PORADNIA PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNA NR 3 W GDASKU JKANIE

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNA NR 3 W GDAŃSKU JĄKANIE zaburzenie wielowymiarowe OPRACOWANIE: JOANNA DUDKIEWICZ

Co to właściwie jest jąkanie? NIEPŁYNNOŚĆ MÓWIENIA – objaw, który występuje w różnych zaburzeniach mowy: jąkaniu, giełkocie, dyzartii, afazji, wypowiedziach osób z autyzmem, oligofazją, zaburzeniami słuchu, syndromem Touretta. Pojawia się na skutek różnych przyczyn związanych z patologią procesów leżących u podstaw czynności mowy.

ROZWOJOWA NIEPŁYNNOŚĆ MÓWIENIA – normalny stan wynikający z niecałkowitego opanowania mowy. Symptomy: - powtarzanie sylab np. da-da-daj mi lalę - powtarzanie głosek np. a-a-a - powtarzanie wyrazów np. daj mi lalę - przeciąganie głosek np. mmmmam lalę - pauzy – wyraźne przerwy między wyrazami - wtrącenia np. eee daj mi no lalę Rozwojowa niepłynność ma postać niespastyczną, łagodną. Rozwojowa niepłynność zanika między 5 a 7 r. ż.

JĄKANIE - zaburzenie płynności mówienia, w którym występują symptomy opisywane na różnych poziomach : - komunikacyjnym (patologiczna niepłynność mówienia polegająca na blokowaniu, przeciąganiu, powtarzaniu dźwięków mowy); - psychicznym (świadomość występowania zaburzenia, lękowe reakcje o charakterze patologicznym); - neurofizjologicznym (podniesione napięcie mięśniowe w obrębie narządów mowy – spastyczność).

Dlaczego ktoś się jąka? Nie jest wciąż w pełni ustalona przyczyna jąkania. Obecnie uznawane jest za zaburzenie o wieloczynnikowej etiologii. Trzy grupy czynników: 1. predysponujące 2. wyzwalające 3. podtrzymujące

CZYNNIKI PREDYSPONUJĄCE mają charakter biologiczny i nie mamy na nie dużego wpływu genetyczne podłoże jąkania (wymaga dalszych badań) budowa i funkcjonowanie mózgu (przede wszystkim lewej półkuli) związane między innymi z: - planowaniem motorycznym wypowiedzi (zaburzona sprawność motoryki małej i funkcji orofacjalnych – wolniejszy czas reakcji i mniej stabilne wzorce ruchowe) - percepcją mowy (zaburzenia czasowego aspektu odbioru mowy, zaburzenia w zakresie lateralizacji słuchowej kontroli wypowiedzi: wykorzystywanie prawej półkuli i lewego ucha do kontroli wypowiedzi u praworęcznych) Odmienność organizacji połączeń w mózgu jąkających się nie jest stanem patologicznym, lecz cechą budowy, która stanowi predyspozycje do mniejszej płynności mówienia.

CZYNNIKI WYZWALAJĄCE I PODTRZYMUJĄCE mają charakter psychologiczny i środowiskowy wiążą się z : - osobowością człowieka (np. skłonność do perfekcjonizmu) - temperamentem (duża emocjonalność) - występowaniem czynników stresujących w otoczeniu - reakcjami otoczenia na jąkanie (szczególna rola rodziców!) - zdolnością do regulacji emocji (negatywne emocje: wściekłość, frustracja, poczucie bezradności, negatywne nastawienie do siebie i innych, nadmierna kontrola zachowania)

ZACINANIE , POWTARZANIE , PAUZY WSPÓŁRUCHY CIAŁA, TIKI, GRYMASY CZERWIENIENIE SIĘ, POCENIE SIĘ SMUTEK WYOBCOWANIE STRACH WSTYD LĘK FRUSTRACJA ZŁOŚĆ ZANIŻONE POCZUCIE WŁASNEJ WARTOŚCI BRAK AKCEPTACJI LOGOFOBIA

ROKOWANIA, CZYLI KILKA FAKTÓW O JĄKANIU Pierwsze objawy pojawiają się między 2. 5 a 5 r. ż. U 50 -90 % przypadków objawy ustępują (samoistnie lub przy wsparciu terapeuty). Większość przypadków ustępowania jąkania ma miejsce w pierwszych trzech latach obecności symptomów zaburzenia w mowie dziecka. Jeżeli czas od wystąpienia pierwszych objawów jest większy niż trzy lata i pojawiają się wtórne symptomy rokuje to negatywnie. Badania nie potwierdzają, by stopień ciężkości objawów w momencie ich wystąpienia był czynnikiem prognozującym negatywnie.

Im później się pojawia (po czwartym czy piątym roku życia) tym ryzyko utrwalenia się jąkania jest większe. Jąkanie rzadko ustępuje samoistnie po 7 r. ż. Historia jąkania w rodzinie prognozuje negatywnie. Chroniczne jąkanie jest bardziej rozpowszechnione u przedstawicieli płci męskiej niż żeńskiej (4: 1, 6: 1). Dziewczęta mają większe szanse na przezwyciężenie jąkania w okresie wczesnego dzieciństwa. Opóźnienia w rozwoju sprawności artykulacyjnej, opóźnienie lub przyspieszenie rozwoju mowy, dwujęzyczność mogą wywierać wpływ na pojawienie się symptomów jąkania. Zastosowanie odpowiedniej formy interwencji logopedycznej w ciągu pierwszych 12 -15 miesięcy od momentu pojawienia się objawów jąkania w mowie dziecka znacząco zwiększa szanse na skuteczność podjętych działań.

Od którego roku życia można zacząć terapię? Od momentu zauważenia pierwszych niepłynności między trzecim a piątym rokiem życia. Nie ma górnej granicy wieku, która wykluczałaby prowadzenie terapii.

TERAPIA OSÓB JĄKAJĄCYCH SIĘ METODY TERAPII: 1. Metody kształtowania płynności mowy. 2. Metody psychoterapii i farmakoterapii. 3. Metody usprawniające czynności fizjologiczne leżące u podstaw mówienia.

Metody kształtowania płynności mowy 1. Pośrednie – osoby z otoczenia dziecka starają się mówić trochę wolniej i wyraźniej, a dziecko drogą naśladownictwa przejmuje taki sposób mówienia. Dla dzieci u których rokowania są bardziej korzystne, wystarczające jest udzielenie rodzicom porady konsultacyjnej (zalecenia) i monitorowanie czy wraz z upływem czasu objawy jąkania w mowie ustępują. 2. Bezpośrednie: - rytmizacja mówienia - przeciąganie samogłosek - wspomaganie aparaturowe (np. echokorekcja) - modyfikacja niepłynności mówienia (metoda Charlesa Van Ripera)

Metody psychoterapeutyczne Są to metody relaksacyjne i różne formy oddziaływań uodparniające na stres i powodujące u pacjenta wygaszanie reakcji lękowej. Metody farmakologiczne Nie ma leku na jąkanie! W przypadku silnego nasilenia logofobii (u młodzieży i dorosłych) można wspomóc się farmakoterapią, ale decyduje o tym wyłącznie lekarz.

Metody usprawniające czynności fizjologiczne leżące u podstaw mówienia (oddychanie, fonacja, artykulacja) 1. Terapia oddechowa. 2. Technika przydechowego nastawienia głosu przy artykulacji samogłosek w nagłosie. 3. Technika delikatnego startu mowy przy artykulacji spółgłosek. NAJLEPSZE EFEKTY DAJE W TERAPII ŁĄCZENIE WSZYSTKICH METOD

RODZICE JAKO ISTOTNY SKŁADNIK ROZWIĄZANIA PROBLEMU RODZIC - TERAPEUTA Praca ze środowiskiem rodzinnym jest uznawana za jeden z fundamentów terapii osób jąkających się – zwłaszcza w przypadku dzieci. Nawiązanie partnerskiej relacji terapeutycznej (otwartość, szczerość, wzajemny szacunek). Umiejętne dzielenie się z opiekunami dziecka rzetelną wiedzą na temat zaburzenia. Przyuczanie do aktywnego wdrażania terapii w warunkach domowych. Pomoc w przezwyciężeniu u rodziców negatywnych uczuć związanych z jąkaniem dziecka (bezradność, poczucie winy).

Potrzeba wzmacniania w rodzicach poczucia sprawstwa i świadomość własnego potencjału. Aktywny udział rodziców w diagnozie i terapii dziecka. RODZIC - DZIECKO Dobra relacja dziecka z rodzicami (dziecko powinno czuć się bezpiecznie i być całkowicie akceptowane). Rodzice powinni spędzać z dzieckiem czas, poświęcając go dużo na aktywności, które dziecku sprawiają przyjemność. Rodzice powinni zadbać o to, aby dziecko osiągało sukcesy na jakimś innym polu. Rodzice nie powinni stawiać dziecku zbyt dużych wymagań, okazywać niezadowolenia, dążyć do perfekcji i przenosić swoich problemów na dziecko.

Refleksje osób jąkających się sprowadzają się najczęściej do stwierdzenia, że PROBLEMEM NIE JEST JĄKANIE, TYLKO TO JAK NA NIE PATRZYSZ (Pat Grove)

PODSTAWOWE PRAWDY W ŚWIECIE, KTÓRY ROZUMIE JĄKANIE (Benny Ravid) 1. Osoba, która się jąka jest taka sama jak każda inna, ma tylko problem z płynnością mowy. 2. Jąkanie jest ludzkim problemem, który musi być akceptowany i szanowany. 3. Jąkanie jest w porządku i komunikacja z jąkaniem jest również w porządku.

Bibliografia: T. Woźniak, Jąkanie – pytania i odpowiedzi. K. Węsierska, Czy jąkaniu można zapobiec wczesna logopedyczna w zaburzeniach płynności mowy u małych dzieci. interwencja z książki „Życie z zacięciem. Integralny przewodnik po jąkaniu” oraz materiały z ogólnopolskiej konferencji w 30 -lecie powstania Klubów „J” w Polsce – „Życie z zacięciem. Jąkanie jako zaburzenie wielowymiarowe” , która odbyła się 20. 10. 2017 r. w Krakowie. Opracowała: Joanna Dudkiewicz, neurologopeda

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ