie Śpiączka hiperglikemiczna powinna być leczona na oddziale intensywnego nadzoru! 1. Leczenie ogólne 2. Leczenie swoiste: Ø insulinoterapia Ø wyrównanie zaburzeń wodno – elektrolitowych Ø leczenie kwasicy 50

Śpiączka hiperglikemiczna - leczenie 1. Insulinoterapia: Ø Insulina krótkodziałająca (t 1/2 ok. 5 min) Ø Podawanie dożylne Ø Zmniejszanie glikemii nie powinno być szybsze niż 5, 6 mmol/l/h (100 mg/dl/h) Ø Docelowa glikemia nie powinna być mniejsza niż 13, 9 mmol/l (250 mg/dl) 51

Śpiączka hiperglikemiczna - leczenie 2. Wyrównanie zaburzeń wodno – elektrolitowych: Ø dawkowanie płynów: • • 1000 ml w ciągu pierwszej godziny następnie (w zależności od diurezy) 500 – 1000 ml/h (w pierwszych 8 godzinach średnie zapotrzebowanie na płyny wynosi 5 – 6 l, po 8 godzinach najczęściej 250 ml/h) 52

Śpiączka hiperglikemiczna - leczenie 2. Wyrównanie zaburzeń wodno – elektrolitowych: Ø Sód – hipernatremia jest wynikiem znacznego odwodnienia a w rzeczywistości występuje niedobór sodu (spowodowany utratą przez nerki) Ø Potas – uzupełnienie w zależności od stężenia potasu w surowicy Ø Uzupełnienie niedoboru fosforanów • nie podawać przy niewydolności nerek 53

Śpiączka hiperglikemiczna - leczenie 3. Leczenie kwasicy: Ø Insulinoterapia jest z reguły wystarczająca dla zwalczenia kwasicy Ø Dopóki p. H krwi jest większe niż 7, 1 kwasica nie wymaga dodatkowego leczenia Ø Przy p. H < 7, 1 należy podawać wodorowęglan sodu w ilości równej 1/3 obliczonego niedoboru (niebezpieczeństwo hipokalemii!!!) 54

Śpiączka hipoglikemiczna - leczenie 1. Przyczynowe 2. Objawowe: Ø Niewielka hipoglikemia (chory ma zachowana świadomość) • podać 5 – 20 g glukozy (ew. sacharozy) doustnie w formie suchej lub w roztworze 55

Śpiączka hipoglikemiczna leczenie 2. Objawowe - cd: Ø Ciężka hipoglikemia • • • Podać dożylnie 25 – 100 ml 40% roztworu glukozy Po 20 minutach rozważyć powtórzenie dawki lub rozpocząć wlew kroplowy 5% glukozy do czasu uzyskania glikemii 11, 1 mmol/l (200 mg/dl) W przypadku braku dostępu do naczyń, agresywnego zachowania się chorego lub udzielania pomocy przez osobę niefachową podać 1 mg glukagonu domięśniowo – po wybudzeniu ze śpiączki natychmiast podać doustnie 10 – 20 g glukozy 56

UDAR MÓZGU 57

UDAR MÓZGU - definicja Nagłe wystąpienie ogniskowych lub uogólnionych zaburzeń czynności mózgu, trwających dłużej niż 24 godziny (o ile wcześniej nie doprowadzą do zgonu) i spowodowanych wyłącznie przyczynami naczyniowymi, związanymi z mózgowym przepływem krwi. 58

UDAR MÓZGU - podział Ze względu na czas trwania objawów wyróżnia się: 1) Przemijający napad niedokrwienny mózgu (TIA – transient ischemic attack) – ogniskowe objawy neurologiczne utrzymujące się <24 h 2) Odwracalny udar niedokrwienny – objawy neurologiczne ustępujące w ciągu 3 tygodni 3) Udar dokonany – objawy utrzymujące się >3 tygodni 59

UDAR MÓZGU - podział Ze względu na patomechanizm udar mózgu dzieli się na: 1) niedokrwienny (ok. 80% przypadków) – najczęściej na skutek zamknięcia tętnicy i ograniczenia dopływu krwi do mózgu 2) krwotoczny (15% udarów) a) b) krwotok śródmózgowy krwawienie podpajęczynówkowe 3) żylny (0, 5 – 1%) – powstaje na skutek zakrzepicy zatok żylnych mózgowia 60

UDAR MÓZGU – objawy kliniczne Objawy zależą od lokalizacji niedokrwienia mózgu Ø porażenie lub niedowład połowiczy Ø połowicze zaburzenia czucia Ø afazja (czuciowa, ruchowa) Ø niedowidzenie połowicze Ø zespoły objawów uszkodzenia móżdżku, pnia mózgu, płatów potylicznych Ø zaburzenia świadomości 61

UDAR MÓZGU - leczenie Leczenie w ostrej fazie – postępowanie ogólne: Ø zapewnienie prawidłowej czynności układu oddechowego i krążenia Ø monitorowanie ciśnienia tętniczego krwi Ø wyrównanie zaburzeń wodno - elektrolitowych i metabolicznych Ø zapobieganie i leczenie podwyższonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego (mannitol) Ø leczenie przeciwdrgawkowe Ø obniżanie temperatury ciała (np. paracetamol) Ø profilaktyka zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej 62

UDAR MÓZGU - postępowanie ogólne: Ø Monitorowanie stanu neurologicznego i podstawowych czynności życiowych Ø Zabezpieczenie drożności dróg oddechowych i właściwej saturacji (intubacja, tlenoterapia) Ø Monitorowanie czynności serca Ø Badania obrazowe: KT głowy Ø Pobranie materiału do badań laboratoryjnych 63

UDAR MÓZGU - postępowanie ogólne: Ø W hipoglikemii należy podać 10 -20% glukozę i. v, w innych przypadkach nie zaleca się podawania roztworów glukozy ze względu na szkodliwy wpływ hiperglikemii (zaleca się obniżenie stężenia glukozy gdy > 180 mg/dl) 64

UDAR MÓZGU - postępowanie ogólne: Ø Monitorowanie temperatury ciała i podanie leków przeciwgorączkowych, jeśli przekracza 37, 5 °C Ø Monitorowanie i wyrównanie zaburzeń wodnoelektrolitowych (przeciwwskazane jest stosowanie roztworów hipotoniczych 0, 45 % Na. Cl, 5% glukozaryzyko nasilenia obrzęku mózgu) Ø Monitorowanie ilości oddawanego moczu Ø Profilaktyka zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej, zachłystowego zapalenia płuc, innych zakażeń oraz odleżyn Ø Założenie sondy żołądkowej w celu karmienia, jeśli występują zaburzenia połykania 65

UDAR MÓZGU - leczenie Leczenie swoiste udaru niedokrwiennego (faza ostra): Ø Kwas acetylosalicylowy – początkowo 150 – 300 mg, później 75 – 150 mg Ø Leczenie trombolityczne (alteplaza) – po uwzględnieniu wszystkich wskazań i przeciwskazań Ø Heparyna niefrakcjonowana – po uwzględnieniu wszystkich wskazań i przeciwskazań 66

UDAR MÓZGU - leczenie Leczenie swoiste udaru krwotocznego (faza ostra): Ø krwawienie podpajęczynówkowe – zabieg wewnątrznaczyniowy (embolizacja) lub operacyjny Ø krwotok śródmózgowy – nie zaleca się chirurgicznej ewakuacji krwiaka 67

UDAR MÓZGU - leczenie Leczenie przewlekłe po udarze: Ø Rehabilitacja Ø Profilaktyka wtórna udaru ü Skuteczne leczenie nadciśnienia tętniczego ü Wyrównanie zaburzeń metabolicznych gospodarka lipidowa i węglowodanowa ü Leczenie przeciwpłytkowe (ASA, klopidogrel) ü Leczenie doustnym antykoagulantem (w wybranych sytuacjach klinicznych) ü Zaprzestanie palenia papierosów ü Regularna aktywność fizyczna 68