Pojcia decydowania i decyzji Juliusz Sowacki Balladyna KIRKOR

Pojęcia decydowania i decyzji Juliusz Słowacki, Balladyna (…) KIRKOR do Wdowy Słuchajcie, matko! Na świat wyjechałem Szukać ubogiej i cnotliwej żony; Dalej nie jadę, bo tu napotkałem Cudowne bóstwa! … KIRKOR do siebie Jaki wybór trudny! Starsza jak śniegi – u tej warkocz cudny, Niby listkami brzoza przyodziana;

Pojęcia decydowania i decyzji Ta z alabastrów – a ta zaś różana – Ta ma pod rzęsą węgle – ta fijołki – Ta jako złote na zorzy aniołki, A ta zaś jako noc biała nad rankiem. Więc jednej mężem – drugiej być kochankiem; Więc obie kochać, a jedną zaślubić? Lecz którą kochać? Którą tylko lubić? . . . Niech się przynajmniej z ust różanych dowiem Która mnie kocha? . . . do dziewic Moje smugłe łanie, Czy mnie kochacie? …

Pojęcia decydowania i decyzji KIRKOR Któraż z was, dziewice, Będzie mię więcej kochała po ślubie? Jak będzie kochać? lubić, co ja lubię? Jak mi rozchmurzać gniewu nawałnice? … KIRKOR Ach, nie wiem, której oddać rękę lewą Jako szwagierce – a której z pierścionkiem. O! gdybym ujrzał tę gwiazdę przedsterną, Co wiodła króla do Dzieciątka żłobu! Serce mam jedno, a ciągnie do obu. …

Pojęcia decydowania i decyzji KIRKOR Oślepionego chyba losu ręce Wskażą mi żonę… SKIERKA śpiewa do ucha Wdowy Matko, w lesie są maliny, Niechaj idą w las dziewczyny, Która więcej malin zbierze, Tę za żonę pan wybierze. … KIRKOR Wyborna rada… O! złota prostoto! (…)

Pojęcie decyzji i decydowania

Pojęcie decyzji i decydowania Wybór – Jan Zieleniewski Trudności w zdefiniowaniu pojęcia decydowanie: • wielość definicji decydowania, • zwracają uwagę na różne kryteria. Decydowanie jest związane z wyborem Wybieranie jest to dawanie z jakiegoś względu pierwszeństwa jednemu elementowi zbioru przed innymi. Jan Zieleniewski (1901 -1973)

Pojęcie decyzji i decydowania Wybór i decydowanie – Jan Zieleniewski ZWYKŁY WYBÓR (wybieranie zwykłe) jest to dawanie z jakiegoś względu pierwszeństwa jednemu elementowi zbioru przed innymi. WYBÓR DECYDOWANIE (wybieranie decyzyjne) • jest to dokonywanie nielosowego wyboru w działaniu • szczególny przypadek wybierania

Pojęcia decydowania i decyzji Decydowanie jest to dokonywanie nielosowego wyboru w działaniu. Cechy specjalne decydowania: • (wybieranie) nielosowe • (wybieranie) w działaniu Nielosowe = uzasadnione, racjonalne, świadome, oparte na dostępnej wiedzy. DZIAŁANIE WYBÓR KIERUNKU DALSZEGO POSTĘPOWANIA (DZIAŁANIA)

Pojęcie decyzji i decydowania Działanie DZIAŁANIE jest to dowolne zachowanie się, zmierzające do osiągnięcia celu, które może polegać na wykonaniu czegoś lub wstrzymaniu się od czegoś. (Jan Zieleniewski) ZACHOWANIE CEL WYKONANIE CZEGOŚ WSTRZYMANIE SIĘ OD CZEGOŚ

Pojęcie decyzji i decydowania Działanie Nie istnieje wyłączna aktywność i wyłączna bezczynność człowieka. „Człowiek zawsze gdy coś robi, jednocześnie czegoś innego nie robi, i w ten sposób także wpływa na rzeczywistość. Nie wycinając lasów na stokach gór, człowiek przeciwdziała erozji gleby”. Stanisław Ehrlich (1907 -1997)

Pojęcie decyzji i decydowania Działanie DECYZJA O NIC NIEROBIENIU Jedna z maksym prawniczych głosi: Et non facere est – powstrzymywanie się od działania jest działaniem.

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Decyzja DECYZJA 1. jest to akt świadomego i nielosowego wyboru jednego z rozpoznanych i uznanych za dopuszczalne kierunków przyszłego działania. 2. to wynik procesu decydowania.

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Decyzja W decydowaniu chodzi o przyszłe działanie ! Decyzję zawsze podejmujemy co do przyszłości. Nie możemy niestety podjąć decyzji o tym, co będziemy robili wczoraj wieczorem. WYJĄTEK: Przepisy prawne o mocy wstecznej

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Decyzja „Podmiot może wybrać swoje stanowisko w przestrzeni, ale nie może go obrać w czasie”. George L. S. Shackle (1903 -1992) ang. ekonomista i teoretyk decyzji Fot. Piotr Vasco Wasilkowski

Pojęcie decyzji i decydowania Decyzja Przykład literackiego przedstawienia skutku niepodjęcia decyzji w przeszłości (przykład za: Jerzy Supernat) Guy de Maupassant, Spóźniony żal, przekł. R. Czekańska-Heymanowa (…) Pokojówka odeszła, a Saval w zdenerwowaniu zaczął chodzić wielkimi krokami po salonie. Jednak nie czuł się zakłopotany. Zapyta ją po prostu, tak jak gdyby prosił o jakiś przepis kuchenny. Przecież ma sześćdziesiąt dwa lata! Otworzyły się drzwi i weszła ona. Była to teraz duża, otyła kobieta o pełnych policzkach i donośnym śmiechu. Miała ręce sztywno wyciągnięte do tyłu, zawinięte rękawy odsłaniały ramiona powalane syropem. Spytała niespokojna: - Co panu jest? Czy pan nie chory? - Nie, droga pani, ale chciałem panią zapytać o coś, co jest dla mnie bardzo ważne i co mnie ogromnie dręczy. Czy odpowie mi pani szczerze? Uśmiechnęła się. - Jestem zawsze szczera. Mów pan. - A więc pokochałem panią pierwszego dnia, gdy panią ujrzałem. Czy pani się tego domyślała? Odpowiedziała śmiejąc się, a w jej głosie zadźwięczało echo dawnych lat: - Ależ, niedołęgo, wiedziałam o tym od pierwszego dnia!

Pojęcie decyzji i decydowania Decyzja Saval zadrżał i wyjąkał: - Wiedziała pani? . . . A więc… Umilkł. - Więc co? – zapytała. - Więc co pani myślała? . . . Co byłaby mi pani odpowiedziała? . . . Zaśmiała się jeszcze głośniej. Krople syropu ciekły jej po palcach i spadały na podłogę. - Co? Ależ pan mnie o nic nie pytał. To nie ja powinnam była się panu oświadczać. Posunął się o krok bliżej. - Niech mi pani powie… Czy pamięta pani ów dzień, kiedy to Sandres (mąż rozmówczyni – J. S. ) zasnął po śniadaniu na trawie… a my we dwoje poszliśmy razem tam, aż do zakrętu? . . . Czekał. Przestała się śmiać i patrząc mu w oczy: - Ależ oczywiście – odpowiedziała – pamiętam. - A więc wtedy… gdybym był bardziej śmiały… co by pani zrobiła? Uśmiechnęła się jak kobieta, która niczego nie żałuje, i odpowiedziała szczerze, głosem lekko zabarwionym ironią:

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Decyzja - Byłabym uległa, mój drogi. Po czym odwróciła się na pięcie i uciekła do konfitur Saval wyszedł na ulicę złamany jak po ciężkiej porażce. Biegł pod deszczem wielkimi krokami, prosto przed siebie; skierował się ku rzece, nie wiedząc, dokąd idzie. (…) i poszedł wzdłuż rzeki. Szedł długo, jakby kierowany instynktem. Jego ubranie ociekało wodą, ze zmiętego kapelusza, rozmokłego jak gałgan, kapało jak z dachu. Szedł ciągle naprzód, ciągle przed siebie. Wreszcie znalazł się na miejscu, gdzie niegdyś jedli śniadanie, w tym dalekim dniu, o którym wspomnienie szarpało mu serce. Wtedy usiadł pod nagimi drzewami i zapłakał. www. supernat. pl/wyklady/plk/i_13_0_Pojecia_decydowania_i_decyzji. ppt

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Decyzja kierownicza DECYZJE KIEROWNICZE to najbardziej doniosła kategoria decyzji dla praktyki i teorii zarządzania. Cechy charakterystyczne: • są związane z realizacją podstawowych funkcji kierowniczych (planowania, organizowania, rozkazywania, koordynowania, kontrolowania) • są decyzjami w sprawie celów i sposobów działania decydenta oraz innych osób (tzw. dwuszczeblowość decyzji kierowniczych)

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Decyzja administracyjna DECYZJA ADMINISTRACYJNA Cechy charakterystyczne: • wydawana przez organ administracyjny (organ administracji publicznej) • wydawana jednostronnie (bez możliwości negocjacji) • wydawana w celu rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy (konkretny adresat) • rodzi stosunek prawny (stosunek społeczny kształtowany przez prawo) • podejmowana na podstawie prawa (podstawa prawna)

Pojęcie decyzji i decydowania Decyzja administracyjna ORGAN ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ (1) człowiek lub grupa ludzi (w przypadku organu kolegialnego), (2) znajdujący się w strukturze organizacyjnej państwa lub samorządu terytorialnego, (3) powołany w celu realizacji norm tego prawa, (4) ze skutkami właściwymi temu prawu, (5) działający w granicach przyznanych mu przez prawo kompetencji.

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych Typologia decyzji pozwala lepiej zrozumieć pojęcia decydowania i decyzji, a w szczególności pojęcie decyzji kierowniczych.

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych WEDŁUG FUNKCJI KIEROWNICZYCH decyzje związane z funkcją decyzje związane z funkcją planowania organizowania rozkazywania* koordynowania kontrolowania Henri Fayol (1841 -1925) * Z czasem następuje zmiana określenia: rozkazywanie przewodzenie i / lub motywowanie.

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych WEDŁUG OKOLICZNOŚCI • decyzje podejmowane dobrowolnie w celu skorzystania z okazji jaka się nadarza, • decyzje problemowe (dot. problemów przyszłych i już trwających), • decyzje kryzysowe. David B. Gleicher: „Okazja to coś, co stwarza szansę przekroczenia celów organizacji, a problem to coś, co zagraża zdolności osiągnięcia jej celów”.

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych WEDŁUG KONTEKSTU DECYZYJNEGO • decyzje podejmowane w kontekście nieciągłym (ich przedmiotem są odrębne, niepowiązane ze sobą kwestie) • decyzje podejmowane w kontekście ciągłym – decyzja wieloetapowa (ich przedmiotem jest cały ciąg wzajemnie powiązanych decyzji) WEDŁUG NORMATYWNEGO WYZNACZENIA TREŚCI DECYZJI • decyzje programowane (ich treść wynika z istniejących norm postępowania także prawnych) • decyzje nieprogramowane (dotyczą problemów niepowtarzalnych i/lub tak ważnych/ nagłych, że nie jest możliwe wcześniejsze obmyślenie dla nich norm postępowania)

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych WEDŁUG RODZAJU ROZWIĄZYWANYCH PROBLEMÓW • decyzje o dobrze określonej strukturze (dotyczą problemów, które można skwantyfikować) • decyzje o nieokreślonej strukturze (dotyczą problemów, które można przedstawić tylko jakościowo w postaci opisu słownego) • decyzje o słabo określonej strukturze (dotyczą problemów mieszanych, które zawierają elementy jakościowe i ilościowe)

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych WEDŁUG WIEDZY O MOŻLIWYCH KIERUNKACH DZIAŁANIA • decyzje (problemy decyzyjne) zamknięte zbiór kierunków działania jest określony (możliwe jest podjęcie decyzji optymalnej) • decyzje (problemy decyzyjne) otwarte / inwencyjne brak znajomości pełnego zbioru kierunków działania decydent nie dąży do decyzji optymalnej, lecz satysfakcjonującej / zadowalającej

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych WEDŁUG STOPNIA TRUDNOŚCI SYTUACJI DECYZYJNEJ • decyzje podejmowane w sytuacjach normalnych • decyzje podejmowane w sytuacjach trudnych/ stresowych Często najlepszą decyzją w sytuacjach trudnych jest opóźnienie dokonania wyboru. Anglicy mawiają: Jeżeli masz problem, to prześpij się z nim.

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych WEDŁUG STRUKTURY PODMIOTU PODEJMUJĄCEGO DECYZJĘ • decyzje jednoosobowe • decyzje grupowe (kolegialne) Cechy charakterystyczne kolegialnego podejmowania decyzji: • wszyscy członkowie grupy pamiętają o (uzgodnionych) celach decyzji • każdy z członków grupy uczestniczy w procesie dokonywania wyboru • wszystkie istotne informacje są dostępne dla każdego z członków grupy • pogląd (głos) każdego z członków grupy ma taką samą wagę • ostateczny wybór następuje w drodze głosowania

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych Cecha podmiot odpowiedzialność czas podjęcia decyzji charakter decyzji patologia koszt ostateczny wybór Decyzja kolegialna Decyzja jednoosobowa

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych Cecha podmiot Decyzja kolegialna Wieloosobowy odpowiedzialność Decyzja jednoosobowa Jednoosobowy Rozmyta, nieokreślona konkretnie czas podjęcia decyzji Decyduje dłużej (wolniej) Konkretna (zlokalizowana) charakter decyzji Odważne (nawet ryzykowne) Zachowawcze patologia Bardzo możliwa korupcja Rzadziej spotykana korupcja koszt Kosztowne Oszczędne ostateczny wybór W drodze głosowania Samodzielnie podjęty (może nie odzwierciedlać rzeczywistego stanowiska członków grupy) Szybciej

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych Wady kolegialnego systemu podejmowania decyzji: Giovanni Sartori (1924 -2017): W praktyce komitetowe modus decidendi to nie reguła większości, lecz dążenie do jednomyślnych uzgodnień przy pomocy mechanizmu odroczonej wzajemnej kompensaty. Max Weber (1864 -1920): Kolegialnemu podejmowaniu decyzji właściwe są konieczność kompromisu między różnymi opiniami i zmieniające się większości, co przesądza o wyższości zarządzania monokratycznego nad kolegialnym

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych WEDŁUG TYPU WYNIKU • decyzje (gry) o sumie zerowej (jeden decydent/ gracz zyskuje tyle, ile traci drugi) • decyzje (gry) o sumie dodatniej (wygrać może każdy z decydentów/ graczy: problem sprowadza się do kwestii podziału korzyści, co – zdaniem przedstawicieli teorii gier – jest oparte na współpracy i przetargach) • decyzje (gry) o sumie ujemnej (przegrywają wszyscy decydenci / gracze)

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych DECYZJE STRATEGICZNE Wiele uwagi poświęca się dzisiaj decyzjom strategicznym. Cechy charakterystyczne: • dotyczą celu (celów) i zakresu działalności całej organizacji • w znacznym stopniu uwzględniają wpływ otoczenia • łączą rodzaj i zakres działalności organizacji z jej możliwościami (istniejącymi/ potencjalnymi) • mają istotny wpływ na rozmieszczenie i wykorzystanie zasobów organizacji • mają znacznie dłuższy horyzont czasowy • zwykle są kompleksowe

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych WEDŁUG STOPNIA POINFORMOWANIA DECYDENTA • decyzje podejmowane w warunkach pewności • decyzje podejmowane w warunkach ryzyka • decyzje podejmowane w warunkach niepewności

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych DECYZYJNY MODEL STOSOWANIA PRAWA JERZEGO WRÓBLEWSKIEGO (1926 -1990): 1. Ustalenie, jaka norma obowiązuje w zakresie potrzeby podjęcia decyzji. 2. Uznanie określonego faktu za udowodniony 3. Subsumpcja faktu uznanego za udowodniony pod stosowaną normę. 4. Wiążące ustalenie konsekwencji prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie danej normy (podjęcie decyzji stosowania prawa). Podmiot podejmujący decyzje stosowania prawa korzysta z luzu decyzyjnego. Pojęcie luzu decyzyjnego można ograniczyć do ostatniego etapu procesu stosowania prawa, a więc do luzu wyboru konsekwencji.

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych Rodzaje luzu decyzyjnego (Jerzy Wróblewski): • luz walidacyjny dot. zakresu swobody, jaki ma organ stosujący prawo ustalający obowiązywanie stosowanej normy prawa • luz interpretacyjny dot. ustaleniem znaczenia normy budzącej wątpliwości (wykładnia) • luz dowodowy dot. ustalenia stanu faktycznego (faktów sprawy) • luz wyboru konsekwencji (luz decyzyjny sensu stric-to) swoboda w określeniu konsekwencji prawnych

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Typologia decyzji kierowniczych Rodzaje decyzji stosowania prawa (J. Wróblewski): • decyzję walidacyjną • decyzję interpretacyjną • decyzję dowodową • decyzję wyboru konsekwencji Decyzyjny model stosowania prawa pokazuje, że w procesie podejmowania decyzji stosowania prawa funkcję determinującą pełnią: • normy prawne • normy spoza systemu prawa.

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Decydowanie i organizowanie a kierowanie DECYDOWANIE I ORGANIZOWANIE A KIEROWANIE Organizowanie i kierowanie • oczywisty związek • organizowanie to jedna z funkcji kierowniczych Decydowanie i kierowanie Z teoretycznego i praktycznego punktu widzenia związek ten nie jest wcale oczywisty. Można sądzić, że decydowanie jest jedną z funkcji kierowniczych. Osobiście podzielam pogląd, że decydowanie: (1) nie jest odrębną funkcją kierowniczą, (2) lecz sposobem realizacji funkcji kierowniczych.

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Decydowanie i organizowanie a kierowanie Ad. 1. Decydowanie jest odrębną funkcją kierowniczą Henry Mintzberg – Decydowanie to funkcja kierownicza Autorytet formalny i status kierownika Role interpersonalne (3) Role informacyjne (3) Role decyzyjne (4) • reprezentacyjna (ceremonialna) • monitorująca • inicjatora • przywódcy • dystrybutora informacji • reagująca • łącznika • rzecznika • alokatora zasobów • negocjatora Role w administracji publicznej (5) • architekt konsensusu • popularyzator spraw lokalnych • interpretator wartości lokalnych • wzór etycznego postępowania • współwykonawca władzy lokalnej Można jednak mieć poważne wątpliwości czy wskazanych pięć dodatkowych ról kierowniczych jest właściwych wyłącznie kierownikom w administracji publicznej. Zarządzanie jest zarządzaniem.

Pojęcia decydowania i decyzji Pojęcie decyzji i decydowania Decydowanie i organizowanie a kierowanie Ad. 2. Decydowanie jest sposobem realizacji funkcji kierowniczych Peter F. Drucker Cokolwiek robi kierownik, robi to przez podejmowanie decyzji. Victor H. Vroom Wszyscy kierownicy są decydentami. Andrzej M. Zawiślak Istotą zarządzania jest permanentny proces podejmowania decyzji. Decydowanie jest wspólnym mianownikiem kierowania (funkcji kierowniczych): planowanie+organizowanie+motywowanie+kontrolowanie+koordynowanie