PENGENDALIAN PERKHIDMATAN PENYAKIT TIDAK BERJANGKIT NCD UNTUK PARAMEDIK

PENGENDALIAN PERKHIDMATAN PENYAKIT TIDAK BERJANGKIT (NCD) UNTUK PARAMEDIK KEMENTERIAN KESIHATAN MALAYSIA Kuliah 13: Diabetes ( Pengawalan Pemakanan Untuk Pesakit Diabetes) ANJURAN : BAHAGIAN PEMBANGUNAN KESIHATAN KELUARGA DAN BAHAGIAN KAWALAN PENYAKIT Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

ISI KANDUNGAN �Kaitan Kawalan Pemakanan dengan diabetes �Objektif Penjagaan Pemakanan �Prinsip Pemakanan diabetes �Penjagaan Pemakanan ( 7 Mesej utama) �Contoh menu sihat untuk pesakit Diabetes Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Prevalence of Diabetes, ≥ 18 years (2006, 2011, 2015) 20. 0 17. 5 18. 0 16. 0 15. 2 Prevalence (%) 14. 0 12. 0 11. 6 10. 0 9. 2 8. 0 6. 0 4. 0 8. 3 7. 2 7. 0 4. 5 4. 2 4. 9 4. 7 NHMS 2011 NHMS 2015 2. 0 0. 0 NHMS III (2006) Total diabetes Known Undiagnosed Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik IFG

Kaitan Kawalan Makanan Dengan Diabetes Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Kaitan Kawalan Pemakanan Dengan Diabetes • Pengambilan karbohidrat berlebihan akan meningkatkan paras glukosa darah. Hiperglisemia yang berterusan akan meningkatkan komplikasi diabetes. • Pengambilan kalori yang berlebihan akan ditukarkan kepada lemak, lalu meningkatkan risiko penyakit kardiovaskular. • Kalori berlebihan juga akan meningkatkan berat badan akan terdedah kepada pelbagai penyakit tidak berjangkit. • Komplikasi diabetes akan mengurangkan kualiti hidup pesakit diabetes. Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

OBJEKTIF PENGURUSAN PEMAKANAN Mencapai dan mengekalkan a. Aras gula darah dalam julat normal b. Aras lemak dan kolestrol dalam julat normal c. Tekanan darah kurang atau sama 138/75 mm. Hg d. Indeks Jisim Tubuh (IJT) antar 18. 5 -23. 0 kg/m 2 Mengelak atau melambatkan komplikasi dengan pengambilan ubat yang teratur , pengubahsuaian pemakanan dan senaman. Rujukan: CPG DM 2016 Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Prinsip Pemakanan Sihat 1. Waktu makan yang tetap dan teratur. Meninggalkan (skip) waktu makan dan makan secara berlebihan adalah tidak digalakkan 2. Jaga/ kawal jumlah makanan yang diambil supaya menepati saranan dan keperluan harian anda. 3. Kurangkan pengambilan makanan yang tinggi garam, lemak dan kolesterol 4. Tingkatkan pengambilan serat (produk mil penuh/ sayuran hijau) dalam hidangan anda. 5. Pelbagai pilihan makanan anda dan amalkan pemakanan seimbang 6. Mengamalkan cara masak yang sihat seperti kukus, bakar, panggang, microwave dan tumis. 7. Ambil ubat dan insulin pada waktu yang ditetapkan. Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan 8. Senaman: sekurang-kurangnya 150 minit seminggu. NCD Untuk Paramedik

PANDUAN AM 1. Disarankan makan pada 3 waktu makan utama iaitu : v Sarapan pagi (6. 30 pg - 8. 00 pg) v Makan tengahari (12 tgh – 1. 30 ptg) v Makan malam (6. 30 ptg - 7. 00 mlm) 2. Hanya makan snek (iaitu makanan di antara waktu makan utama, jika perlu sahaja( terutama untuk yang mendapat suntikan insulin) iaitu : v Minum pagi (10. 30 pg - 11. 00 pg) v Minum petang (4. 00 ptg - 4. 30 ptg) v Minum malam (10. 00 mlm - 10. 30 mlm) Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Komposisi Makanan Terdiri daripada 3 nutrien utama iaitu Karbohidrat Protein Lemak Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

MESEJ UTAMA 1 Kenali makanan-makanan yang perlu dielakkan(diawasi), perlu disukat(dikawal) dan boleh dimakan secara biasa mengikut keperluan Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

MAKANAN YANG PERLU DI ELAK ( DIAWASI) MAKANAN YANG BOLEH DI MAKAN SECARA BIASA IKUT KEPERLUAN MAKANAN YANG PERLU DI SUKAT (DIKAWAL) Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Apa itu Karbohidrat? Makanan yang boleh mempengaruhi gula dalam darah. Makanan karbohidrat akan dihadam menjadi gula. Gula ini digunakan oleh badan kita sebagai tenaga. Kita mesti ada tenaga untuk buat aktiviti harian Kesimpulannya : fungsi karbohidrat ialah untuk MEMBERI TENAGA 2 Jenis Karbohidrat dihadam dengan cepat untuk digunakan sebagai tenaga. meningkatkan paras gula dalam darah dengan cepat Karbohidrat Ringkas Karbohidrat Kompleks Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik mengambil masa yang lebih lama untuk dihadam. meningkatkan paras gula dalam darah secara perlahan-lahan

• Gula putih/merah • Glukos • Madu • Sirap (semua jenis) • Jem/Mameled • Gula melaka • Minuman ringan • Serikaya • Gula-gula • Kordial • Halwa • Coklat • Buah dalam tin/kering • Biskut/ Kuih-Muih • Semua makanan/ minuman tinggi gula MANIS TIDAK DIGALAKKAN KERANA • PENGAMBILAN Susu Pekat. MAKANAN/MINUMAN Manis BOLEH MENINGKATKAN ARAS GULA DARAH DENGAN MENDADAK DAN SUKAR DIKAWAL. • Jeruk Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

GU Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

semua jenis sayur berdaunkecuali semua jenis ubi ü sawi, kailan, kangkung dan bayam • Semua cecair dan minuman tanpa gula ü sup cair, air kosong, teh Cina air barli tanpa gula • Perasa dan perencah ü serbuk cili, kari, kunyit, rempah ratus Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

• Susu dan hasil tenusu • Bijirin dan hasil bijirin • Daging/ayam /ikan & hasil Kekacang • Buah-buahan Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

BIJIRIN SAYURAN BERKANJI roti bijirin penuh, nasi, oat, biskut, roti putih berserat tinggi. kacang peas, jagung, karot, labu, sengkuang, kentang, keledek, ubi kayu, keladi, sukun. SUSU & HASIL TENUSU KEKACANG BUAH-BUAHAN semua jenis buah-buahan. Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

PROTEIN AYAM, TELUR, DAGING, IKAN( untuk memberi tenaga dan membina tubuh) Hanya pilih ½ - 2 sajian protein dalam setiap waktu makan Buang bahagian lemak/kulit yang terdapat pada daging/ayam, pilih kaedah memasak yang sihat. Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

MESEJ UTAMA 2 Kenali Pertukaran Makanan anda ? Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Pertukaran Makanan Karbohidrat boleh ditukar dengan makanan lain. Kita menggunakan pertukaran untuk mengira jumlah karbohidrat yang boleh diambil dalam sehari. Konsep pertukaran sangat penting untuk pesakit diabetes kerana seperti yang telah dibincangkan karbohidrat akan mempengaruhi paras gula dalam darah. Pesakit diabetes perlu mengambil karbohidrat yang ditetapkan mengikut keperluan. 1 Pertukaran : 15 gm karbohidrat Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

1 Pertukaran : 15 gm karbohidrat Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

1 Pertukaran : 15 gm karbohidrat Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

1 Pertukaran : 15 gm karbohidrat Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

SAIZ HIDANGAN SUSU Kandungan karbohidrat(CHO), protein, lemak dan kalori berbeza bergantung kepada jenis susu yang dipilih. 1 PERTUKARAN CHO PROTEIN LEMAK KALORI Susu penuh krim 10 g 8 g 9 g 150 Susu rendah lemak 12 g 8 g 5 g 125 Susu Skim (tanpa lemak) 15 g 8 g - 90 Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

MESEJ UTAMA 3 Pilih Makanan Yang Tinggi Serat. Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Serat Baik untuk: q. Membantu kita berasa kenyang lebih lama q. Menjaga fungsi usus kita q. Membantu badan menyerap gula dengan perlahan-lahan dan mengawal aras Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan kolestrol NCD Untuk Paramedik Buahbuahan Sayursayuran Kekacang Mil Penuh

Tips ; Pilih makanan yang tinggi serat. Tingkatkan pengambilan serat kepada 5 - 7 hidangan sehari • 4 -5 hidangan sayur – sayuran hijau • 1 -2 hidangan buah – buahan • 1 hidangan kekacang • 1 hidangan hasil bijirin penuh • ( roti mil penuh, oat, beras perang, biskut mil penuh, capati) Makanan Biasa Makanan tinggi serat Nasi Putih Nasi beras perang Roti putih Roti mil penuh Biskut krim kraker Biskut tinggi fiber Tepung Gandum Tepung mil penuh Bubur nasi Bubur oat Kek/kuih/puding Buah – buahan segar Tauhu Goreng Tauhu sumbat Roti canai Capati + kuah dhal Jus Buah Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan Buah segar NCD Untuk Paramedik Nutrient Composition of Malaysian Foods, 4 th Edition

MESEJ UTAMA 4 Kurangkan pengambilan Lemak dan kolestrol. Amalkan kaedah memasak yang lebih sihat dan kurangkan penggunaan minyak – kukus, panggang, rebus Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Lemak • Pengambilan lemak yang berlebihan akan menyebabkan peningkatan berat badan, tekanan darah, aras lemak dan kolestrol dan menyukarkan kawalan gula darah. • Lemak tepu - terdapat dalam sumber haiwan seperti ayam, daging, hasil tenusu dan lemak tumbuhan seperti dalam santan kelapa dan isirong kelapa sawit. Pengambilan lemak tepu yang berlebihan akan meningkatkan kolestrol darah. • Lemak politaktepu dan monotaktepu ialah lemak yang terdapat dalam ikan , kekacang, biji – bijian dan minyak dari sumber tumbuhan. • Lemak Trans – terhasil daripada minyak politaktepu diproses untuk menghalangnya dari menjadi tengik dan mengekalkanya pada bentuk pejal pada suhu bilik. Cth makanan ; margerin beku, biskut, roti, kek dan produk makanan yang diperbuat dari margerin beku. Pilihlah margerin lembut. • Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Kaedah Memasak Panggang Stim Barbekiu Stir frying Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik Microwave Shallow fat frying

BERAPA gram garam ANDA PERLUKAN SEHARI? Pengambilan makanan dengan kandungan garam yang tinggi akan menolong mencegah dan mengawal penyakit hipertensi. < 5 gram garam sehari (termasuk garam tersembunyi) • Kurangkan • Makanan segera • Snek • Kicap • Sos • Cencaluk Budu Belacan Ikan masin dan ikan bilis Kiub atau serbuk perasa 1 paras sudu teh Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

MESEJ UTAMA 5 Jangan melangkau waktu makan utama dan pilih snek yang sihat antara waktu makan (jika diperlukan) Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Snek sihat Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

MESEJ UTAMA 6 Gunakan Konsep Pinggan Sihat untuk menikmati makanan dengan saiz hidangan yang betul dan seimbang Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Konsep Pinggan Sihat 10 inci ( Diameter pinggan) Tip 5: Air kosong( 6 - 8 ) gelas atau lebih jika haus atau susu dan hasil tenusu ikut keperluan * elakkan minuman bergula ¼ pinggan ( ikut keperluan) ¼ pinggan Nasi , Bijirin dan hasil mengikut keperluan Buah- buahan 1 biji/1 potong ( Ikut keperluan) *pelbagai jenis buah dengan pelbagai warna T Sayur – sayuran ( ½ pinggan a) Kurangkan penggunaan ditambah buah ) minyak dan lemak kepada 2: Vegetables 1 cawan ( masak) – 2 3 kali seminggu Tip 3: 1 cup( cooked) - 2 cup ( cawan / hidangan ( ikut b) Buang kulit/ lemak kelihatan raw) / serv ing keperluan) pada daging/ayam Sentiasa aktif Exercise -30 minutes Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik a day or 5 x/week c)Gunakan perencah asli seperti rempah ratus, herba, limau sebagai perasa makanan dan kurangkan penggunaan garam kepada kurang dari 1 sudu the garam sehari.

MESEJ UTAMA 7 Bersenam untuk mengekalkan paras gula darah yang sihat. – elakkan berlebihan berat badan Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Piramid Aktiviti Membakar ≤ 50 kalori setiap 30 minit Membakar 125 – 175 kalori setiap 30 minit Membakar ≥ 175 kalori setiap 30 minit Membakar 55 -120 kalori setiap 30 minit KURANGKAN Menonton TV, Bermain komputer Duduk lebih daripada 30 minit pada satu masa 2 – 3 KALI SEMINGGU Masa lapang Mencuci kereta, Jogging Silat/ taekwando, Memanjat bukit 3 – 5 KALI SEMINGGU Sukan Rekreasi (≥ 30 minit) Bola keranjang, Bola sepak, Badminton SETIAP HARI (SEBANYAK MUNGKIN) Berjalan-jalan di kawasan perumahan Aktiviti di luar rumah Banyak naik turun tangga Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

SARAPAN PAGI (7. 30 – 8. 30 PG) Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

MINUM PAGI (10. 00 – 10. 30 PG) Biskut krim kraker (3 keping) dan Teh/Kopi tanpa gula @ Susu rendah lemak (2 sudu makan) Roti bijirin penuh dan Teh/Kopi tanpa gula @ Susu rendah lemak (2 sudu makan) Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

MAKAN TENGAHARI (12. 00 – 1. 00 PTG) Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

MINUM PETANG (4. 00 – 5. 00 PTG) Kuih pau daging (1 biji kecil) dan Teh/Kopi tanpa gula @ Susu rendah lemak (2 sudu makan) Biskut krim kraker (3 keping) dan Teh/Kopi tanpa gula @ Susu rendah lemak (2 sudu makan) Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

MAKAN MALAM (7. 00 – 8. 00 MLM) Nasi Putih (1 cawan), Ikan / Ayam (1 ekor/ ketul), Sayur hijau (1/2 cawan atau lebih -masak), Buah limau (1 biji sederhana) Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

MINUM MALAM (10. 00 MLM) Biskut krim kraker (3 keping) dan Teh/Kopi tanpa gula @ Susu rendah lemak (4 sudu makan) Oat (3 sudu makan penuh) dan Susu rendah lemak (4 sudu makan) Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

GEJALA HIPOGLISEMIA (GULA DALAM DARAH TERLALU RENDAH) v. Paras gula terlalu rendah v. Tanda-tanda TANDA-TANDA Menggigil, berpeluh Pitam / pengsan Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Penyebab hipoglisemia • Tidak makan selepas makan ubat / suntikan insulin. • Makan terlalu sedikit. • Senaman berlebihan. • Dos insulin atau ubat diabetes berlebihan. Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Pencegahan Hipoglisemia • Ambil ubat / suntikan insulin mengikut dos yang diarahkan • Makan secara tetap – waktu, kuantiti • Makan sedikit sebelum melakukan aktiviti senaman • Memantau paras gula dalam darah Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

Jika mengalami hipoglisemia… 3 Dsp 1 dsp gula (sudu mkn milo) 1/2 RAWAT 1/2 Uji Paras Gula, jika • <3. 9 mmol/L Minum ½ cawan air manis, 2 biji gula… UJI Jika masa makan masih lama( 20 minit) ambilah 1 hidangan karbohidrat Kompleks iaitu: Uji paras gula sekali lagi selepas(10 -15 minit) Jika gula darah masih rendah, ulangi langkah di atas 1 keping roti @ 1 keping sandwich @ 3 keping biskut krim kraker@ Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan 1 biji buah @ NCD Untuk Paramedik 1 cawan susu

UNTUK PESAKIT DIABETES JANGAN LUPA MEMBAWA BEKALAN AIR/ BUAH/ GULA-GULA UNTUK MENGELAKKAN HIPOGLISEMIA Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

TAKE HOME MESSAGE 1. Pemakanan mempengaruhi kawalan diabetes 2. Anggota kesihatan perlu memberi nasihat pemakanan yang berkesan 3. Anggota kesihatan perlu mengetahui jumlah karbohidrat dalam pertukaran makanan dan konsep pinggan sihat Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik

• Sekian, terima kasih Modul Latihan Pengendalian Perkhidmatan NCD Untuk Paramedik