Poradnictwo zawodowe dla osb z chorobami alergicznymi lub

Poradnictwo zawodowe dla osób z chorobami alergicznymi lub dużym ryzykiem rozwoju schorzeń o podłożu alergicznym Jolanta Walusiak-Skorupa Agnieszka Lipińska-Ojrzanowska Marta Wiszniewska Klinika Chorób Zawodowych i Zdrowia Środowiskowego Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Wprowadzenie • Obserwowany w ostatnich latach wzrost częstości występowania chorób alergicznych, w tym astmy oskrzelowej, znajduje odzwierciedlenie w rosnącej liczbie pracowników oraz kandydatów do nauki zawodu cierpiących z powodu alergii i/ lub astmy. • Okres nauki zawodu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju schorzeń alergicznych układu oddechowego zależnych od środowiska pracy. Zjawisko to wynika m. in. z niedostatecznej edukacji młodych ludzi w zakresie zawodowych zagrożeń zdrowotnych i niewystarczającej profilaktyki chorób układu oddechowego o podłożu alergicznym. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Schematy rozwoju zawodowego nieżytu nosa i astmy oskrzelowej Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Młodzież z atopią a wybór zawodu Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Astma a wybór zawodu • Ocena uwarunkowań socjodemograficznych i socjoekonomicznych świadomego wyboru zawodu u nastolatków: – Ryzyko wpływu pracy na astmę, – Zawody wysokiego ryzyka, – Wpływ astmy na wybór zawodu. • Kwestionariusz u 101 młodych astmatyków: – Czynniki demograficzne, – Objawy astmy i ich kontrola, – Percepcja ryzyka zaostrzenia astmy pod wpływem pracy. Bhinder S i wsp. Can Resp J 2009 Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Astma a wybór zawodu 64% planowanych zawodów wiązało się z wysokim/umiarkowanym ryzykiem astmy związanej z pracą • U 65% badanych “astma nie miała znaczenia w wyborze zawodu”. • 56% wiedziało, że niektóre rodzaje pracy mogą być powodem zaostrzenia astmy. • Zwiększona świadomość w wyborze zawodu u osób: – starszych (p=0, 02; RR=0, 24); – z wyższym dochodem w gospodarstwie domowym (p=0, 01; RR=0, 27). Bhinder S i wsp. Can Resp J 2009 Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Osoby, z którymi młodzież rozmawia o swojej astmie i wyborze zawodu: % Rodzice Przyjaciel Partner(ka) Inni członkowie rodziny Lekarz rodzinny Pracodawca Psycholog szkolny 44 30 21 18 14 8 5 • Im więcej objawów astmy, tym chętniej i częściej rozmawiają z przyjaciółmi • Z lekarzem rozmawiają w przypadku ograniczeń w codziennej aktywności z powodu astmy Bhinder S i wsp. Can Resp J 2009 Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Wnioski z badania • Młodzież znacznie częściej rozmawia o swojej astmie i możliwym związku objawów z wykonywaną pracą ze swoją rodziną i przyjaciółmi, niż z lekarzem rodzinnym. • Świadomość ryzyka związanego z astmą wywołaną/zaostrzoną przez pracę jest u młodzieży ograniczona. Bhinder S i wsp. Can Resp J 2009 Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Zalecane metody przekazywania informacji w ramach działań profilaktycznych u młodzieży a) Ulotki i poradniki b) Strona internetowa z interaktywnymi narzędziami edukacyjnymi o szkodliwościach zawodowych c) Połączenie z edukacją w chorobach alergicznych d) Badania fokusowe e) Kampanie informacyjne w szkołach, zakładach pracy, mediach Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Czy osoba atopowa może pracować w narażeniu na alergeny? Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Czynniki ryzyka uczulenia na alergeny zawodowe u uczniów szkół piekarskich Skutek kliniczny p OR 95% CI Zaczerwienienie, łzawienie oczu w wywiadzie 0, 34 3, 23 (0, 28; 36, 65) Zmiany skórne w wywiadzie 0, 02 9, 69 (1, 31; 71, 27)* Dodatnie wyniki punktowych testów skórnych z pospolitymi alergenami środowiska 0, 002 Dodatnie wyniki punktowych testów skórnych z pyłkami traw 0, 22 6, 28 (1, 89; 20, 84)* 2, 49 (0, 56; 10, 93) Walusiak J i wsp. Allergy 2004, 59 (4): 442 -50. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Czynniki ryzyka zawodowego alergicznego nieżytu nosa u uczniów szkół piekarskich Dodatnie wyniki PTS z: Pospolitymi alergenami środowiska Pyłkami traw P OR 95% CI 0, 0000 10, 53 (3, 98; 27, 88)* 0, 98 (0, 27; 3, 47) Walusiak J i wsp. Allergy 2004, 59 (4): 442 -50. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Czynniki ryzyka zawodowej astmy oskrzelowej/kaszlowego wariantu astmy (zespołu Corrao) u uczniów szkół piekarskich p Dodatnie wyniki PTS z: OR 95% CI Pospolitymi alergenami środowiska 0, 009 6, 19 (1, 56; 24, 59)* Pierzem 0, 15 4, 75 (0, 56; 39, 69) Pyłkami traw 0, 85 1, 13 (0, 27; 4, 66) Pleśniami II 0, 75 1, 69 (0, 06; 44, 23) Roztoczem kurzu domowego 0, 81 0, 84 (0, 20; 3, 47) Alergenami zawodowymi 0, 03 8, 70 (1, 16; 65, 11)* Walusiak J i wsp. Allergy 2004, 59 (4): 442 -50. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Wartości predykcyjne dodatniego wyniku punktowych testów skórnych (PTS) z pospolitymi alergenami środowiska w rozwoju uczulenia na alergeny zawodowe oraz alergii układu oddechowego na alergeny środowiska pracy Skutek kliniczny Wartość predykcyjna dodatniego wyniku PTS z pospolitymi alergenami środowiska Dodatnia Ujemna Nadwrażliwość na alergeny zawodowe 53, 7% 90, 6% Choroba zawodowa układu oddechowego 37, 3% 92, 7% Zawodowy alergiczny nieżyt nosa 29, 6% 95, 3% Kaszlowy wariant astmy o etiologii zawodowej 27, 8% 95, 7% Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020 Walusiak J i wsp. Allergy 2004, 59 (4): 442 -50.

Czynniki ryzyka astmy zawodowej • atopia (dodatnie wyniki SPT z pospolitymi alergenami środowiska i osobniczy wywiad atopowy) • alergiczny nieżyt nosa • wysokie stężenie alergenów w powietrzu • nieswoista nadreaktywność dróg oddechowych • płeć, wiek • palenie papierosów Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Jak wytypować pacjentów z alergicznym nieżytem nosa, którzy w przyszłości zachorują na astmę oskrzelową? Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Facts & Assumptions Alergiczny nieżyt nosa i astma o etiologii zawodowej • Astma zawodowa i zawodowy nieżyt nosa mają wspólną etiologię i mechanizmy patogenetyczne. • Objawy zawodowego nieżytu nosa zwykle poprzedzają objawy astmy. • Zawodowy nieżyt nosa jest wczesnym markerem astmy oskrzelowej, zwłaszcza w przypadku nadwrażliwości na alergeny o dużej masie cząsteczkowej. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Badanie prospektywne w grupie chorych z rozpoznaniem zawodowego nieżytu nosa 31 457 osób z innymi niż alergiczne chorobami zawodowymi 3 637 osób z rozpoznanym zawodowym alergicznym nieżytem nosa 1988 -2000 11. 6% 3. 1% astma oskrzelowa Karjalainen A et al. Chest 2003; 123: 283 -288. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Badanie prospektywne w grupie chorych z rozpoznaniem zawodowego nieżytu nosa • ryzyko wystąpienia astmy RR 4, 8 (95% CI 4, 3; 5, 4) • rolnicy RR 6, 8 (95% CI 5, 5; 8, 2) • osoby narażone na pył drewna RR 7, 0 (95% CI 3, 5; 14) Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020 Karjalainen A et al. Chest 2003; 123: 283 -288.

Przekwalifikowanie w przypadku wystąpienia zawodowego nieżytu nosa W większości krajów przekwalifikowanie jest zalecane, gdy: – zawodowemu nieżytowi nosa towarzyszy nadreaktywność oskrzeli; – pracownik jest młody; – perspektywa uniknięcia narażenia zawodowego w przyszłości jest niepomyślna. Karjalainen A et al. Chest 2003; 123: 283 -288. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Obecność czynników ryzyka rozwoju schorzeń alergicznych u kandydata na pracownika/pracownika narzuca konieczność wzmożenia działań prewencyjnych i wykonywania badań profilaktycznych z większą częstotliwością i nie oznacza konieczności odsunięcia od pracy! Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Odsunięcie siedmiu osób atopowych od pracy zapobiega jednemu przypadkowi astmy zawodowej Cullinan 1994 Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

OCENA UWARUNKOWAŃ OSOBNICZYCH Niealergiczny Sezonowy Całoroczny Zaostrzający się w pracy Zawodowy Łagodne Umiarkowane Ciężkie Obecna Nieżyt nosa Narządy Nasilenie objawów Nadreaktywność oskrzeli Zapalenie alergiczne Krew Układ immunologiczny Nasilone Eozynofilia Ig. E całk. > 100 ku/l Atopia Rodzinny wywiad atopowy Uczulenie na alergeny zawodowe Markery zapalenia Uczulenie INTERAKCJA Organizacja pracy Środki ochrony osobistej; Czas trwania ekspozycji Rodzaj i miejsce wykonywanych zadań CZYNNIKI ŚRODOWISKOWE Czynniki drażniące i alergizujące Poziom Czynniki uczulające Siła działania alergizującego Wysoki Niski Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020 Duża Mała

Podsumowanie danych dotyczących uczniów zawodów związanych z ekspozycją na czynniki alergizujące • Wśród uczniów rozpoczynających naukę zawodów związanych z ekspozycją na alergeny o dużej masie cząsteczkowej w pierwszych 2 -3 latach nauki obserwuje się największy wzrost częstości uczulenia na alergeny zawodowe i objawów związanych z pracą. • Wcześniej istniejący alergiczny nieżyt nosa i/lub nadreaktywność oskrzelowa są czynnikami ryzyka zawodowego nieżytu nosa i/lub astmy. • Uczulenie na pospolite aeroalergeny stanowi czynnik ryzyka rozwoju nadwrażliwości na alergeny zawodowe i zawodowego nieżytu nosa i/lub astmy. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Orzekanie o zdolności do pracy – u kogo istnieją przeciwwskazania do pracy w narażeniu na alergeny? Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

U pacjenta z astmą niezawodową należy rozważyć • narażenie na czynniki drażniące • narażenie na czynniki dające nadwrażliwość krzyżową, np. pyłki traw a mąka, owoce południowe a lateks • narażenie na pospolite alergeny środowiska o dużym stężeniu w miejscu pracy, np. koszenie trawy, praca sprzątaczki Red. Rybacki M. , Wągrowska-Koski E. , Walusiak-Skorupa J. Problemy orzecznicze w badaniach profilaktycznych. Łódź, 2009. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Długotrwale niezdolne do pracy w narażeniu na czynniki alergizujące są osoby, u których stwierdza się: • alergiczną chorobę górnych lub dolnych dróg oddechowych wywołaną nadwrażliwością natychmiastową (typu I) na czynniki obecne w środowisku pracy, • ciężkie choroby układu oddechowego przebiegające ze zniszczeniem struktury płuc i zmniejszeniem powierzchni oddechowej, np. rozedmę płuc, choroby śródmiąższowe (np. sarkoidoza). Red. Rybacki M. , Wągrowska-Koski E. , Walusiak-Skorupa J. Problemy orzecznicze w badaniach profilaktycznych. Łódź, 2009. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Czasowe ograniczenia zdolności do pracy na określonym stanowisku • Stany przebiegające z przemijającą nadreaktywnością dróg oddechowych, w których ekspozycja na alergeny może spowodować wystąpienie lub nasilenie dolegliwości ze strony układu oddechowego pod wpływem ekspozycji zawodowej, np. stany po infekcjach dróg oddechowych. Red. Rybacki M. , Wągrowska-Koski E. , Walusiak-Skorupa J. Problemy orzecznicze w badaniach profilaktycznych. Łódź, 2009. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Warunkowe orzeczenie o zdolności do pracy z uwzględnieniem pewnych ograniczeń i działań profilaktycznych dotyczy osób, u których: • występuje nieswoista nadreaktywność oskrzeli, • w przeszłości występowały choroby atopowe, • stwierdza się nadwrażliwość na alergeny zawodowe lub pospolite alergeny środowiska dające krzyżową nadwrażliwość na alergeny zawodowe, np. pyłki traw u piekarza lub owoce południowe u pracownika ochrony zdrowia, • występuje przewlekły nieżyt nosa i/lub spojówek. Red. Rybacki M. , Wągrowska-Koski E. , Walusiak-Skorupa J. Problemy orzecznicze w badaniach profilaktycznych. Łódź, 2009. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Warunkowe orzeczenie o zdolności do pracy U tych osób należy rozważyć możliwość podjęcia lub kontynuowania pracy pod warunkiem: • odpowiedniej organizacji pracy, np. przesunięcia pracownika na stanowisko związane z mniejszym narażeniem na czynniki alergizujące i drażniące, • stosowania ochron osobistych, • udziału w programie profilaktycznym, • częstszych badaniach okresowych. Red. Rybacki M. , Wągrowska-Koski E. , Walusiak-Skorupa J. Problemy orzecznicze w badaniach profilaktycznych. Łódź, 2009. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Schematy postępowania w badaniach profilaktycznych pracowników narażonych na czynniki alergizujące Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Badanie wstępne Badanie podmiotowe i przedmiotowe Badania dodatkowe Bez odchyleń Istnienie czynników ryzyka Choroba alergiczna lub Badania okresowe wg ogólnych zaleceń Indywidualny kalendarz badań okresowych Przeciwwskazania do pracy w narażeniu na alergeny Red. Walusiak-Skorupa J. , Pałczyński C. Profilaktyka alergii zawodowej. Poradnik dla lekarzy. Łódź, 2010 Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Zaburzenia wentylacji o typie obturacji w spirometrii Badanie okresowe Próba rozkurczowa Ocena nadreaktywności oskrzeli Wynik ujemny obu testów Wynik dodatni obu testów Wynik wątpliwy Dalsza diagnostyka w kierunku astmy, w tym zawodowej Brak astmy Brak przeciwwskazań Indywidualny kalendarz badań okresowych Astma niezawodowa Astma zawodowa lub Przeciwwskazania do pracy w narażeniu na alergeny Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020 Red. Walusiak-Skorupa J. , Pałczyński C. Profilaktyka alergii zawodowej. Poradnik dla lekarzy. Łódź, 2010

Badanie okresowe Objawy alergicznego nieżytu nosa i/lub astmy oskrzelowej Diagnostyka w celu ustalenia rozpoznania i związku z pracą Brak choroby alergicznej Nieżyt nosa/astma niezawodowa Nieżyt nosa/astma zawodowa lub Brak przeciwwskazań Indywidualny kalendarz badań okresowych Przeciwwskazania do pracy w narażeniu na alergeny Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020 Red. Walusiak-Skorupa J. , Pałczyński C. Profilaktyka alergii zawodowej. Poradnik dla lekarzy. Łódź, 2010

Wskazania do wykonania badań dodatkowych podczas badań profilaktycznych osób narażonych na czynniki alergizujące Badanie Wskazania - występowanie objawów ze strony układu oddechowego, oczu, skóry; PTS z pospolitymi alergenami - objawy wskazujące na istnienie nadreaktywności środowiska oskrzeli; - wywiad atopowy. PTS z alergenami mogącymi - wskazania jw. i ekspozycja zawodowa na czynniki wykazywać krzyżowe reakcje z dające reakcje krzyżowe, np. mąka, roztocze alergenami zawodowymi magazynowe, lateks. - dodatnie wyniki PTS z pospolitymi alergenami środowiska; - choroby alergiczne lub atopia w wywiadzie; PTS z alergenami zawodowymi - występowanie objawów ze strony układu (o dużej masie cząsteczkowej) oddechowego, oczu, skóry; - objawy wskazujące na istnienie nadreaktywności oskrzeli. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Wskazania do wykonania badań dodatkowych podczas badań profilaktycznych osób narażonych na czynniki alergizujące Badanie Oznaczenie alergenowo swoistych Ig. E w surowicy Test odwracalności skurczu oskrzeli Test oceny nadreaktywności oskrzeli Wskazania - wątpliwe wyniki PTS lub brak komercyjnych odczynników do PTS przy wskazaniach do wykonania testów - astma w wywiadzie - podejrzenie astmy - cechy obturacji w badaniu przedmiotowym - zaburzenia wentylacji o typie obturacji w spirometrii spoczynkowej - objawy sugerujące istnienie nadreaktywności oskrzeli - podejrzenie astmy oskrzelowej - dodatnie wyniki PTS Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

KLUCZOWE INFORMACJE Kontrola środowiska pracy stanowi podstawę skutecznej prewencji i monitorowania już rozpoznanych chorób alergicznych. Lekarz sprawujący opiekę profilaktyczną nad uczniem/pracownikiem powinien posiadać szczegółową wiedzę o stanowisku pracy i narażeniu zawodowym. Badanie wstępne, przeprowadzone przed rozpoczęciem praktycznej nauki zawodu lub pracy, powinno posłużyć do opracowania indywidualnego klinicznego profilu ryzyka dla każdego ucznia/pracownika. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

KLUCZOWE INFORMACJE Dodatnie wyniki punktowych testów skórnych z pospolitymi alergenami środowiska, alergenami zawodowymi lub dającymi nadwrażliwość krzyżową, jak również nieswoista nadreaktywność oskrzeli nie są przeciwwskazaniem do podjęcia szkolenia i praktyki zawodowej, ani też do podjęcia pracy w narażeniu na czynniki alergizujące. W przypadku osób z czynnikami ryzyka związanych z pracą chorób alergicznych układu oddechowego, kalendarz badań okresowych powinien być uzależniony od indywidualnego klinicznego profilu ryzyka oraz od wielkości i rodzaju narażenia, a badania okresowe powinny być szczególnie częste w pierwszych 2 -3 latach ekspozycji. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Prezentację opracowano w ramach: Narodowego Programu Zdrowia 2016 -2020 „Podejmowanie inicjatyw na rzecz profilaktyki chorób zawodowych i związanych z pracą, w tym ze służbą żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy oraz wzmocnienie zdrowia pracujących: 6/4/2. 1. 2/NPZ/2016/312/1656 Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020

Wszelkie prawa autorskie zastrzeżone. "Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne 4. 0" Oznacza, że pozwalamy na kopiowanie, zmienianie, remiksowanie, rozprowadzanie, przedstawienie i wykonywanie utworu jedynie w celach niekomercyjnych. Warunek ten nie obejmuje jednak utworów zależnych (mogą zostać objęte inną licencją). Nie można zarabiać na wykorzystywaniu danej treści. Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016– 2020