Pierre Bourdieu Habitus Alan Sermaye Bourdieunn Eylem Kuram

+ Pierre Bourdieu Habitus – Alan - Sermaye

+ Bourdieu’nün Eylem Kuramı n Bourdieu’nün sosyoloji anlayışı yapısalcı geleneğin (Levi-Strauss – Althusser) nesnelci yönelimleri ile sembolik etkileşimcifenomenolojik (Goffman – Garfinkel) yaklaşımların öznelci yönelimlerini eleştirir. n Nesnel ve öznel yapıların bir sentezini yaparak yeni bir eylem kuramı geliştirmeyi dener. n Giddens’a benzer şekilde, sentezci sosyolojinin mimarlarından biri olarak kabul edilir. n n n Yaklaşımı, kendi adlandırması ile “genetik yapısalcılık”tır. Başlangıç noktası, toplumsal yapıların kurduğu bütünleşme biçimlerini çözümlemektir. İkinci etapta, insanların öznel anlamlandırma pratiklerini analizine dahil ederek, yapıların nasıl öznel deneyimlerle nasıl yeniden kurulduğunu, sürdürüldüğünü ya da dönüştürüldüğünü çözümler.

+ Habitus n Eylem kuramının üç kavramsal ayağı bulunur: Habitus – Alan – Sermaye n Habitus kavramı sıradanlaşmış, olağanlaşmış, öğrenilmiş gelenekleri ifade eder. n n Bourdieu, bu kavram ile belli toplumsal koşullar içerisinde oluşmuş yatkınlıkları çözümler. İnsanların bilinçlerinde doğrudan gözlenebilir olmayan ve eylem repertuvarlarını biçimlendiren ilkelerdir. Habitus; dünyanın nasıl anlaşıldığı, değerlendirildiği ve ne yapılmasının makbul olduğuna ilişkin bir bilgi biçimidir. Habitus; hem zihin hem de beden ile ilgili bir terimdir: n İnsanların nasıl düşündüğü ve nasıl hareket edeceğine ilişkin yatkınlıkları üretir.

+ Habitus n Habitus kavramı toplumsal yapılar ile de ilgilidir: n n İnsanların benzer yaşam koşullarına sahip olduğu durumlarda benzer habituslara da sahip olur. Bourdieu’nün sosyolojisinde merkezi bir önemde olan sınıf, dolayısıyla da sınıf habitusudur. n n n İşçi sınıfı habitusu, orta sınıf habitusu, burjuva habitusu. Sınıf habitusu, doğrudan bilinçli, hesaplanmış, amaçlı bir eylem kipi anlamına gelmez. Ancak eylemlerin kaçınılmaz, doğal, başka türlüsü düşünülemeyecek hale geldiği durumlar içerir. Habitus zaman içerisinde değişim geçirebilir, ama değişime direnç gösterebilir. Belli sosyal-kültürel yapıların değişime direnç göstermesi habitusun bu özelliği ile ilişkilidir.

+ Habitus n Bourdieu habitus kavramı ile hem dışsal bir güç hem de yaratıcı-doğaçlama kapasitesine sahip bir eylem alanını birlikte ifade eder: n Yapılaşmış bir yapı olarak habitus n n n Bourdieu, toplumsal dünyanın kuralları, normları, kısıtlamalarının eylem üzerinde tatbik edilen bir güç gibi işlediği bir yapı olarak kavramsallaştırır. Bu kavrayış, toplumsal konumların (sınıf, cinsiyet, etnik kimlik, vs. ) belli eylem kiplerine çağırıldığı, aktörlerin eylem kiplerini içselleştirdiği bir yapıyı anımsatır. Yapılandırıcı bir yapı olarak habitus n n n Habitus aynı zamanda aktörlerin belli doğaçlama kapasiteleri ile eylediklerini ima eder. İnsanlar durumlarda, konumlarda belli eylem kalıpları üretirken kültürel ahmaklar değillerdir. Toplumsal dünyanın biçimine ve anlamına yeni yönler, anlamlar yükleyebilirler.

+ Habitus n Bourdieu, habitus kavramı aracılığı ile, rasyonel eylem kuramlarına mesafe alır. n İnsanlar belli toplumsal koşullarda maliyet hesaplamasına dayalı, sarih bir çıkar maksimizasyonuna dayalı aktörler olarak kuramsallaştırılmaz. n Sağduyu: n Eylem kuramı rasyonel hesaplama fikrini varsaymaz. n Sağduyu (bilinçli bir hesaplılık yerine) doğallaşmış, eyleyenlere başka türlüsünün kaçınılmaz göründüğü, içselleştirilmiş bir eylem kipini ima eder.

+ Sermaye n Bourdieu’nün eylem kuramında, aktörler hangi toplumsal konumda yer aldığına göre farklılaşırlar. n n Bourdieu bu süreçleri kavramsallaştırmak için sermaye kavramını kullanır. Bu ilişkisel bir sosyolojik analize kapı aralar. Aktörlerin konumları kendinden menkul bir konum alış olmak yerine, diğerlerinin konumları ve özelliklerine bağlıdır. Sermaye; n n n Aktörlerin eyleme kapasitesini belirleyen bir güçtür. Bourdieu’nün sosyolojisinde sahip olunan sermayenin türü ve miktarı habitusu yapılandırır. Temel olarak dört farklı sermaye türü bulunur:

+ Sermaye n Ekonomik sermaye: Mali kaynaklar, mülkiyet, vs. n Kültürel sermaye: Bilgi birikimi; bilgi-beceriler n n n Zaman yatırımına bağlı olarak birikir: Örneğin; okulda-ailede. Bourdieu üç farklı kültürel sermaye türü tanımlar Bedenselleşmiş Kültürel Sermaye: Bedene işlemiş, bedenin duruşunda, hareketlerinde ifade edilen. n Bedenin doğallaşmış yatkınlığına işleyen, çoğunlukla bilinçdışında işleyen bir sermaye birikimidir. n Zanaatkarlık, dil-aksan kullanımı, küçük yaşlarda öğrenilen enstrüman çalma en bilinen örnekleridir. Nesneleşmiş Kültürel Sermaye: Kültürel mallar biçiminde birikir. n Tablolar, kitaplar, vs. – Zevkleri ve kültürel yetkinliği sembolize eden nesneler. Kurumsallaşmış Kültürel Sermaye: Eğitim yoluyla elde edilmiş, ünvanların elde edilmesiyle somutlaşan.

+ Sermaye n Sosyal Sermaye: İlişkiler, ağlar, grup üyelikleri ve bu mensubiyetler sayesinde elde edilebilen faydalar. n n Sembolik Sermaye: Toplumsal olarak tanınırlık ve prestij kaynakları. n n Okul, aile-akrabalık ağları, mesleki ağlar, vs. Başkaları üzerinde nasıl bir etki uyandırıldığı ile ilgili. Bourdieu’nün sermaye türleri çözümlemesinde önemli bazı unsurlar: n n Aktarılabilirlik: Bazı sermaye türleri kişiler arasında aktarılabilirliği yüksek türlerdir. Dolaysız aktarım en çok ekonomik sermaye için geçerlidir: Örneğin nesiller arası miras aktarımı.

+ Sermaye n Bourdieu’nün sermaye türleri çözümlemesinde önemli bazı unsurlar: n Aktarılabilirlik (devam) n Kültürel sermayede zaman önemli birikim şeklidir. Kişiler arası sermaye aktarımı, imkansız olmasa da, uzun süreli ilişkileri gerektirir: n n Örneğin; okul ve eğitim yıllara yayılan kültürel sermaye birikimi. Sosyal ve sembolik sermayenin aktarılması en güçüdür. n Tamamlanmamış bir sermaye birikimi değildir. n Sürekli yeniden üretilmesi, sürdürülmesi gerekli olan sermayelerdir.