Oyun Kuramlar Klasik Kuramlar Modern Kuramlar Fazla enerji

Oyun Kuramları

Klasik Kuramlar Modern Kuramlar Fazla enerji Psikoanalitik Rahatlama ve eğlence Haz arama Hazırlık veya ön egzersiz Üst iletişim Tekrarlama Bilişsel

Klasik kuramlar • Klasik kuramlar oyunun amacına ve özelliklerine ilişkin görüşler öne süren 1900’lü yılların başlarında geliştirilen kuramlardır.

Fazla enerji kuramı • Bu kurama göre, yaşayan her canlı yaşamsal ihtiyaçlarını karşılamak için bir enerji üretir. İhtiyaçlar karşılandıktan sonra kalan enerji baskı yaratacağı için harcanmalıdır. Amaçsız davranış olarak görülen oyun, insanların ve hayvanların fazla enerjiden kurtulma yoludur. Çocukların ihtiyaçları yetişkinler tarafından karşılandığı için çocuklarda kalan fazla enerci onların yetişkinlerden daha fazla oyun oynamasına neden olur (Johnson, Cristie ve Yawkey, 1999).

Rahatlama veya eğlenme kuramı • Bu karama göre amaç, çalışırken tükenen enerjiyi tekrar kazanmaktır. Dinlenme ihtiyacı, insanın yaşamsal ihtiyaçlarını giderme dışında başka etkinliklerle uğraşması ile ya da uyku ile gerçekleşebilir (Sevinç, 2009).

Hazırlık veya ön egzersiz kuramı • Kurama göre, içgüdüsel gelişen oyun çocukları gelecekteki yaşamlarına hazırlayacak yetişkin rollerini taklit etmesi için motive eder. Yaşama hazırlık olarak görülen oyun ili hayvanlar ve insanlar gelecekte gerekecek becerileri kazanırlar.

Rekapitülasyon (Tekrarlama) Kuramı • Rekapitülasyon kuramına göre oyun tıpkı insanlığın gelişmesinde olduğu gibi ilkel davranışları içeren oyunlardan sosyal oyunlara doğru bir gelişim gösterir

Modern kuramlar • Modern oyun kuralları oyunun çocuk gelişimindeki rolünün öneminin anlaşılmasını sağlamakta ve oyun davranışlarına yol açan öncü durumları deneysel araştırmalarla belirlemektedirler.

Psikoanalitik kuram • Psikoanalitik Kuram Sigmund Freud tarafından geliştirilmiştir. Freud'a göre çocuklar oyun aracılığı ile başına gelen travmatik olaylarla başa çıkabilmektedir. • Oyun çocuğa gerçek hayatı askıya alıp kötü deneyimleri yaşatan kişi rolüne bürünmesine izin verir. • Örneğin bir ebeveyni tarafından tokat atılan çocuk oyun sırasında oyuncak bebeğini tokatlaya bilir ya da oyun arkadaşını cezalandırılabilir. Oyunun sağladığı bu arınma olmazsa çocuklar tüm hayatı boyunca travmatik olayların ve olumsuz duyguların etkisinden kurtulamayabilirler.

• Oyunun çocuğun duygusal gelişiminde önemli bir rolü olduğunu ileri sürer. Oyun, çocuğun acı veren olayları anlamalarına olumsuz duygulardan kurtulup olumlu hisler edinebilmesi ne yardımcı olur.

Haz Arama kuramı • Haz arama Kuramı Beryne 1969 tarafından geliştirilmiştir. Genel bir davranış modeli olarak heyecan arama kavramını ortaya koymuştur. Ona göre organizma hareketsiz durmak yerine aktif olarak çevresiyle etkileşim içindedir. Ayrıca Beryne çocukların sinir sisteminin hızı en uygun seviyede tutan bir işleri olduğundan bahseder. Garip bir nesnenin gösterimi gibi aşırı uyaranlar haz seviyesini rahatsız edici bir şekilde yükseltirken, yetersiz uyaranlar ise düşürür ve çocukların sıkılmasına neden olur.

Üstiletişim kuramı • İletişim ile oyun arasında bağlantı kuran ilk kuramcılardan biri Gregori Bateson’dur. Bateson oyun oynayan su samurlarını gözlemleyerek ortaya attığı Üstbilişsel Kuramına göre oyun oynayan bütün canlılar eylem'in gerçek olup olmadığına dair gönderilen sinyalleri anlar. Bireylerin oyun oynadıkları konusunda aralarında fikir birliği oluşturmak üzere verdiği sinyaller, mesajlar, birbirleriyle görüşmeleri ve kullandıkları beden dili gözlemcilere ve katılımcılara yeterli açıklamayı yapmaktadır.

Bilişse/Sosyo-dramatik oyun teorileri

Bilişsel Kuramlar Jean Piaget Alıştırma oyunu Sembolik oyun Kurallı oyun Vygotsky Bruner Sutton. Smith

Ekolojik/Çevresel Teoriler • Daha çok, çocuk oyunlarını birbirinden ayıran yapı ve koşullarla ilgilidir. Bu alandaki araştırmalar; oyun ortamlarının çocukların davranışlarını nasıl etkilediğini keşfetmeye yöneliktir.

Oyunu etkileyen faktörler: • • • Oyuna katılan çocuk sayısı Oyunda kullanılan malzeme Oyun arkadaşının cinsiyeti Oyunda yetişkin kontrolü Geleneksel oyun alanlarına karşılık yaratıcı oyun alanlarıdır.

Oyunun Sosyal Sınıflaması • Parten (1932) bilişsel gelişiminin göstergesi olarak oyunu ele almak yerine sosyal davranışın gelişimini incelemiştir. • Aynı zamanda sosyal etkileşimin niceliğini de incelemiştir. • Parten’in kategorileri sosyal oyunun çeşitli yönlerini incelemede hala kullanılmaktadır. • Parten’in sınıflaması ile oyunun sosyal-etkileşim niteliği bağımsız olarak analiz edilebilir ve daha sonra çocuğun oynadığı oyun etkinliği çeşitleriyle kaynaştırılabilir.

Oyunun Sosyal Sınıflaması Uğraşsız Oyun (Unoccupied Play) İzleyici Davranış (Onlooker Behaviour) Yalnız Oyun (Solitary Play) Paralel Oyun (Parallel Activity) Katılımcı Oyun (Associative Play) İşbirlikçi Oyun (Cooperative Play)

Uğraşsız Oyun (Unoccupied Play) İzleyici Davranış (Onlooker Behaviour) Yalnız Oyun (Solitary Play) • Bu düzeyde herhangi bir kişilerarası etkileşim yoktur. • • Çocuk dikkatini çeken herhangi bir şeyi izleyebilir, odada dolaşabilir, kendi el ve ayakları ile oynayabilir. • Bazı çocuklar kendini uyarıcı davranışlarla meşgul olabilirler. • Çocuklar bu düzeyde diğerlerinin oyunlarını gözlerler hatta onlarla konuşmaya da geçerler ama oyunların katılmazlar. • Çocuk bu düzeyde de yalnızdır ve diğerlerinin oynadığı oyuncaktan farklı oyuncaklar ile belirli bir mesafede oynar. • Diğer çocuklarla iletişim kurabileceği mesafededir fakat onlarla iletişime girmez.

Paralel Oyun (Parallel Activity) Katılımcı Oyun (Associative Play) İşbirlikçi Oyun (Cooperative Play) • Bu düzeydeki davranışlar diğerlerinin oyuncaklarına benzer oyuncaklarla yakınlarında oynama ancak diğerlerinin oyunlarına katılmama olarak tanımlanmaktadır. • Bu düzeyde çocuklar diğer çocuklarla oynamaktadırlar. Aralarında ödünç alma, ödünç verme, paylaşma, benzer etkinliklerde birlikte hareket etme söz konusudur. • Ancak rol dağılımına katılma, organize olmuş bir grup içinde oynama ve grubun belirlenen kurallarına uyma gözlenmez. • Parten’in oyun aşamalarının sonuncusu işbirlikçi oyundur. Çocuklar bu aşamada ortak hedefler belirleyip işbölümü yaparak organize olmuş bir grup içerisinde oyun oynarlar. • Bir ya da iki oyuncu liderler yapsa da tüm katılımcılar grubun üyesi olarak hissederler. • Bu aşamadaki tipik etkinlikler; bloklarla oynanan yapı inşa oyunları ve dramatize oyunlardır.