PENGALIR TALIAN AERIAL VOLTAN RENDAH Oleh RAIS BIN

PENGALIR TALIAN AERIAL VOLTAN RENDAH Oleh: RAIS BIN MA’AT Ketua Program Kejuruteraan Elektrik Institut Latihan Dan Pembangunan Infrastruktur Ikram (ITi. Di) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 1

JENIS PENGALIR a. Bahan – Aluminium atau tembaga b. Tembaga – pengalir yang baik pengaliran arusnya tapi mahal dan berat, kerap kena curi c. Aluminium – pengalir kurang baik pengaliran arusnya 10/26/2021 KISB-ITi. Di 2

PENGALIR BERLEMBAR 10/26/2021 KISB-ITi. Di 3

10/26/2021 KISB-ITi. Di 4

10/26/2021 KISB-ITi. Di 5

10/26/2021 KISB-ITi. Di 6

PVC ALUMINIUM 10/26/2021 KISB-ITi. Di 7

KEBAIKAN ALUMINIUM • • Murah berbanding tembaga Ringan berbanding tembaga Mudah memasangnya Kecenderungan untuk dicuri adalah kurang 10/26/2021 KISB-ITi. Di 8

KEBURUKAN ALUMINIUM • Lembut berbanding tembaga dan menghekendaki pengendalian yang berhati • Senang oxside, membuatkan penyambungan menjadi lebih susah • Kecenderungan lebih untuk pudar dibahagian permukaannya 10/26/2021 KISB-ITi. Di 9

ALUMINIUM BERTEBAT DAN TAK BERTEBAT • Pengalir aluminium tak bertebat (bare aluminium conductor) hanya untuk talian utama dan ditepi jalan sahaja • Pengalir aluminium bertebat PVC atau polyethelene digunakan untuk talian sesalur servis/perkhidmatan dan untuk sesalur kali lima (five foot way) atau merentasi jalanraya 10/26/2021 KISB-ITi. Di 10

STRANDED ALUMINIUM Pengalir dihasilkan dalam bentuk beberapa lembar (strand) yang kecil supaya ianya lembut dan mudah dilentur, oleh itu senang untuk dipasang. Untuk menguatkan kabel dawai steel dipasang dibahagian dalam lembar-lembar aluminium tersebut seperti didalam gambarajah 10/26/2021 KISB-ITi. Di 11

10/26/2021 KISB-ITi. Di 12

UKURAN LEMBAR Saiz kabel inci mm mm² - - Nama kenalan - 25 3/. 132 3/3. 35 Aphis 50 7/. 122 7/3. 10 Ant 100 7/. 173 7/4. 39 Wasp 10/26/2021 KISB-ITi. Di 13

DATA PENGALIR Saiz Luas Berat mm² kg/km Beban Pemutus k. N 25 26. 44 72 4. 36 50 52. 84 145 8. 28 100 106 290 16. 00 10/26/2021 KISB-ITi. Di 14

SUSUNAN PENGALIR • • • 10/26/2021 Merah Kuning Biru Lampu jalan Neutral Bumi (jika diperlukan) KISB-ITi. Di 15

SUSUNAN PENGALIR 10/26/2021 KISB-ITi. Di 16

JARAK RENTANG (SPAN) • Jarak rentang maksima untuk kabel aluminium tak bertebat ialah 55 meter (180 kaki) • Jarak rentang maksima untuk kabel bertebat (areal bundle cable – ABC) ialah 50 meter (160 kaki) • Jarak biasa ialah 45 meter (150 kaki) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 17

KEUPAYAAN MEMBAWA ARUS (BARE ALUMINIUM) Saiz Konduktor Keupayaan membawa arus & (kadaran fius) 25 mm 2 116 A (100 A) 50 mm 2 172 A (160 A) 100 mm 2 260 A (250 A) (3/3. 35) (7/3. 10) (7/4. 39) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 18

SUSUT VOLTAN • Susut voltan talian aerial perlu ditentukan supaya pengguna dihujung talian mendapat voltan yang mencukupi • Untuk panduan susut voltan talian aerial utama boleh diambil sebagai 5%. Peraturan IEE hanya membenarkan susut voltan sebanyak 4% sahaja 10/26/2021 KISB-ITi. Di 19

% SUSUT VOLTAN Susut voltan talian aerial disebut sebagai: % susut voltan / k. VA / km 10/26/2021 KISB-ITi. Di 20

FORMULA SUSUT VOLTAN % susut voltan = √ 3 x. Ix(Rcosθ +Xsinθ)x 100% VL I = arus talian R = rintangan talian X = regangan talian Cos θ = faktur kuasa VL = voltan talian 10/26/2021 KISB-ITi. Di 21

RINTANGAN & REGANGAN Saiz R ohm/km 75° C X ohm/km mm² R ohm/km 20° C 25 1. 064 1. 300 0. 301 50 0. 541 0. 661 0. 280 100 0. 269 0. 329 0. 258 10/26/2021 KISB-ITi. Di 22

SUSUT VOLTAN Saiz kabel 25 mm² 0. 85 p. f 3 Phase 0. 734% 0. 8 p. f 3 Phase 0. 709% 0. 85 p. f 1 Phase 4. 40% 0. 8 p. f 1 Phase 4. 25% 50 mm² 0. 412% 0. 405% 2. 47% 2. 43% 100 mm² 0. 241% 0. 243% 1. 45% 1. 46% 10/26/2021 KISB-ITi. Di 23

TINGGI MINIMA PENGALIR (KELEGAAN PENGALIR) • Merentangi jalanraya – 5. 5 m (18 kaki) • Merentangi tanah lapang – 5. 2 m (17 kaki) • Merentangi kawasan tidak mungkin dilalui kenderaan – 4. 6 m (15 kaki) • Jarak dengan bangunan – 2. 1 meter (7’) (melintang) dan 2. 7 meter (9’) (menegak) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 24

10/26/2021 KISB-ITi. Di 25

10/26/2021 KISB-ITi. Di 26

KELEGAAN PENGALIR • Melintasi talian telekom – Sudut : minima 30 darjah – Jarak : minima (fasa): 0. 6 meter, Minima (neutral): 0. 3 meter Cara : Menggunakan penahan (guard) atau pengalir yang bertebat 10/26/2021 KISB-ITi. Di 27

10/26/2021 KISB-ITi. Di 28

KELEGAAN PENGALIR • Melintasi Talian Atas Voltan Tinggi - menggunakan kabel bawah tanah • Melintasi Jalan Keretapi – minta kebenaran dari pihak keretapi, selalunya menggunakan kabel bawah tanah dan dalam minima serta sudut minima hendaklah dipelihara 10/26/2021 KISB-ITi. Di 29

TEGANGAN PENGALIR Pengalir perlu ditegangkan untuk: • Memastikan kendurannya (sagging) tidak berlebihan dan jarak kelegaan yang diperlukan adalah terpelihara dan selamat • Jika tegangan berlebihan, tenaga kekuatan diatas pengalir, tiang dan umbang mungkin melebehi beban kerja selamat dan boleh menyebabkan kabel putus dan penebat belenggu pecah 10/26/2021 KISB-ITi. Di 30

10/26/2021 KISB-ITi. Di 31

JENIS TEGANGAN • Tegangan Bunuh (killing tension) • Tegangan Bina (erection tension) • Unit tegangan ialah kilo. Newton (k. N) atau kilogram force (kgf) • 1 k. N = 102 kgf 10/26/2021 KISB-ITi. Di 32

TEGANGAN BUNUH • Untuk meluruskan pengalir setelah keluar dari drum • Untuk merapatkan kembali lembar-lembar pengalir yang renggang • Untuk memperkemaskan lagi bentuk dan susunan lembar-lembar pengalir • Untuk pemasangan baru sahaja • Kenduran di periksa setiap 20 minit dan tegangkan lagi jika perlu, jumlah masa 60 minit 10/26/2021 KISB-ITi. Di 33

TEGANGAN BINA • Untuk memastikan kelegaan dari aras tanah adalah memenuhi peraturan yang ditetapkan • Separuh dari tegangan bunuh • Untuk selama-lamanya konduktor berada diatas tiang 10/26/2021 KISB-ITi. Di 34

10/26/2021 KISB-ITi. Di 35

PENGUKURAN TEGANGAN • Menggunakan dynamometer, come-along tong, dawai anduh (sling). • Menggunakan Papan Kenduran (Sag Board) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 36

CARA DYNAMOMETER • Pasang konduktor dan dynamometer seperti didalam gambarajah • Tegangkan pengalir sehingga bacaannya seperti yang diperlukan (jadual tegangan) • Tunggu sehingga 20 minit, tegangkan jika ianya kendur dan tunggu 20 minit lagi, tegangkan jika kendur dan tunggu 20 minit lagi (jumlah semua 60 minit) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 37

DYNAMOMETER 10/26/2021 KISB-ITi. Di 38

CARA PAPAN KENDURAN • Rentang (span) dipilih disalah satu tempat ditengah sesalur yang tanahnya rata dan tiada halangan pemandangan. Ukur panjang rentang. • Cari ukuran kenduran (sag) dari jadual sag. • Letakkan dua papan kenduran diatas tiang-tiang tadi. • Jarak diantara dua papan kenduran dan bahagian atas pengalir adalah jarak kenduran (sag). • Pengalir ditegangkan hingga ketitik pengalir yang terkebawah berjajaran dengan dua papan kenduran 10/26/2021 KISB-ITi. Di 39

10/26/2021 KISB-ITi. Di 40

JADUAL TEGANGAN T. Bunuh T. Bina Saiz k. N lb 25 mm² 1. 22 274 . 61 137 50 mm² 2. 24 544 1. 21 272 100 mm² 4. 88 1096 2. 44 548 10/26/2021 KISB-ITi. Di 41

FORMULA TEGANGAN S = W x L² 8 x. T S = sag (meter) W = berat pengalir (kg/meter) L = panjang pengalir (meter) T = daya tegang pengalir (kgf) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 42

CONTOH • Kira kenduran bagi pengalir 50 mm per. Diberi W=290 kg/km, L=50 meter, T=2. 44 k. N • S = (290/1000 x 50) ÷ (8 x 2. 44 x 102) = 0. 364 meter = 364 mm 10/26/2021 KISB-ITi. Di 43

JADUAL KENDURAN Panjang Span (meter) 20 25 30 35 40 45 50 55 10/26/2021 Kenduran Bunuh (mm) 30 45 65 90 115 145 180 220 KISB-ITi. Di Kenduran Bina (mm) 60 90 130 180 230 290 360 44

MEMASANG PENGALIR • Keluarkan pengalir dari drum mengikut cara -cara yang ditunjukkan • Buat simpai disatu hujung dan naikkan keatas tiang • Pasang tensioner, buat tegangan bunuh & bina dan simpai hujung lagi satu 10/26/2021 KISB-ITi. Di 45

10/26/2021 KISB-ITi. Di 46

10/26/2021 KISB-ITi. Di 47

10/26/2021 KISB-ITi. Di 48

10/26/2021 KISB-ITi. Di 49

CARA SALAH 10/26/2021 KISB-ITi. Di 50

CARA BETUL 10/26/2021 KISB-ITi. Di 51

PENYAMBUNGAN PENGALIR • Penyambungan dalam tegangan – Penyambungan ditengah jarak (mid span joint) – Saiz-saiz penyambung ditengah jarak – Cara memasang penyambung ditengah jarak – Penggunaan penyambung ditengah jarak – Tidak boleh digunakan pada talian neutral 10/26/2021 KISB-ITi. Di 52

UKURAN MID SPAN JOINT • • 100 mm, 50 mm dan 25 mm Hanya untuk kerja-kerja senggaraan sahaja Tidak boleh digunakan untuk talian neutral Tidak dihadkan bilangan yang hendak digunakan tetapi lebih kurang bilangan yang digunakan adalah lebih baik sebab kurangan rintangan penyambungan 10/26/2021 KISB-ITi. Di 53

MID-SPAN JOINT 10/26/2021 KISB-ITi. Di 54

CARA MEMASANG • Potong kedua-dua hujung pengalir yang hendak disambung, pengalir hendaklah dikendurkan dahulu • Buang tepi-tepi pengalir yang tajam menggunakan file • Bubuh minyak grease pada kedua-dua hujung pengalir • Buang grease yang berlebihan • Gunakan lembar/unting pengalir dan ukur kedalaman penyambung mid span joint • Tanda kedalaman mid span joint pada hujung pengalir dengan menggunakan binding tape • Masukkan pengalir sehingga tanda tadi dan tarik sedikit 10/26/2021 KISB-ITi. Di 55

PENYAMBUNGAN TAK BERDAYA TEGANG - Tap Talian Aluminium (saddle line tap) Penyambung dua logam (bi metal connector) Tiub aluminium berisi geris Tiub tembaga berisi geris Parallel groove clamp 10/26/2021 KISB-ITi. Di 56

SADDLE LINE TAP • Untuk menyambung aluminium konduktor dengan aluminium konduktor • Ada dua ukuran sahaja iaitu 100 mm dan 50 mm (untuk pengalir 25 mm dan 50 mm) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 57

BILANGAN SADDLE LINE TAP Saiz kabel Bilangan Saddle Line Tap 50 mm² keatas Minima 2 bil setiap pengalir Pengalir satu fasa dibawah 50 mm² 1 bil setiap pengalir Talian 3 fasa dibawah 50 mm² 1 bil setiap pengalir, 2 bil. untuk neutral 10/26/2021 KISB-ITi. Di 58

SADDLE LINE TAP DUA SAIZ - 25 – 50 mm - dan 100 mm 10/26/2021 KISB-ITi. Di 59

PENYAMBUNG DUA LOGAM Aluminium di atas Tembaga di bawah PENYAMBUNGAN KABEL BAWAH TANAH DENGAN TALIAN ATAS 10/26/2021 KISB-ITi. Di 60

PENYAMBUNG DUA LOGAM • Digunakan untuk menyambungkan pengalir tembaga dengan aluminium • Pengalir aluminium berada dibahagian atas supaya oxide tembaga tidak turun kebawah dan merosakkan aluminium tambahan pula aluminium lebih ringan dari tembaga • Untuk pengalir 50 mm² dan 100 mm² 10/26/2021 KISB-ITi. Di 61

SADDLE LINE TAP DENGAN GREASE FILLED TUBE KABEL UTAMA ALUMINIUM, KABEL SERVIS TEMBAGA 10/26/2021 KISB-ITi. Di 62

ALUMINIUM GREASE FILLED TUBE Sekiranya talian utama aluminium, pengalir tembaga talian perkhidmatan berukuran dibawah 50 mm boleh disambungkan kepada talian utama dengan menggunakan saddle line tap dengan syarat pengalir tembaga dimasukkan kedalam aluminium grease filled tube. Wayer bumi neutral juga perlu menggunakan grease filled tube 10/26/2021 KISB-ITi. Di 63

ALUMINIUM GREASE FILLED TUBE • Ada dua ukuran grease filled tube, yang kecil bergarispusat 0. 182 inci dan yang besar 0. 3 inci • Yang kecil untuk pengalir tembaga berukuran 0. 145 sq in (7/052) kebawah • Yang besar untuk pengalir tembaga berukuran 0. 0225 sq in (7/064) hingga 0. 04 sq in (19/052) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 64

COPPER GREASE FILLED TUBE • Sekiranya talian utama tembaga, pengalir aluminium yang berukuran lebih kecil boleh disambungkan kepada talian tembaga dengan menggunakan copper grease filled tube • Copper grease filled tube berukuran 4 inci boleh digunakan untuk pengalir aluminium 7/. 044 dan 7/. 083 manakala yang 5 inci untuk pengalir aluminium 19/. 064 10/26/2021 KISB-ITi. Di 65

PARALLEL GROOVE CLAMP • Sejenis penyambung yang menggunakan skrew untuk mengikat pengalir yang berada dibawah tegangan • Alternatif kepada mid span joint 10/26/2021 KISB-ITi. Di 66

SESALUR BEKAL / SERVIS • Kabel yang menyalurkan bekalan dari sesalur utama ke rumah kediaman • Pengalir yang digunakan ialah PVC Aluminium (50 mm persegi dan kurang) • Tiang yang digunakan : 7. 5 meter • Memerlukan won piece insulator atau shackle insulator dengan iron bracket • Kelegaan minima dari tanah: 2. 8 m (9’) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 67

SESALUR BEKAL / SERVIS • Pengalir neutral diikat kepada penebat berbelenggu yang dipasang pada besi D • Tiada wayer bumi disediakan dan semua bahagian logam diatas tiang tidak perlu dibumikan • Tegangan pengalir PVC hanya menggunakan tegangan tangan sahaja 10/26/2021 KISB-ITi. Di 68

TALIAN SESALUR BEKAL ATTACHMENT ON POLE 10/26/2021 KISB-ITi. Di 69

ATTACHMENT ON POLE 10/26/2021 KISB-ITi. Di 70

ATTACHMENT ON POLE 10/26/2021 KISB-ITi. Di 71

ATTACHMENT ON CONCRETE WALL 10/26/2021 KISB-ITi. Di 72

ATTACHMENT ON WOODEN STRUCTURE 10/26/2021 KISB-ITi. Di 73

ATTACHMENT USING ANGLE BRACKET TO BUILDING 10/26/2021 KISB-ITi. Di 74

10/26/2021 KISB-ITi. Di 75

WON PIECE INSULATOR FOR ATTACHMENT TO WOODEN STRUCTURE 10/26/2021 KISB-ITi. Di 76

BESI PENYAMBUNG • Jika untuk mendapatkan kelegaan pengalir yang selamat ketinggian tiang tidak mencukupi, besi penyambung yang sesuai boleh dipasang diatas tiang. Ini berlaku selalunya untuk kabel yang merentasi jalanraya • Kekuatan besi tersebut dan berat pengalir hendaklah sepadan supaya besi tersebut tidak bengkok 10/26/2021 KISB-ITi. Di 77

SESALUR KAKI LIMA • Hendaklah menggunakan kabel berpenebat • Jika diatas permukaan kayu saddle timah dan paku tembaga hendaklah digunakan • Jika permukaan konkrit baten kayu keras hendaklah dipasang dahulu menggunakan rawl plug, skrew dan paku besi, kabel kemudiannya dipasang diatas baten kayu menggunakan saddle dan paku tembaga • Atau menggunakan PVC trunking/casing adalah lebih mudah dan cepat 10/26/2021 KISB-ITi. Di 78

SESALUR KAKI LIMA • Pengalir hendaklah dijalankan menegak atau melintang pada dinding atau siling • Susunan pengalir hendaklah betul iaitu merah, kuning, biru dan neutral • Hendaklah diatas permukaan yang senang untuk diperiksa • Hindarkan dari permukaan yang tajam 10/26/2021 KISB-ITi. Di 79

SESALUR BEKAL / SERVIS • Untuk rumah teres lubang-lubang yang sesuai hendaklah disediakan melalui dinding bersama diantara rumah bagi mengelakkan kabel yang terlalu panjang • Untuk sesalur 3 fasa membekal kedai-kedai atau rumah teres baharu, bilangan fasa hendaklah dikurangkan sepanjang sesalur kaki lima 10/26/2021 KISB-ITi. Di 80

KOTAK SIMPANG • Sesalur bekal disambung kepada sesalur kaki lima menggunakan kotak simpang (junction box) begitu juga penyambungan dari sesalur kaki lima kepada setiap rumah atau kedai • Kotak simpang hanya terhad kepada pengalir 19/. 064 (25 mm) atau 100 A 10/26/2021 KISB-ITi. Di 81

PAPAN METER • Pengalir fasa ditamatkan kepada cut-out dan neutral kepada neutral link • Ada dua ukuran cut-out iaitu 60 A dan 100 A • Pengalir berukuran 7/. 044 dan 7/. 083 ditamatkan kepada cut out 60 A • Pengalir berukuran 19/. 064 dan 19/. 083 kepada cut out 100 A 10/26/2021 KISB-ITi. Di 82

FIVE FOOT WAY JUNCTION BOX AND METER k. Wh 10/26/2021 KISB-ITi. Di 83

JENIS-JENIS FIUS DI TIANG • Green box (Henley Box) • Pole fuse (100 A, 160 A) • Black box / Switchfuse (3 in 1 or 3 individual fuse) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 84

10/26/2021 KISB-ITi. Di 85

POLE FUSE 10/26/2021 KISB-ITi. Di 86

FIUS SUIS 400 A 10/26/2021 KISB-ITi. Di 87

FIUS SUIS 400 A ON POLE 10/26/2021 KISB-ITi. Di 88

SWITCHED FUSE ATAU BLACK BOX 10/26/2021 KISB-ITi. Di 89

JENIS ELEMEN FIUS • Fius HRC (green box & black box) • Fius wayer (pole fuse) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 90

KADARAN ARUS STANDARD • • • 10/26/2021 100 A (25 mm) 125 A (95 mm) 160 A (50 mm) 250 A (100 mm) 300 A (185 mm) KISB-ITi. Di 91

TEMPAT PEMASANGAN FIUS • • 10/26/2021 Tiang punca Tiang pembahagi Tiang terus dengan tee Ketinggian minima pemasangan: 2. 8 m KISB-ITi. Di 92

CARA PEMASANGAN FIUS DI TIANG Menggunakan pelana kayu & Pengapit besi 10/26/2021 KISB-ITi. Di 93

PENANGKAP KILAT • • • 10/26/2021 Jenis: Asea dan EMP LTX 30 B Tempat pemasangan: tiang tamatan Binaan Saiz konduktor: 7/18 Elektrod bumi KISB-ITi. Di 94

PENANGKAP KILAT JENIS AMP 10/26/2021 KISB-ITi. Di 95

PENANGKAP KILAT JENIS ASEA 10/26/2021 KISB-ITi. Di 96

10/26/2021 KISB-ITi. Di 97

10/26/2021 KISB-ITi. Di 98

PENAMATAN KABEL ATAS TIANG • Penamatan hangat kecut • Peti kabel jenis inverted (kepala gajah) • Peti kabel jenis tier 10/26/2021 KISB-ITi. Di 99

KEPALA GAJAH 10/26/2021 KISB-ITi. Di 100

TIER BOX 10/26/2021 KISB-ITi. Di 101

PENAMATAN HEAT SHRINGKABLE PADA BLACK BOX UNTUK FIVE FOOT WAY 10/26/2021 KISB-ITi. Di 102

POLE TRANSFORMER 10/26/2021 KISB-ITi. Di 103

10/26/2021 KISB-ITi. Di 104

10/26/2021 KISB-ITi. Di 105

JENIS-JENIS LAMPU AWAM & TEMPAT PENGGUNAAN • Lampu filamen – jalan biasa • Lampu wap raksa – jalan biasa • Lampu wap naterium/sodium – lebuhraya, persimpangan • SOX – low voltage sodium (below 400 W) • SOX – high voltage sodium (400 W above) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 106

10/26/2021 KISB-ITi. Di 107

10/26/2021 KISB-ITi. Di 108

SIMPAI PENGALIR TAK BERSALUT • Fungsi simpai – mengikat pengalir dengan kuat supaya tidak mudah berlaku litar pintas • Jenis-jenis simpai (tamatan, terus, sudut, U) • Dawai penyimpai – aluminium binding wire no. 9 (3. 65 mm) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 109

KOMPONEN-KOMPONEN LAMPU • • 10/26/2021 Tube Ballast Ignitor kapasitor KISB-ITi. Di 110

10/26/2021 KISB-ITi. Di 111

SUIS MASA • Menghidup dan menutup lampu awam secara otomatik berdasarkan masa yang ditetapkan • Jenis: electromechanical dan electronic • Foto cell – berdasarkan cahaya persekitaran • Contactor dan control fuse • Litar kawalan (termasuk meter k. Wh) 10/26/2021 KISB-ITi. Di 112

10/26/2021 KISB-ITi. Di 113

10/26/2021 KISB-ITi. Di 114

10/26/2021 KISB-ITi. Di 115

10/26/2021 KISB-ITi. Di 116

10/26/2021 KISB-ITi. Di 117

10/26/2021 KISB-ITi. Di 118