PODJELA NEORGANSKIH JEDINJENJA Binarna neorganska jedinjenja Sloena neorganska

PODJELA NEORGANSKIH JEDINJENJA Binarna neorganska jedinjenja Složena neorganska jedinjenja hidridi kiseline boridi baze oksidi soli karbidi sulfidi itd. Ne postoji precizna podjela neorganskih jedinjenja BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

PODJELA NEORGANSKIH JEDINJENJA Binarna neorganska jedinjenja hidridi boridi oksidi karbidi sulfidi itd. Ne postoji precizna podjela neorganskih jedinjenja BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

HIDRIDI Jedinjenja H sa drugim elementima Hidridi metala Li. H, Na. H, KH, Ca. H 2, Sr. H 2, Ba. H 2…. Ca(s) + H 2(g)→Ca. H 2(s) -1 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

HIDRIDI Jedinjenja H sa drugim elementima Hidridi metala Li. H, Na. H, KH, Ca. H 2, Sr. H 2, Ba. H 2…. H-(aq) + H 2 O(l)→H 2(g) + OH-(aq) -1 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

HIDRIDI Jedinjenja H sa drugim elementima Ca. H 2 Hidridi metala H 2 Li. H, Na. H, KH, Ca. H 2, Sr. H 2, Ba. H 2…. Li. H(s) + H 2 O(l) → Li. OH(s) + H 2(g) H 2 O sa p. H indikatorom BIOLOGIJA Promjena boje indukuje prisustvo OH- -1 OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

HIDRIDI Jedinjenja H sa drugim elementima Hidridi nemetala HCl, H 2 O, NH 3, CH 4 neutralni +1 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

HIDRIDI Jedinjenja H sa drugim elementima Hidridi nemetala HCl, H 2 O, NH 3, CH 4 slabe baze NH 3(g) + H 2 O(l) ⇄ NH 4+(aq) + OH-(aq) +1 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

HIDRIDI Jedinjenja H sa drugim elementima Hidridi nemetala HCl, H 2 O, NH 3, CH 4 slabe kiseline H 2 S(g) + H 2 O(l) ⇄ H 3 O+(aq) + HS-(aq) +1 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

HIDRIDI Jedinjenja H sa drugim elementima Hidridi nemetala HCl, H 2 O, NH 3, CH 4 Jake kiseline HCl(g) + H 2 O(l) → H 3 O+(aq) + Cl-(aq) +1 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

OKSIDI Jedinjenja O sa drugim elementima Neutralni oksidi N 2 O, NO, CO Ne reaguju ni sa kiselinama ni sa bazama -2 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

OKSIDI Jedinjenja O sa drugim elementima Kiseli oksidi N 2 O 5, CO 2, SO 3, SO 2, P 2 O 5, Cl 2 O 7. . . Cr. O 3, Mn 2 O 7. . . (visok oksidacioni broj metala) Anhidridi kiselina -2 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

OKSIDI Jedinjenja O sa drugim elementima Kiseli oksidi N 2 O 5, CO 2, SO 3, SO 2, P 2 O 5, Cl 2 O 7. . . Cr. O 3, Mn 2 O 7. . . (visok oksidacioni broj metala) Reaguju sa bazama, baznim i amfoternim oksidima, u vodi daju kiselu reakciju -2 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

OKSIDI Jedinjenja O sa drugim elementima Kiseli oksidi Reaguju sa bazama, baznim i amfoternim oksidima, u vodi daju kiselu reakciju BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

OKSIDI Jedinjenja O sa drugim elementima Bazni oksidi Li 2 O, K 2 O, Mg. O, Ca. O, Ni. O. . Anhidridi baza -2 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

OKSIDI Jedinjenja O sa drugim elementima Bazni oksidi Reaguju sa kiselinama, kiselim i amfoternim oksidima, u vodi daju baznu reakciju BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

OKSIDI Jedinjenja O sa drugim elementima Bazni oksidi Reaguju sa kiselinama, kiselim i amfoternim oksidima, u vodi daju baznu reakciju BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

OKSIDI Jedinjenja O sa drugim elementima Amfoterni oksidi Al 2 O 3, Zn. O, Be. O, Pb. O, As 2 O 3, Sn. O, Cr 2 O 3. . Imaju osobine i baznih i kiselih oksida -2 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

OKSIDI Jedinjenja O sa drugim elementima Amfoterni oksidi Reaguju i sa kiselinama i sa bazama BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

OKSIDI Jedinjenja O sa drugim elementima Kiselost oksida raste bazni karakter oksida raste BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

OKSIDI Jedinjenja O sa drugim elementima Ako element gradi više oksida: kiseli karakter je najjače izražen kod oksida u kome je element u najvišem oksidacionom stanju As 2 O 3 – amfoteran i As 2 O 5 - kiseo Ako metal gradi više oksida: Cr. O – bazni, BIOLOGIJA Cr 2 O 3 – amfot. Cr. O 3 - kiseo OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

PEROKSIDI -1 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

SUPEROKSIDI -1/2 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

SUPEROKSIDI -1/2 Reaktivni metali K, Rb, Cs. . BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

PODJELA NEORGANSKIH JEDINJENJA Binarna neorganska jedinjenja Složena neorganska jedinjenja hidridi kiseline boridi baze oksidi soli karbidi sulfidi itd. BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE Neke definicije • Arenijusova teorija kiselina i baza – Kiseline: supstance koje disocijacijom u vodenom rastvoru od pozitivnih jona daju isključivo H+ (H 3 O+) jon – Baze: supstance koje disocijacijom u vodenom rastvoru od negativnih jona daju isključivo OH- BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE Neke definicije • Brensted-Lourijeva teorija – Kiseline: Proton donori – Baze: Proton akceptori BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE Brensted-Lourijeve kiseline …moraju imati (kiseli) proton koji mogu otpustiti. Brensted-Lourijeve baze …moraju imati par nevezivnih elektrona. BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE Ako postoji oboje. . . to su amfoliti. − HCO 3 − HSO 4 H 2 O BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE • Voda se ponaša kao Brensted. Lourijeva baza i vezuje proton (H+) iz kiseline • Kao rezultat, formira se konjugovana baza kiseline i hidronijum jon Šta se dešava kada se kiseline rastvore u vodi? BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE • Od latinske riječi conjugare, što znači “udružiti se. ” • Proizvod reakcija kiselina i baza su uvijek njihove konjugovane kiseline i baze. BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE Jačina kiselina i baza • Jake kiseline u vodi disosuju potpuno. – Njihove konjugovane baze su prilično slabe. • Slabe kiseline u vodi djelimično disosuju. BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE Jačina kiselina i baza • Supstance sa zanemarljivim aciditetom ne disosuju u vodi. – Njihove konjugovane baze su izuzetno jake. BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE Jačina kiselina i baza HCl(aq) + H 2 O(l) H 3 O+(aq) + Cl−(aq) K>>1 C 2 H 4 O 2(aq) + H 2 O(l) H 3 O+(aq) + C 2 H 3 O 2−(aq) K<1 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE • Kao što smo vidjeli, voda je amfolit. • U čistoj vodi neki molekuli se ponašaju kao baze, a neki kao kiseline. H 2 O(l) + H 2 O(l) • Autojonizacija ili autoprotoliza. BIOLOGIJA H 3 O+(aq) + OH−(aq) OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE Jonski proizvod vode • Konstanta disocijacije vode je Kc = [H 3 O+] [OH−] • Ova specijalna konstanta ravnoteže se naziva jonski proizvod vode, Kw. • Na 25°C, Kw = 1. 0 10− 14 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE p. H negativan dekadni logaritam koncentracije hidronijum jona izražene brojem mola H+ jona po jedinici zapremine rastvora p. H = −log [H 3 O+] BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE • U čistoj vodi, Kw = [H 3 O+] [OH−] = 1. 0 10− 14 • Pošto je u čistoj vodi [H 3 O+] = [OH−], [H 3 O+] = (1. 0 10− 14)1/2 = 1. 0 10− 7 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE • Dakle, u čistoj vodi p. H = −log (1. 0 10− 7) = 7. 00 • U kiselinama je [H 3 O+] veća nego u čistoj vodi, p. H <7 • U bazama je [H 3 O+] manja nego u čistoj vodi, p. H >7. BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE • “p” u p. H znači negativan logaritam od količine (u ovom slučaju, hidronijum jona). • Slične vrijednosti su: – p. OH −log [OH−] – p. Kw −log Kw BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE Zato što je Znamo da je [H 3 O+] [OH−] = Kw = 1. 0 10− 14, −log [H 3 O+] + −log [OH−] = −log Kw = 14. 00 ili, drugim riječima, p. H + p. OH = p. Kw = 14. 00 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE Kako mjerimo p. H? Za precizna mjerenja koristimo p. H-metar. BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE • Za manje precizna mjerenja možemo koristiti – Lakmus papir • “crveni” promijeni boju u plavu ~p. H = 8 • “plavi” promijenu boju u crvenu~p. H = 5 – Indikatore BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE Jake kiseline • HCl, HBr, HI, HNO 3, H 2 SO 4, HCl. O 3, HCl. O 4. • Jaki elektroliti u vodenim rastvorima postoje u vidu jona. • Za monoprotonske jake kiseline, [H 3 O+] = [kiseline]. BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE NAJČEŠĆE KORIŠĆENE KISELINE Jake kiseline Slabe kiseline Formula Naziv HCl Hloridna HCN Cijanidna HBr HI HNO 3 HCl. O 4 H 2 SO 4 BIOLOGIJA Bromidna Jodidna Nitratna Perhloratna Sulfatna H 2 CO 3 H 2 S CH 3 COOH H 3 BO 3 Karbonatna Sulfidna Acetatna Boratna OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE Prema broju vodonikovih atoma: - monoprotične (monobazne) HCN, HCl, HNO 3, HI. . . - diprotične (dvobazne) H 2 S, H 2 SO 3, H 2 CO 3. . . - triprotične (trobazne) H 3 PO 4, H 3 As. O 4. . . Izuzetak: H 3 PO 3 – fosfitna kiselina, diprotična – H 2 PHO 3 ⇄ H+ + HPHO 3 - ⇄ H+ + PHO 32 - BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

KISELINE I BAZE Jake baze • Jake baze su vodeni rastvori hidroksida alkalnih i zemnoalkalnih metala (Ca 2+, Sr 2+, Ba 2+). • Opet, i ove supstance u vodi disosuju potpuno. BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

PODJELA NEORGANSKIH JEDINJENJA Binarna neorganska jedinjenja Složena neorganska jedinjenja hidridi kiseline boridi baze oksidi soli karbidi sulfidi itd. BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

SOLI • Soli su supstance koje nastaju zamenom atoma vodonika u molekulu kiseline, atomima metala ili zamenom hidroksidnih grupa u molekulu baze anjonima kiseline BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

SOLI Složene soli mogu biti: neutralne, Na. Cl, Na 2 SO 4, KNO 3. . . kisele, KHSO 4, Na. HCO 3. . bazne, Mg(OH)Cl, Ca(OH)NO 3. . . dvogube (dvojne) KAl(SO 4)2 x 12 H 2 O kompleksne K 4[Fe(CN)6] BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

SOLI • Reakcije za dobijanje soli su: – Reakcije neutralizacije 2 Na. OH + H 2 SO 4→ Na 2 SO 4 + 2 H 2 O – Reakcije kiselih i baznih oksida, kiselih i amfoternih oksida, baznih i amfoternih oksida Ca. O + CO 2 → Ca. CO 3 SO 3 + Zn. O → Zn. SO 4 Pb. O + Na 2 O → Na 2 Pb. O 2 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

SOLI • Reakcije za dobijanje soli su: –Reakcije soli slabijih kiselina sa jakim kiselinama CH 3 COONa + HCl → CH 3 COOH + Na. Cl –Reakcije soli slabijih baza sa jakim bazama NH 4 Cl + KOH → NH 3 + H 2 O + Na. Cl –Reakcije baznih oksida sa kiselinama Ca. O + 2 HCl→ Ca. Cl 2 + H 2 O BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

SOLI • Reakcije za dobijanje soli su: –Reakcije kiselih oksida sa bazama SO 3 + 2 Na. OH → Na 2 SO 4 + H 2 O –Reakcije dvogube izmjene Na. Cl + Ag. NO 3 → Ag. Cl + Na. NO 3 BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

SOLI Neutralne (normalne) soli Nastaju potpunom neutralizacijom kiselina i baza: Ca. SO 4, Mg 3(PO 4)2, Ba. Cl 2, Ca. Cl 2, NH 4 NO 3, Na. Cl, KNO 3, KCN, NH 4 NO 2, Na 2 HPO 3, Al 2(SO 4)3. . 2 KOH + H 2 SO 4→ K 2 SO 4 + 2 H 2 O 2 HNO 3 + Ca(OH)2→ Ca(NO 3)2 + 2 H 2 O BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

SOLI Kisele soli Nastaju nepotpunom neutralizacijom poliprotičnih kiselina Na. HCO 3, Ca(HCO 3)2, Mg(HSO 4)2, Mg(H 2 PO 4)2, K 2 HPO 4, Na. HSO 4. . kisela so H 2 SO 4 + Na. OH → Na. HSO 4 + H 2 O H 2 SO 4 + 2 Na. OH → Na 2 SO 4 + 2 H 2 O BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

SOLI od fosforne kiseline (H 3 PO 4)dobijamo sledeće kisele soli: • Natrijum-dihidrogenfosfat (natrijum-primarni fosfat), Na. H 2 PO 4 • Natrijum-hidrogenfosfat (natrijum-sekundarni fosfat), Na 2 HPO 4 H 3 PO 4 + Na. OH → Na. H 2 PO 4 + H 2 O H 3 PO 4 + 2 Na. OH → Na 2 HPO 4 + 2 H 2 O H 3 PO 4 + 3 Na. OH → Na 3 PO 4 + 3 H 2 O BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

SOLI Bazne soli Nastaju nepotpunom neutralizacijom višekiselih baza Al(OH)(NO 3)2, Mg(OH)Cl, (Ca. OH)2 SO 4, Ca(OH)NO 3, (Ba. OH)3 PO 4. . . Bazna so Ca(OH)2 + HCl → Ca. OHCl + H 2 O Ca(OH)2 + 2 HCl → Ca. Cl 2 + 2 H 2 O BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

SOLI iz feri-hidroksida, zamenom hidroksidnih grupna hloridom (anjon hlorovodonične kiseline) dobićemo: • Gvožđe(III)-dihidroksihlorid, Fe(OH)2 Cl • Gvožđe(III)-hidroksihlorid, Fe(OH)Cl 2 Fe(OH)3 + HCl → Fe(OH)2 Cl + H 2 O Fe(OH)3 + 2 HCl → Fe(OH)Cl 2 + 2 H 2 O Fe(OH)3 + 3 HCl → Fe. Cl 3 + 3 H 2 O BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA

SOLI DVOGUBE (DVOJNE) SOLI Nastaju kristalizacijom iz rastvora dveju soli M+M 3+(SO 4)2 ∙ 12 H 2 O M+(Na+, K+, NH 4+. . . M 3+(Al 3+, Fe 3+, Cr 3+. . . ) Dvogube soli ovoga tipa – stipse KAl(SO 4)2 ∙ 12 H 2 O - kalijumova stipsa KAl(SO 4)2 ∙ 12 H 2 O→ K+ + Al 3+ + 2 SO 42 - + 12 H 2 O BIOLOGIJA OPŠTA I NEORGANSKA HEMIJA