Osnove korienja interneta 1 Modul 2 Zoltan Geler

Osnove korišćenja interneta 1 Modul 2 Zoltan Geler zoltang@ff. uns. ac. rs

Računarske mreže - Osnovni pojmovi Računarska mreža (computer network ) je sistem međusobno povezanih računara. Neki ciljevi povezivanja: Komunikacija Deljenje resursa (fajlovi, programi, uređaji – štampači, skeneri) Računari u uređaji u mreži mogu biti povezani kablovima ili bežičnim putem. Mrežni uređaji: Hub Switch Router

Računarske mreže - Mreža ravnopravnih računara peer-to-peer , p 2 p: Svi računari su jednaki Korisnici računara određuju koje će resurse na svojim računarima podeliti preko mreže Mali broj računara Jednostavno umrežavanje

Računarske mreže - Klijent/server arhitektura Server (server) – računar koji pruža usluge drugim računarima (klijentima) preko mreže. Klijent (client) – računar koji koristi usluge drugog računara (servera) preko mreže.

Računarske mreže - Klijentski programi Web čitači, web pregledači (Web browser) – pregled web stranica: Internet Explorer , Mozilla Firefox, Google Chrome, Opera Klijenti elektronske pošte (email client) – razmena i čitanje elektronske pošte: Microsoft Outlook, Windows Live Mail, Mozilla Thunderbird Klijenti za razmenu trenutnih poruka (instant messaging, chat) – komunikacija u realnom vremenu pomoću teksta, govora, video prenosa: Skype, Viber, Windows Live Messenger

Računarske mreže - Osobine servera Računar koji pruža usluge drugim računarima. Komunikacija između servera i klijenata odvija se preko računarskih mreža. Osobine servera : Specijalizovan hardver visokih performansi Specijalizovan operativni sistem (Linux, UNIX, Windows Server ) Često nije potreban razvijen grafički korisnički interfejs (GUI – Graphical User Interface) Mogućnost menjanja konfiguracije hardvera i softvera bez zaustavljanja sistema Visok nivo bezbednosti i pouzdanosti

Računarske mreže - Vrste servera Web server Server elektronske pošte (mail server) Isporučuje Web stranice. Upravlja isporukom elektronske pošte. Server baze podataka (database server) Omogućava pristup bazama podataka. Fajl server (file server) Serveri računarskihigara (game server) Obezbeđuje pristup deljenim datotekama Omogućavaju igranje igara namenjenih većem broju igrača (multiplayer) Server imena domena (domain name server) Pretvara adrese zapisane u obliku koji je razumljiv za čoveka u oblik koji se koristi od strane računara.

Računarske mreže - Mrežne topologije 1 Načini povezivanja računara. Magistrala (bus) Najjednostavniji način Svi računari su povezani na istu magistralu (komunikacioni kanal) Prekid kabla dovodi do prekida komunikacije u celoj mreži Zvezda (star) Svaki računar je povezan sa centralnim mrežnim uređajem Lako je menjati (dodati, ukloniti) računare iz mreže Prekid kabla neće dovesti do prekida rada cele mreže

Računarske mreže - Mrežne topologije 2 Prsten (ring) Računari su kružno povezani Prekid kabla ili kvar nekog računara dovodi do prekida komunikacije u celoj mreži Dodavanje ili uklanjanje računara prekida mrežu Mrežna topologija (mesh) Svaki uređaj je povezan sa svakim uređajem Prekid kabla ili kvar nekog računara neće dovesti do prekida rada cele mreže

Računarske mreže - Podela na osnovu veličine LAN (Local Area Network) – lokalna računarska mreža Računarska mreža koja pokriva relativno mali prostor Kancelarija, učionica, zgrada WAN (Wide Area Network) – mreža širokog područja, prostorna mreža Računarska mreža koja pokriva šire područje Grad, region, država Mreža LAN-ova

Internet - Osnovni pojmovi Globalna računarska mreža. ARPANET – prethodnik Interneta, projekat Američke vlade Svaki računar koji je povezan na Internet koristi TCP/IP protokole (skup pravila) za prenos podataka (Transmission Control Protocol / Internet Protocol ) TCP protokol : Poruka se deli na pakete (osnovna jedinica mrežne komunikacije) Svaki paket putuje samostalno do cilja preko mreže Kada svi paketi stignu do cilja, sastavlja se poruka

Internet - IP adresa IP protokol: Definiše jednoznačno adresiranje računara na Internetu Svaki računar povezan na Internet ima jedinstvenu IP adresu IP adresa: Sastoji se od četiri broja međusobno odvojenih tačkom: 216. 58. 209. 164 IP adresa se deli na dva dela: - adresa mreže i - adresa računara unutar te mreže Maska podmreže određuje koji brojevi čine adresu mreže a koji adresu računara unutar te mreže.

Internet - Internet provajderi Davalac Internet usluga (ISP – Internet Service Provider ) - komercijalne organizacije koje su stalno povezane na Internet i nude korisnicima pristup Internet servisima Internet servisi: Pristup Web stranicama Elektronska pošta Razmena trenutnih poruka (chat) Prenos fajlova Telefoniranje preko interneta – prenos glasa preko interneta (Vo. IP - Voice over IP) – npr. Skype

Internet - Naziv domena – slovna oznaka koja zamenjuje IP adresu: www. google. com Server naziva domena (DNS – Domain Name Server) pretvara naziv domena u IP adresu www. google. com 216. 58. 209. 164

Web - Hipertekst World Wide Web (www, web) Sistem međusobno povezanih Web stranica - hiperteksta Hipertekst (hypertext) je dokument koji sadrži veze (hiperlinkove ) prema drugim dokumentima Najpoznatiji Internet servis Autor Web-a je Tim Berners-Lee Nastao je u CERN-u, 1990. godine HTML (Hyper. Text Markup Language) – jezik za označavanje hiperteksta Jezik koji se koristi za pravljenje Web stranica

Web - URL (Uniform Resource Locator ) – jedinstvena adresa resursa Web adresa Primeri: 1. http: //www. ff. uns. ac. rs/studije_osnovne. html 2. http: //www. ff. uns. ac. rs/Lines/headleft. jpg

Web - Delovi URL-a 1 http: //www. ff. uns. ac. rs/studije_osnovne. html http: // Protokol koji se koristi za prenos Web strane od Web servera do čitača Weba (browser) Hyper. Text Transfer Protocol www. ff. uns. ac. rs Naziv domena Domeni: . rs. ac. uns. ff Domen prvog (najvišeg) nivoa Domen drugog nivoa Domen trećeg nivoa Domen četvrtog nivoa www Domen petog (najnižeg) nivoa

Web - Delovi URL-a 2 http: //www. ff. uns. ac. rs/studije/studije_osnovne. html Put do fajla: studije – ime fajla studije_osnovne. html – ime fajla

Web - Domeni najvišeg nivoa 1 TLD (Top-Level Domain). com Komercijalne stranice www. google. com, www. facebook. com . edu Obrazovne stranice, pre svega Američki univerziteti www. berkeley. edu, web. mit. edu, www. harvard. edu . gov Stranice vladinih ustanova SAD www. nasa. gov, www. fbi. gov . org Stranice neprofitnih organizacija www. libreoffice. org, www. wikipedia. org . net Internet provajderi, opšti domen www. speedtest. net, www. b 92. net . mil Stranice oružanih snaga SAD

Web - Domeni najvišeg nivoa 2. rs. hu. ro. de. jp. br. cn Srbija Mađarska Rumunija Nemačka Japan Brazil Kina

Web - Zaštićene Web stranice Pristup je najčešće moguć uz korisničko ime (user name) i šifru (password) HTTPS (Hyper. Text Transfer Protocol Secure ) – protokol koji se koristi prilikom pristupa zaštićenim Web stranicama: https: //www. gmail. com Web čitači označavaju sličicom katanca zaštićene Web stranice: Google Chrome: Internet Explorer: Mozilla Firefox:

Web - Privatnost na Internetu Virtuelne (onlajn) zajednice: Društvene mreže Internet forumi Pričaonice (chat rooms) Mrežne računarske igre Mere bezbednosti u virtualnim zajednicama: Ograničavanje količine ličnih informacija Svest da je objavljena informacija javno dostupna

Web - Zaštita podataka Zašto je potreban zakon o zaštiti podataka: Lični podaci otkrivaju informacije o našoj ličnosti, sklonostima, običajima, osobinama, mišljenjima Obaveza je svake firme i institucije da pristup podacima dozvoli samo ovlašćenim licima. Prava koja su obuhvaćena zakonom o zaštiti podataka: Obaveštenje o prikupljanju podataka Obaveštenje o izvoru ličnih podataka Pristup ličnim podacima Kopija ličnih podataka Informacija o obradi ličnih podataka Podnošenje prigovora

Internet Explorer - Radno okruženje Naslov Kartice Status na linija Polje a dres e Alati

Internet Explorer - Osnovne korišćenja Stop (Esc) Esc – zaustavlja učitavanje stranice Refresh (F 5) F 5 – ponovno učitavanje Home (Alt + Home) Home – učitava početnu stranicu New Tab (Ctrl + T) T – otvara novu karticu Close Tab (Ctrl + W) W – zatvara karticu Alt – prikazuje meni programa F 11 – prikaz na celom ekranu Ctrl + N – otvara novi prozor

Internet Explorer - Navigacija Back (Alt + ←) ← – prethodna stranica Forward (Alt + →) → – sledeća stranica Hiperlink, link (hyperlink) – veza prema drugim Web stranicama Ako postavimo miš na link, menja oblik u šaku sa ispruženim kažiprstom a adresa se ispisuje unutar statusne linije. Link otvaramo jednim klikom levog tastera miša (Open iz priručnog menija). Unutar nove kartice : držeći Ctrl pritisnuto (Open in new tab). Unutar novog prozora: držeći Shift pritisnuto (Open in new window )

Internet Explorer - Traženje na Web stranicama Edit -> Find on this page. . . (Ctrl + F) F Pronađeni izrazi se obeležavaju na stranici ako je Highlight All Matches ikona uključena. Next – sledeća pojava traženog izraza Previous – prethodna pojava traženog izraza Opcije traženja: Match whole word only – traženje samostalnih reči Match case – želimo praviti razliku između malih i velikih reči

Internet Explorer - Postavljanje početne stranice Tools -> Internet options Home page – početna stranica Use current – trenutna Web stranica Use default – podrazumevana stranica Use new tab – prazna kartica Startup – način pokretanja programa Start with tabs from the last session – sa stranicama prethodne sesije Start with home page – bez stranica prethodne sesije