PORIFERA SPONGIA Vieelijske ivotinje kod kojih nije dolo

PORIFERA (SPONGIA)

• Višećelijske životinje kod kojih nije došlo do diferencijacije tkiva, organa i organskih sistema (Parazoa). • Sve životne funkcije obavljaju specijalizovane ćelije koje pokazuju visok stepen nezavisnosti. • Uglavnom morski organizmi, izuzev vrsta familije Spongillidae koje žive u slatkoj vodi. • Najčešće žive u kolonijama, ređe pojedinačno. Sesilne životinje.

Osnovni plan građe tela • Celokupna funkcionalna organizacija sunđera zasniva se na strujanju vode kroz sistem unutrašnjih šupljina, cevi ili komorica, koje su obložene posebno specijalizovanim ćelijama – bičaste ćelije ili hoanocite. • Voda u telo sunđera ulazi kroz brojne sitne otvore ili ostije, a izlazi kroz jedan veći otvor koji se zove oskulum. • Ostije se nalaze na posebnim ćelijama – porocitama. • Šupljina tela sunđera je spongocel.

• Na telu sunđera se razlikuju tri sloja: epidermis, mezenhim i endodermis. • Epidermis izgrađuju ćelije koje se zovu pinakocite (pinakoderm). Po celoj površini epidermisa su razbacane ćelije porocite. • Središnji mezenhimski sloj je sastavljen iz skeleta, želatinoznog matriksa i različitih tipova amebocita: arheocita, skleroblasta, miocita, hromocita, itd. • Endoderm izgrađuju ćelije hoanocite čija je osnovna funkcija filtriranje hranljivih čestica iz vode koja cirkuliše kroz spongocel.

• Prema unutrašnjoj građi i rasporedu unutrašnjih prostora, postoje tri osnovna oblika sunđera: askon, sikon i leukon.

Potporna funkcija • U mezenhimu (mezogleja) su skleroblasti koji izgrađuju skelet. • Skelet čine spikule (izgrađene od silicijum dioksida ili kalcijum karbonata) ili spongin (organska materija belančevinaste prirode). • Prema veličini spikula razlikujemo krupnije – makrosklere i sitnije – mikrosklere. • U odnosu na broj osi koje možemo povući kroz spikulu, razlikujemo monaksone, triaksone, tetraksone i poliaksone. Spongin

Mišićna, nervna, digestivna funkcija • Sunđeri su sesilni organizmi, pa se kod njih nije razvilo mišićno tkivo. Ćelije koje se mogu kontrahovati su miocite u mezogleji i oko oskuluma. • U mezogleji su nađene neke ćelije slične nervnim ćelijama, ali dosadašnja istraživanja nisu ukazala na neki viši stupanj nervne aktivnosti. • Sunđeri su filtratori koji za ishranu sakupljaju različite žive i nežive organske čestice suspendovane u vodi. Hoanocite fagocitiraju čestice zaustavljene na okovratniku. • Produkti metabolizma se sakupljaju kao posebna ekskretorna zrna u amebocitnim ćelijama.

Razmnožavanje • Sunđeri se razmnožavaju bespolno i polno. • Bespolno razmnožavanje je pupljenjem, ali neki slatkovodni i morski oblici se razmnožavaju i uz pomoć gemula. • Gemule su unutrašnji pupoljci sastavljeni od amebocita. Kod slatkovodnih sunđera se formiraju u jesen i služe za prezimljavanje, dok se kod morskih stvaraju tokom cele godine. U povoljnim uslovima iz gemule se razvija mladi sunđer. • Polno razmnožavanje – najvećim delom su odvojenih polova. Gameti nastaju diferencijacijom iz amebocita i hoanocita. • U embriogenezi sunđera javljaju se dve vrste larvi: amfiblastula i parenhimula.

Klasifikacija • Na osnovu skeleta i tipa građe tela Spongia se dele na tri klase: Calcarea, Hexactinellida i Demospongia. • Calcarea imaju skelet građen od kalcijum karbonata. Imaju sva tri tipa telesne građe. Isključivo su marinski organizmi. • Hexactinellida imaju skelet građen od silicijum dioksida. Isključivo marinske koje žive solitarno. Leukon tip građe. • Demospongia obuhvata najveći broj vrsta sunđera. Naseljavaju uglavnom slane vode, a manji broj vrsta živi u slatkim vodama. Skelet je sastavljen od spikula izgrađenih od silicijum dioksida koje su povezane spongioznim nitima. Građeni su po tipu leukon. Deli se na 3 potklase: Tetraxonida, Monaxonida i Keratozoa.

Predstavnici Leucosolenia sp.

Euplectella

Geodia cydonium

Tethya sp.

Spongia officinalis Sycon sp. Spongilla lacustris Suberites domuncula

Aplysina aerophoba