ORGANIZOVANI KRIMINALITET POJAM UZROCI POJAVNI OBLICI OBILJEJA I

ORGANIZOVANI KRIMINALITET, POJAM, UZROCI, POJAVNI OBLICI OBILJEŽJA I KARAKTERISTIKE ORGANIZOVANOG KRIMINALITETA TERMINOLOŠKO ODREĐENJE I KARAKTERISTIKE ORGANIZOVANOG KRIMINALA Doc. dr Osman Jašarević

Za organizovani kriminalitet je karakteristično, da se danas u svijetu za ovaj fenomen koristi nekoliko termina, kao što su: internacionalni orga nizovni kriminalitet, transnacionalni organizovani kriminalitet, multinacionalni organizovani kriminalitet i globalni organizovani kriminalitet što, dodatno otežava jedinstveno pojmovno određenje. Organizovani kriminalitet je vrsta aktivne kriminološke delinkvencije „privremenog tipa“ a ujedno i tipologija kriminalnih pojava vezane za aktivnost profesionalnih kriminalnih, odnosno mafijaških kadrova isprofilisanih organizacija.

Po krivičnom zakonu propisano je krivično djelo Zločinačko udruživanje čija formulacija kroz član, stav, odnosno tačke, glasi: 1. Ko organizuje grupu ili drugo udruženje koja ima za cilj vršenje krivičnih djela za koje se može izreći kazna zatvora od tri godine ili teža kazna, kazniće se zatvorom od tri mjeseca do pet godina. 2. Pripadnik grupe ili drugog udruženja iz stava 1. ovog člana, kazniće se zatvorom do jedne godine. 3. Ako se djelo iz stava 1. ovog člana odnosi na grupu ili drugo udruženje koje ima za cilj vršenje krivičnih djela za koja se može izreći kazna zatvora od dvadeset godina ili zatvor od trideset do četrdeset godina. Organizator grupe ili drugog udruženja kazniće se zatvorom najmanje deset godina ili zatvorom od trideset do četrdeset godina, a pripadnik udruženja od šest mjeseci do pet godina. 4. Organizator grupe ili drugog udruženja iz stava 1. i 3. ovog člana koji otkrivanjem udruženja ili na drugi način spriječi izvršenje krivičnih djela radi čijeg vršenja je udruženje organizovano, kazniće se zatvorom do tri godine, a može biti i oslobođen od kazne. 5. Pripadnik grupe ili drugog udruženja iz stava 2. i 3. ovog člana koji otkrije udruženje prije nego što je u njegovom sastavu ili za njega učinio neko krivično djelo predviđeno u stavu 2. i 3. ovog člana radi čijeg vršenja je udruženje organizovano, kazniće se novčanom kaznom ili zatvorom do jedne godine, a može se i osloboditi od kazne, propisuje KZ Bi. H.

Najvažnije karakteristike organizovanog kriminaliteta su: da je to kriminalna organizacija-kriminalni sindikati; hijerarhija, odgovornost i su bor dinacija; mrežna struktura; fleksibilnost u radu; infiltriranje u državne i privredne strukture; veza sa organima vlasti i drugim institucijama; nasilje kao metod; profit kao cilj; profesionalizam kao karakte ristika; transnacionalni karakter; izražena društvena opasnost; mnoštvo raznovrsnih oblika; izdvajanje rukovodnih od operativnih dijelova sistema; posebnosti u formama različitih oblika kriminalnog organizovanja i dr. porast profesionalizma (gdje se broj kriminalaca uvećava u činjenju neke od djelatnosti organizovanog kriminaliteta tako dospjevaju do tajnih izvora prihoda.

UZROCI I POJAVNI OBLICI ORGANIZOVANOG KRIMINALITETA

Uzroci i pojavni oblici Uzroci organizovanog kriminaliteta se mogu podjeliti na: nacionalne i međunarodne faktore. Međunarodni faktori uticaja pogoduju razvoju organizovanog kriminaliteta kroz procese pravne harmonizacije i globalizacije, odnosno odsustva i tolerancija kontrole prekograničnog prometa i nedovoljno osiguran razvoj internacionalne, posebno finansijske kontrole, razvoj internet tehnike i slično. U nerazvijenim zemljama i zemljama u tranziciji uzroci su u: raznim oblicima anomičnih stanja, društvene dezorganizacije i pojava “sive ekonomije”. Pojavni oblici organizovanog kriminaliteta su: osnovni i ostali oblici.

Osnovni oblici organizovanog kriminaliteta su: trgovina narkoticima, terorizam, korupcija, pranje novca, trgovina ljudima, reket, odnosno modufikovani oblik ucjene, kompjuterski kriminalitet, trgovina oružjem i nuklearnim materijalom.

Ostali oblici organizovanog kriminaliteta su: krijumčarenje vozila, krijumčarenje cigaretama i duhanskim prerađevinama, krijumčarenje nafte i naftnih derivata, trgovina kulturnim dobrima, trgovina ratom zarobljenog plijena, trgovina rijetkim biljkama i životinjama, ekološki kriminalitet, pomorska piraterija, organizovana kocaka, prostitucija i drugi oblici.

Oblici i karakteristike kriminalnih struktura Opšte odlike struktura i karakteristike kriminalnih organizacija su: da imaju visok stepen društvene opasnosti s obzirom da su masovne, da imaju prostorno djelovanje, da imaju veliki spektar kriminalnih aktivnosti, da imaju visoku stopu kriminalne dobiti i teške oblike nasilja i korupcije najviših državnih struktura; da imaju transnacionalni karakter sa velikim brojem učesnika i jakim stepenom unutrašnjih veza, da imaju poslovne solidarnosti i zajedničkih kriminalnih ciljeva; da postoji profesionalizacija metoda rada - korištenje savremenih tehnoloških sredstava i specijalističkih ekipa uz kombinaciju individualnih, grupnih, nacionalnih i internacionalnih kriminalnih kapaciteta sa sposobnošću sigurnog transfera kriminalnog profila u legalne tokove finansijskog poslovanja; da postoji složena mrežna struktura djelova i hijerarhijski uspostavljene organizacione prirode koja je organizovana da zaštiti članove; da postoji unutrašnja disciplina zasnovana na internim sankcijama; da je prisutna dinamičnost u funkcionisanju sistemom.

Vrste kriminalnih organizacija i grupa Prema stepenu unutrašnje čvrstine i načina djelovanja organizovanog kriminaliteta, Interpol izdvaja četiri tipa kriminalnih organizacija: Prvi je tradicionalni i njega čine mafijaške organizacije po principu hijerarhije sa strogim unutrašnjim pravima života i normi ponašanja, sa izvjesnom raznovrsnošću zakonitih i nelegalnih aktivnosti. Drugi tip su takozvane profesionalne organizacije specijalizovanih članova sa ciljem ispunjavanja određenih zločinačkih aktivnosti. Takveorganizacije nisu stalne i nemaju stroge forme organizovanja. Bave se krađama automobila, falsifikovanjem novca, razbojništva, iznuđivanjem, reketiranjem i sl.

Vrste kriminalnih organizacija i grupa Treći tip su organizacije čija se djelatnost odražava na međunarodnom planu, ali sa jezgrom homogenih etičkih skupina kakve su: trijade i jakuze. Četvrtoj grupi pripadaju internacionalne terorističke organizacije u kriminološkom smislu oblici kriminalnog organizovanja su: kriminalna grupa, organizovana kriminalna grupa, kriminalna organizacija, mafija kao najviši stepen organizacije.

Pojavni oblici organizovanog kriminaliteta Najčešći pojavni oblici organizovanog kriminaliteta su: trgovina narkoticima, terorizam, korupcija, pranje novca, krijumčarenje cigareta, krijumčarenje nafte i naftnih derivata, trgovina unikatnim biljkama i životinjama, trgovina ljudima, ekološki kriminalitet i njegovi fenomenološki oblici, reket, pomorska piraterija, trgovina oružjem i nuklearnim materijalom, organizovana kocka, prostitucija, dječija pornografija, mobing. kompjuterski kriminalitet, organizovano krijumčarenje vozilima,

Oblici i načini organizovanog kriminaliteta S obzirom da se radi o novijoj kriminološkoj pojavi, odnosno fenomenološkom obliku kriminaliteta, to je zakonodavac uzeo u razmatranje i definisanje. Tako je donešen Zakon o organizaciji i nadležnosti državnih organa u suzbijanju organizovanog kriminaliteta iz 2002. i 2003. godine sa izmjenama i dopunama, u kojem su propisana dva kumulativna uslova, da bi se neki delikt smatrao organizovanim kriminalitetom: 1. da je za to djelo predviđena kazna zatvora od tri ili više godina zatvora, 2. da je djelo počinila organizovana kriminalna grupa ili druga organizovana grupa koja nije kriminalna.

Organizovanje može obuhvatiti različite djelatnosti, kao što su: a) vrbovanje, b) uključivanje novih osoba u grupu, c) povezivanje pripadnika grupe, d) stvaranje plana aktivnosti, e) nabavljanje sredstava za djelovanje grupe, itd.

U Zakonu o krivičnom postupku se navodi: da se radi o krivičnom djelu za koje je propisana kazna zatvora od tri godine ili teža kazna; rezultat djelovanja tri ili više osoba udruženih u kriminalnu organizaciju, odnosno kriminalnu grupu; čiji je cilj vršenje teških krivičnih djela radi sticanja dobiti ili moći i kada su ispunjena još najmanje tri od sljedećih uslova, da je svaki član kriminalne organizacije, odnosno kriminalne grupe, imao unaprijed određeni zadatak ili ulogu; da je djelatnost kriminalne organizacije ili grupe planirana na duže vrijeme ili na neograničen vremenski period; da se djelatnost organizacije zasniva na primjeni određenih pravila unutrašnje kontrole i discipline članova;

U Zakonu o krivičnom postupku se navodi: da se djelatnost organizacije planira i vrši u međunarodnim razmjerama; da se u vršenju djelatnosti primjenjuje nasilje ili zastrašivanje ili da postoji spremnost na njihovu primjenu; da se u vršenju djelatnosti koriste privredne ili poslovne strukture; da se koristi pranje novaca ili nezakonito stečene dobiti; da postoji uticaj organizacije ili njenog djela na političku vlast, sredstva javnog informisanja, zakonodavnu, izvršnu ili sudsku vlast ili na druge važne društvene ili ekonomske faktore.

Krijumčarenje i ilegalna trgovina potiču od izraza kojim se označava pojava tzv. sive ekonomije. Ova fenomenološka pojava je vezana prvenstveno za nacionalne okvire privrednog prestupništva, ali predstavlja i globalni fenomen posebno kada ima obilježja organizovanog kriminaliteta. Krijumčarenje i nedozvoljena trgovina omogućava, da u uslovima brze komunikacije i mogućnosti prikrivenih transakcija međunarodnih kriminalnih organizacija, ostvaruju velike sume novca i drugih vrijednosti stečenih na prodaji azne vrste roba: narkotika, oružja, alkoholnih pića, umjetničkih djela, plemenitih metala i dijamanata, nuklearnih tehnologija, ekološki opasnog otpada i sirovina, trgovina ljudima i djelovima ljudskog tijela, rijetkim i zaštićenim životinjama i biljkama.

Krijumčarenje i ilegalna trgovina U našem krivičnom zakonodavstvu pod pojmom nedozvoljene trgovine podrazumijevamo svaku protivzakonitu aktivnost koja je usmjerena ka sticanju ekonomske koristi kojom se nanosi finansijska i druga šteta prije svega državi i onim subjektima koji posluju u skladu sa propisima. Tu spadaju: nabavke robe ili drugih predmeta, bavljenje trgovinom ili posredovanjem u trgovini i zastupanje domaćih organizacija u prometu roba i usluga. U osnovi oni se svi svode na ne plaćanje ili plaćanje u smanjenom obimu poreza, akciza, carina, kao i doprinosa koje prate isplate zarada zaposlenih.

Najkarakterističniji pojavni oblici su: prodaja robe lošijeg kvaliteta od propisanog; lažno deklarisanje robe u cilju izbjegavanja plaćanja propisanih dažbina; izbjegavanje uplate pazara na žiro račun i prebacivanje gotovine u sive tokove; korištenje neispravnih i nežigosanih mjerila radi zakidanja na mjeri; prodaja robe bez isprava o nabavci; neažurno i netačno vođenje evidencije o prometu robe i slično. Nedozvoljena trgovina se smatra prevarnim oblikom kriminaliteta.

Karakteristike organizovanog kriminaliteta kriminalna organizacija- kriminalni sindikati; hijerarhija – odgovornost i subordinacija; mrežna struktura; fleksibilnost u radu; infiltriranje u državne i privredne strukture; veza sa organima vlasti i drugim institucijama; nasilje kao metod; profit kao cilj; profesionalizam kao karakteristika; transnacionalni karakter; izražena društvena opasnost; mnoštvo raznoraznih oblika izdvajanje rukovodećih od operativnih dijelova sistema; posebnost u formama kriminalnog organizovanja i dr.

Vrste kriminalnih organizacija i grupa organizovanog kriminaliteta prema stepenu unutrašnje čvrstine i načina djelovanja organizovanog kriminaliteta, interpol ih svrstava u četiri grupe organizacija: a) Prvu grupu čine tradicionalne organizacije, naime, nju čine mafijaške organizacije specijalizovanih članova sa ciljem ispunjavanja određenih zločinačkih aktivnosti. b) Drugu grupu čine profesionalne organizacije, oni koji se bave krađama automobila, falsifikovanjem novca, razbojništvima, iznuđivanjem, reketiranjem i slično. Takve grupe nisu stalne, nemaju stroge forme organizovanja i pravila. c) Treći tip predstavljaju organizacije čija se djelatnost odražava na međunarodnom planu, ali sa jezgrom homogenih etičkih skupina kakve su trijade i jakuze. d) Četvrtoj grupi pripadaju internacionalne terorističke organizacije.

U kriminološkom smislu, fenomenološki oblici kriminalnog organizovanja su: a) Kriminalna grupa - može biti svaka spontano ili sprazumno organizovana grupa radi vršenja krivičnih djela u nekom obliku saučesništva. Ova grupa može, a i ne mora imati obilježja organizovanog kriminaliteta. b) Organizovana kriminalna grupa čini pojam „jednostavnog kriminalnog udruživanja“, pod kojim se podrazumijeva udruživanje troje ili više ljudi radi izvršavanja neograničenog broja krivičnih djela. Ovo udruženje zahtjeva za razliku od mafijaškog zahtjeva, samo stabilnu kriminalnu organizaciju; Kriminalna organizacija je viši stepen kriminalne strukture od jednostavnog kriminalnog udruživanja, predstavljaju snažno struktuisano članstvo, a radi se o zatvorenoj sredini strogih unutrašnjih pravila odnosa, posebne subkulture, koja se u mnogome razlikuje od klasičnih kriminalnih družina, kao što su razbojničke bande; Mafija kao najviši stepen kriminalne organizacije je specifična delinkventna struktura i sredina koja djeluje u okviru organizovanih oblika kriminaliteta. Mafijašku organikzaciju od jednostavnog kriminalnog udruženja razlikuje statusni položaj, izvorne sposobnosti posjedovanja „moći zastrašivanja“, „stanje potčinjenosti“, „zavjet ćutanja“.

Mafija u odnosu na kriminalno udruženje posjeduje poziciju monopola, izbornu i ekonomsku moć tj. legitimnu poziciju političke moći u jednom socijalnom okruženju, državi ili društvu, zavisno od njenih razmjera i nivoa razvijenosti. Osnovne odlike mafije su hijerarhijska struktura organizacije. U njoj centralno mjesto zauzima porodica na čijem je čelu boss - kum, u održavanju unutrašnje discipline i ostvarivanja interesa koristi se prinuda. Mafija ima tjesne organizaciono koruptivne veze sa vladajućim strukturama vlasti.

Mafija Mnogo je obrazovaniji i kulturniji, živi na „visokoj nozi“ barata internetom a ne pištoljem, i finansijski je obrazovan kako da brzo investira i oplodi novac. Mafija vodi porijeklo sa Sicilije još iz vremena bezvlašća koje je nastalo nakon Napoleonove okupacije Južne Italije. Transnacionalne kriminalne organizacije (tradicionalne mafijaške organizacije) su: Koza nostra, japanske jakuze i kineske trijade.

Narkomanija i kriminalitet Trgovina narkoticima Uživanje, odnosno upotreba narkotika (droga) predstavlja ozbiljan zdravstveni, socijalni-asocijalni i društveni problem u svim zemljama sveta, dokle je doprla. Bečkom konvencijom iz 1988. godine propisane su normativne mere na suzbijanju nedozvoljene trgovine drogama, ali i obaveza država da u svojim krivičnim zakonima propišu krivično djelo trgovina drogom, koja je načešće propraćena pranjem novca. Heroin se distribuira iz Pakistana, Avganistana, Mijanmara i dr. Distribuira se takozvanim zlatnim trouglom koji se nalazi između Burme, Tajlanda i Lsosa i zlatnog polumjeseca: Avganistan i Pakistan. Krajnji cilj distribucije narkotika je Zapadna Evropa – Holandija, Belgija, Poljska. Pravci kretanja narkotika su balkanska ruta. Veze narkomanije i vlasti pojedinih zemalja su evidentne i otvaraju se fiktivne firme koje su namjenjene za pranje novca.

Nedozvoljena trgovina oružjem spada u tradicionalne forme klasičnog oblika kriminalnog biznisa u smislu organizovanog kriminaliteta. Pored legalnog oblika trgovine oružjem postoji i ilegalna ili nedozvoljena trgovina oružjem, posebno vatrenim kojim se opskrbljuju paravojne formacije, terorističke organizacije i druge kriminalne organizacije. U praksi su poznata tri načina trgovine oružjem: a) legalna i otvorena trgovina sa drugim zemljama po utvrđenim pravilima i procedurama; b) tajna i nelegalna trgovina sa drugim državama, preko treće države i c) tajno snadbevanje nedržavnih subjekata preko posrednika na crnom tržištu.

Nedozvoljena trgovina oružjem Smatra se da dio međunarodnih transfera oružja nije posljedica odluka država već korumpiranih vojnih, političkih ili civilnih zvaničnika. Krijumčarenje se obavlja raznim dogovorenim-kriminalnim kanalima, odnosno kriminološkim putevima, pri čemu transport određenom vrstom saobraćaja predstavlja posebno razrađenu kriminološku strategiju: Prikupljanje obavješjenja-informacija kako bi se osigurala nedozvoljena trgovina, su: a) načini izviđanja graničnih prelaza; b) proučavanje carinske i policijske kontrole; c) posjedovanje prevoza ili angažovanja sredstava za prevoz robe koju prate falsifikovana dokumenta.

Krijumčare se najčešće: pištolji, mitraljezi, bombe taznih tipova i kalibara, nuklearni materijal, radioaktivni otpad, hemijske, biološke, radiološke, pirotehničke i druge supstance. Pod vatrenim oružjem podrazumijeva se svako prenosivo oružje koje ima kratku ili dugu cjev i koje ispaljuje, ili se može modifikovati da ispa ljuje hitaca-projektila.

Nedozvoljena trgovina vozilima Nedozvoljena trgovina kradenim automobilima, odnosno vozilima poprima internacionalne razmene. Hetero-homogene grupe kriminalca, su organizovane u vidu velikih međunarodnih kompanija, planski uvezane i imaju složenu strukturu u smislu motivacije vršenja određene delinkvencije. Neke osobe su se u okviru organizovane grupe specijalizovale za izradu lažnih dokumenata, drugi se bave izmjenom, odnosno promjenama brojeva na šasiji, motoru, broja i godine proizvodnje i dr. Postoje i kuriri koji su unajmljeni da voze iz jedne zemlje u drugu, a tamo neka druga osoba vrši prodaju vozila obično novijem kupcu na kraju organizovanog lanca. Analitička statistika iskazuje činjenice da u svijetu svaka dva minuta nestane po jedno putničko ili drugo vozilo. Mnogi poznati kriminalci počeli su prvo sa poslugom i preprodajom vozila. Prema podacima Interpola iz prihoda od trgovine vozilima finansiraju se čak i određene terorističke organizacije, odnosno njihove aktivnosti.

Terorizam Terminološko značenje terorizma Radi preciznije konstatacije koja se odnosi na problematiku terminološkog definisanja ovog pojma skrenut ćemo pažnju da je u nekim djelima navedeno preko stotinu definicija termina terorizam. Njime su se bavili teoretičari i praktičari - stručnjaci, te regionalne i međunarodne organizacije i institucije. Neki autori su ovaj termin definisali kao ubijanje, atentat, sabotaža, rušenje, širenje glasina, prijetnje, različite ucjene, neprijateljstvo, odnosno svi akti koji služe radi ostvarivanja političkih i strateških interesa ili bilo koje druge aktivnosti kojima ie interes širenje nestabilnosti i razni psihološki pritisci.

“ Djela koja nevine duše dovode u opasnost, ili su prijetnja osnovnim slobodama, ili, pak, vrijeđaju dostojanstvo čovjeka. Ujedinjene nacije su definisale terorizam kao: ”

“ Plansko nasilje koje je u međuna - rodnim okvirima zabranjeno, a motivirano u ideološkim ubjeđenjima, ono nastoji uspostaviti atmosferu opšteg straha u društvu s ciljem preuzimanja ili neutralisanja vlasti. Eksperti UN-a su ga definisali kao: ”

“ Nasilje kojeg generira politički motiv, usmjereno, s prethodnom namjerom, protiv civila koji nemaju nikakve veze s ratom ili protiv vojnika bez oružja, izvršavaju ga patriotske grupe ili tajni agenti. Administracija vanjskih poslova SAD ga je definisala kao: ”

“ Svaki nasilnički akt ili prijetnje nasiljem, bez obzira na njegovu motivaciju ili cilj U arapskom sporazumu za borbu protiv terorizma, izdatog od strane Arapskog vijeća pri unutrašnjim poslovima definisan je kao: ”

Islamsko fikhsko vijeće ga je definisalo na sljedeći način: „napad kojeg čine pojedinci, grupe ili države protiv čovjeka (njegove vjere, života, intelekta, imetka i časti) ono podrazumijeva sve vrste zastrašivanja i nanošenje štete, prijetnje i ubijanje bez razloga, potom sve što se odnosi na razbojništvo i zastrašivanje, te presretanje na putevima”.

Savremeni terorizam Drugo, ako ima za cilj da se u vlast podriva nered i da se ona destabilizira, to se smatra terorizmom, u suprotnom se smatra neprijateljstvom počinjeno pogreškom, ili se okarakterizira kao nedozvoljeni čin. Terorizam je latinska riječ terror, terrois, pod kojom se u prenesenom značenju podrazumijeva kod (nivo) osjećanja jakog straha. Generalno determinisano, pod terorizmom se podrazumijeva doktrina, put, metod i opasno sredstvo izazivanja straha i nesigurnosti kod građana ili grupe građana, sistematskom upotrebom neodmjerenog nasilja radi ostvarivanja određenih, a prvenstveno političkih i drugih ciljeva. Dakle savremeni terorizam podrazumijeva doktrinu, metod, izabrano sredstvo s namjerom izazivanja straha i nesigurnosti kod građana, planskom, organizovanom i sistematskom upotrebom neodmjerenog nasilja radi ostvarivanja određenih, prvenstveno političkih ciljeva.

Savremeni oblik terorizama karakterišu obilježja: a) visok stepen organizovanosti, b) globalizam, tj. učestala fenomenološka pojava u svijetu, c) profesionalizam, odnosno odabrani i osposobljeni izvršioci, d) zloupotreba, odnosno primjena tehničkih dostignuča u nedozvoljene svrhe, i) posebnosti cilja - izazivanje psihoze i opšte opasnosti nad građanima i imovinom, j) neselektivnost ciljeva, tj. motiv terora odabira cilj, k) bezobzirnost i izuzetna surovost pri izvršenju akcija, e) velika finansijska moć stečena pranjem novca, l) aktivnost koja je usmjerena prema velikom broju građana, nedužnim i nemoćnim osobama ili nad omladinom prilikom određenih skupova f) neizmjerna količina različitih oblika političkog nasilja; lj) raznovrsnost i stalno proširivanje terorističkih objekata napada i slično. g) zastrašivanje građana ili grupe, h) specifična organizaciona i kadrovska struktura organizacije i njenih pripadnika zasnovana na ideološkim, nacionalnim, rasnim ili vjerskim osnovama,

Terorističke organizacije Za terorističke organizacije i terorizam bi se moglo reći da se u suštini radi profesionalnom, kolektivnom i organizovanom obliku kriminaliteta, odnosno o delinkventnom institutu kriminološko-sociološkihdruštvenih i krivično pravnih razmatranja, svakog civilnog društva, pa i društva u Bosni i Hercegovini. Terorističke organizacije su posebne profesionalne, profitabilne organizacije kriminalne orijentacije, koje odlikuju stroga pravila unutrašnje hijerarhije (subordinacije i koordinacije) i militantne organizacije, fanatizam, solidarnost i anonimnost članstva.

Prema svemu ovom bitne karakteristike terorističkih organizacija su: organizacione osnove, hijerarhija, fanatizam pripadnika, planska aktivnost, finansiranje, najviši stepen konspirativnosti, kod kojih cilj ne bira sredstvo.

Terorističke organizacije koje teže ostvarenju određenih ideoloških, politi - čkih i drugih ciljeva su: Crvene brigade i Prva linija u Italiji, Rote Armee Fraktion u Njemačkoj, Direktna akcija u Francuskoj, ETA u Španiji, Crvena Armija - Sekigun u Japanu i dr.

Terorističke i separatističke organizacije koje teže ostvarivanju verskih ciljeva su: najpoznatija Al Kaida, a organizacije koje teže ostvivanju određenih nacionalnih, prije svega separatističkih ciljeva su: Ira u Velikoj Britaniji, Hamas u Palestini, Front za oslobođenje Kvebeka u Kanadi i dr.

Vrste terorizma Dakle, već su uobičajene različite klasifikacije fenomena terorizma, kao što su: međunarodni, državni, grupni terorizam, individualni, intelektualni i sl.

Međunarodni terorizam Opšte je poznato da teoretičari međunarodnog prava još uvijek nisu u potpunosti definisali terorizam, pa samim tim nisu normativno propisane adekvatne krivične sankcije za njegove aktere, već su se kroz pojedinačne akte međunarodnih konvencija odredila samo pojedina krivična djela terorizma, kao što su: otmice vazduhoplova, bombaški napadi, uzimanje talaca, napadi na međunarodno zaštićena lica (ambasada SAD), s slučaj Mevlida Jašarevića, državljanina Republike Srbije i dr. (slučaj u procesnoj proceduri u smislu prekvalifikacije krivičnog djela).

Međunarodni terorizam Radoslav Gaćinović za međunarodni terorizam kaže da je to, skup međunarodnim pravom zabranjenih aktivnosti usmjerenih prema pojedincima, grupi, državi, njenim institucijama i dobrima: aerodromi, ambasade, brodovi i slično, koje izvode specijalno obučeni izvršioci (teroristi) pojedinci, terorističke organizacije ili država prema državi radi ostvarivanja svojih ciljeva pri tom na ru šavajući stabilnost te države, odnosno međunarodne zajednice, tako da se pri tome narušavaju Konvencija o zaštiti ljudskih prava i sloboda. Nisu rijetki slu čajevi pojave „zloupotrebe terorizma u političke svrhe”, kažu mnogi kriminolozi.

U najširem smislu, fenomenološki gledano, međunarodni terorizam se može razvrstati na: intelektualni, transnacionalni i međudržavni. P. Čičovački je izveo jednu od najnovijih klasifikacija terorizma: * religijski, * politički, * državni, * terorizam uvezan sa organizovanim kriminalitetom i * patološki terorizam.

Politički terorizam najčešće nastaje u nerazvijenijem zemljama svijeta i uslovljen je fenom ekonomskih kriza i sukoba između bogatih i siromašnih s političkim ambicijama jednih da promjene stanje i status, i drugi da ga održe ili prošire. Državni terorizam ima najrazličitije fenomenološke oblike, odnosno stanja. Svojstven je diktatorskim režimima, može biti usmjeren protiv sopstvenog stanovništva, ali i protiv drugih država i njihovog stanovništva. Imajući u vidu druge fenomenološke pojavne oblike, državni terorizam se determiniše kao skup nedozvoljenih mjera i aktivnosti koje podrazumijevaju stvaranje nesigurnih uslova i neposrednog preduzimanja terorističkih akata koje vrši država preko svojih specijalizovanih organa, organizacija, institucija i drugih struktura.

Podjela terorizma po Kombsu Kombs uvodi sljedeću podjelu terorizma: a) tajni državni terorizam koji podrazumijeva direktno, ali ne i otvoreno, učešće državnih službenika u terorističkim akcijama; b) terorizam podržavan od države u kome država ili privatna grupa učestvuju u izvođenju akcija u korist države gdje je država naručilac, ali neophodno aktivan učesnik u terorističkim aktima.

Terorizam i organizovani kriminalitet Terorizam kao organizovani kriminalitet podrazumijeva postojanje dobro organizovane i strukturisane kriminalne organizacije, koju finansira država, sa kojom su uspostavljene odgovarajuće veze i odnosi, što akterima terorističke djelatnosti obezbeđuje sigurnost od krivičnog progona i znatnu imovinsku korist. Patološki terorizam podrazumijeva oblik terorizma, kada individue ili grupe terorišu druge osobe prvenstveno da budu zapaženi u drštvu, da skrenu pažnju društva na sebe, a ponekada i čitavog svijeta.

Intelektualni tetorizam Nakon determinisanja pojma terorizma, u konačnici je važno odrediti preciznije značenje intelektualni terorizam. Tako intelektualni terorizam ima eksplicitno i određeno značenje i preciznu definiciju u raznim studijama koje su mu posvetile pažnju. Određivanje njegovog pojma ogleda se u, sljedećem, kako kaže prof. K Halid A. Al Quraishi: „To je aktivnost kojoj je cilj iskvariti ubjeđenje ili ponašanje, koristeći nematerijalna sredstva i metode da bi se proizvela opšta nesigurnost kod građana”.

Stoga drži do sljedećeg: Ciljana aktivnost podrazumijeva napore i ciljeve koje je neophodno realizirati. Iskvariti - čin čiji je prvi cilj i svrha širenje i stvaranje nereda, a ne činjenje dobrih djela. Ubjeđenje - ono u što čovjek vjeruje i misli da je ispravno i bliže istini, racionalnoj prevenciji. Ponašanje - ono što čovjek čini i praktikuje u svakodnevnom životu. Koristeći nematerijalna sredstva i metode - ovaj čin isključuje terorizam koji se oslanja na materijalno nasilje i promjene putem sile i oružja.

Teorija kroz praksu poznaje razne oblike intelektualnog terorizma: Optuživanje drugih bez dokaza, Neprimjereno klasificiranje činjenica, Pogrešna upotreba nekih opštih pojmova, Glasine, Ismijavanje i omalovažavanje drugog i drugačijeg, Obeshrabrivanje i zastrašivanje, Radikalizam, Hvalisanje pred drugim a omalovažavanje trećih, Ogovaranje i trač, Generaliziranje pogreške, Odbacivanje drugih i uskraćivanje njihovih prava.

Politička delinkvencija u fenomenologiji kriminogenih pojava predstavlja vrstu delinkventnog ponašanja koje je određeno političkim motivom radi ostvarivanja cilja, od strane izvršilaca opredjeljenih političkim interesima. Takvi interesi su stalna konstanta i predstavljaju jedan od naj unosnijih biznisa. Jer pod plaštom vođenja politike najneprimjetnije, političari, vrše politička krivična djela.

Trgovina ljudima Kriminološka djelatnost trgovine ljudskim bićima obuhvata kriminalne djelatnosti u smislu: vrbovanja, prinude, transporta, kupovine i prodaje, prebacivanje i skrivanje osoba radi njihovog seksualnog ili ekonomskog iskorištavanja. U okviru ove kriminološke djelatnosti mogu se kategorisati i: a) ilegalno usvajanje djece, b) vađenje i prodaja ljudskih organa, c) krijumčarenje migranata i njihova fizička i seksualna eksploatacija.

Trgovina ljudima Za ovu kriminološku aktivnost vezuju se i ilegalni ulasci u druge zemlje, izbjegavanjem graničnih prelaza sa ciljem ostvarivanja profita ili drugih koristi. Kriminološka eksploatacija ljudima i njihovim organima je noviji kriminološki i krivičnopravni pojam, odnosno nedozvoljeni biznis, mada je kroz istoriju poznat kao trgovina bijelim robljem.

Trgovina ljudskim organima uslovi i okolnosti da se lako putuje po svijetu i da je komunikacija olakšana u svakom pogledu, da postoji ekstremno brza razmjena informacija između trgovaca uopšte pa i prodavaca, odnosno preprodavaca ljudskih organa, dokazuje da je ovaj oblik krijumčarenja, odnosno zločinačko trgovačke aktivnosti, veoma unosan biznis. Najveći broj trgovine organima obavlja se ilegalno, a prodavci mahom žive, u bijedi i siromaštvu, da im je zdravlje nakon prodatog organa bitno ugrožerno a život upitan. Oni se tretiraju kao vreće rezervnih djelova, a ne kao ljudska bića. Ovakvo devijantno ponašanje ljudskim organima, akteri kriminala su pretvorili u krim biznis. Kriminalni profit je našao pogodno tlo u trgovini ljudskim organima, što je jedan od novijih fenomenoloških pojavnih oblika kriminaliteta.

Trgovina ljudskim organima Kriminalno trgovačka mreža organima je raširena od Indije i Tajlanda, preko Turske i zemalja Istočne Evrope, do Austrije i Italije. Donator destinacije su: Moldavija, Argentina, Čile, zatim, zemlje od Brazila do Filipina. Na tim tržištima za prodaju bubrega donator dobijaju oko 3000 dolara, a krajnji korisnik ga plaća nekoliko puta više.

Krijumčarenje migranata Krijumčarenje ilegalnih imigranata postao je unosan - biznis - posao koji se obavlja pod kontrolom određenih organizovanih kriminalnih mreža. Taj sistem su razvili i kosovski Albanci koji zajedno sa Albancima iz Albanije, tako kontrolišu krijumčarenje ljudi iz Belgije i Francuske u Veliku Britaniju. Velika Britanija je poslednjih godina postala najatraktivnija zemlja za imigrante koji traže politički azil. Za ilegalno transportovanje ljudi preko granice uzimaju se velika novčana sredstva ili druge kompenzacije - usluge, dok povećanje stanovništva u zemljama doseljenih imigranata predstavlja veliki socijalni problem. U krivičnom zakonodavstvu krijumčarenje imigranata inkriminisano je kao krivično djelo, kao nedozvoljen prelaz državne granice i krijumčarenje ljudi.

Organizovana prostitucija kao oblik kriminaliteta Prostitucija i kriminalitet su u svim vidovima u uzajamnim odnosima i neraskidivoj vezi. Razlog je to što je veoma teško ustanoviti šta je čemu neposredni uzrok, odnosno posljedica. Preko prostitucije se pod strekava i prikriva kriminalitet. Sredstva od kriminaliteta idu: na prostituciju i organizaciju, odnosno organizacija prostitucije je jedan od čestih oblika profesionalnog i organizovanog kriminaliteta.

Organizovana prostitucija kao oblik kriminaliteta Od prostitucije žive organizovane grupe kriminalaca: a) podvodači, b) makroi, c) svodnici i drugi usputni paraziti koji prate prostituciju. Prostitucija je najčešće pod otvorenom ili prikrivenom zaštitom policije ili lokalnih organa moći. Vlasnici javnih kuća rijetko se znaju, ali njima upravljaju u ime „višeg gazde“, koji uzima reket. Često stvarni posrednik ima javne kuće u više gradova, a u njegovo ime ih vodi poslovna, otmjena dama koja je nemilosrdna žena i sa uspjehom vodi javne knjige i mušterije. U savremenim uslovima života poznata je pojava trgovine ženama radi prostitucije i snimanja pornografskih filmova, “sex traffiking”. Razlikuju se evropski i azijski “sex traffiking”.

Organizovana prostitucija kao oblik kriminaliteta Evropski tip traffikinga vezan je za društvene procese u istočno evropskim zemljama iz kojih djevojke u dobu između 20 -23 godine, sa srednjim, a mnoge i sa visokim obrazovanjem stižu u metropole Njemačke, Italije, Švedske i drugih zapadnoevropskih zemalja i kroz prostituciju traže šansu za bolji život od nesigurnih materijalnih uslova koji im se nude u sopstvenim zemljama. Potražnja za prostitutkama u razvijenom svijetu sve je izraženija, a ekonomski uslovi žena u nerazvijenim zemljama sve nepovoljnija. Najteži oblici seksualnog zlostavljanja odvijaju se zapravo kroz razne oblike prostitucije.

Krivična djela koja su produkt prostitucije mogu se svrstati u grupacije, kako slijedi: a) podvođenje druge osobe sa ciljem podvođenja, b) eksploatisanje prostituisanih osoba, c) upravljanje i držanje bordela, d) izdavanje ili stavljanje na raspolaganje zgrade, stana ili drugih prostorija radi vršenja prostitucije ili sličnih aktivnosti, i drugi oblici prostitucije, podvođenja, zavođenja, odnosno, odnosi sa maloljetnim osobama i sl.

KRIMINOLOŠKI ASPEKTI DRUGIH OBLIKA KRIMINALITETA

Kriminalitet na globalnom planu Problem trgovine ženama koje su ujedno posmatrane kao predmet prostitucije predstavlja ozbiljan društveni problem i ne razara samo Bosnu i Hercegovinu, već ovaj problem kriminalne delinkvencije predstavlja jedan globalni problem koji pogađa, muči i zabrinjava gotovo sve zemlje u regionu jugoistočne Evrope i šire u svijetu, što se vidi i iz do sada provedenih objavljenih istraživanja, sa kriminološko-krivično-pravnog aspekta. Naučni značaj istraživanja trgovine ženama proizilazi iz značaja i karakteristika ovog problema. Za ovaj problem se može reći da je to problem ovog vremena na globalnom planu. Jako je izražen u svim zemljama širom svijeta a u našoj zemlji je prisutan posljednjih godina i ima tendenciju rasta. Ovaj problem je uzrokovan stanjem u društvu i porodici.

“ Društveni značaj istraživanja ove pojave danas se nalazi u krizi, a prisutna je ozbiljna patologija (trgovina ženama koje su predmet prostitucije) i ukoliko se nastavi sa daljim trendom rasta može društvo dovesti u još teže krizno stanje propraćeno nesagledivim posljedicama. ”

Društvena optavdanost pristupa tematskom razmatranju Trgovina ženama koje su i predmet prostitucije predstavlja ozbiljan društveni problem koji razara i ponidaštava ne samo Bosnu i Hercegovinu, već je to i globalni problem, tj jedna vrsta organizovanog kriminaliteta na globalnom planu. Naučno stručnim istraživanjima, realno se očekivalo u nauci, da se provjere već stečena naučna saznanja u društvenoj praksi što bi bila osnova za rješavanje ovakog složenog problema u Bosni i hercegovini, a to i statističke činjenice/pokazatelji potvrđuju.

Kocka – jedan od oblika biznisa Biznis kockanja prelazi u fenomenološki oblik organizovanog kriminaliteta u slučaju kada se organizuju prevare u igri, kada reketaši djeluju svojim uhodanim metodama rada. Uobičajnim metodama: obilježavanjem teritorije, zakupljivanjem mašina, uklanjanjem protivnika i pružanjem zaštite uz naknadu, uzimanje dijela prihoda. Biznis kockanja je zabranjen, ali bez obzira na to kockarske organizacije rade ilegalno, a novčani prihodi su enormno visoki.

Pranje nelegalno stečenog novca je protivpravni postupak legalizacije kapitala stečenog kriminalnom djelatnošću. Sastoji se u falsifikovanju poslovno finansijske dokumentacije i manipulaciji u sistemu međubankarskih transakcija. Porijeklo prljavog, odnosno nelegalno stečenog novca potiče od nelegalne trgovine, iz skrivenih ili pronevjerenih fondova izražen na utajama poreza, ilegalnom trgovinom drogama i opijatima, iz organizovane biznis kocke, prostitucije i raznih oblika reketa, kao i procesima privatizacije kapitala u bivšim socijalističkim zemljama Istočne Evrope i organizovanih kanala kriminaliteta na Zapadu. Pranje nelegalno stečenog novca predstavlja međunarodni problem razvijenih zemalja i ostalih zemalja u razvoju koje su prošle ili prolaze tranziciju. Pranje nelegalno stečenog novca ugrožava i finansijski oštećuje, odnosno potkopava svaku državu.

Reket reformisani oblik ucjene i iznude Reket predstavlja savremene vidove reketiranja u krivično-pravnom smislu, profesionalne ucjene i iznude. On je posebna i profesionalna vrsta kriminalne rente, oblik profesionalnog kriminaliteta zasnovan na sistemu prijetnje, prinude i nasilja. U ovaj fenomenološki oblik spada „utjerivanje duga“ odnosno oblik profesionalnog kriminaliteta, koji se odvija kroz faze, i to: u prvoj fazi utjerivač duga podsjeća dužnika učtivo na dospjelo dugovanje i određuje mu vremenski period (rok) da ispuni obavezu. u drugoj fazi reketar čini klasično izvršenje krivičnog duga iznude, gdje pojedinac ili grupa u namjeri da sebi pribavi protivpravnu imovinsku korist silom ili prijetnjama prisiljava drugo lice da mu preda određenu imovinsku korist. u trećoj fazi nudi se navodna zaštita uz obavezu plaćanja određenog novčanog iznosa od strane osobe kojoj se nudi takva zaštita, a koju on nije tražio.

Drugi fenomenološki oblici kriminaliteta U druge oblike devijantnog ponašanja spadaju delikti novijeg sadržaja koji nemaju prevashodno, odnosno isključivo koristoljubiv motiv, ali se njima onemogućavaju ili oštećuju određena imovinska prava drugih – oduzimanje tuđe stvari, uništavanje ili oštećenje tuđe stvari, ugrožavaju prava i slobode, kojom prilikom se kod žrtve stvara nesigurnist u fizičkom i psihičkom smislu, kao što su: a) kompjuterski kriminalitet, b) dječija pornografija i internet, c) menadžeri u ulozi mobing – moderatora nad ženama, e) ekološki kriminalitet.

Pod opasnim aktivnostima za životnu sredinu Savjet Evrope je predvidio: proizvodnju, rukovanje, skladištenje, uzgajanje, utovar, istovar jedne ili većeg broja opasnih supstanci ili svaku djelatnost koja je slične vrste u vezi sa ovim opasnim supstancama.