OPERACJE I TECHNIKI OPERACYJNE dr in Andrzej KIJ

OPERACJE I TECHNIKI OPERACYJNE dr inż. Andrzej KIJ WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Temat: Operacje reagowania kryzysowego WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Zagadnienia: 1. Ogólne założenia operacji reagowania kryzysowego 2. Rola i zadania Sił Zbrojnych w operacji reagowania kryzysowego. 3. Współczesne operacje reagowania kryzysowego. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Pokój jest niczym innym, jak tylko zawieszeniem broni, które trwać będzie tak długo, jak rzetelni jego zwolennicy będą w stanie bronić go w razie potrzeby siłą. . . Władysław Sikorski WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Zagrożenia i wyzwania • Wojna i agresja zbrojna • Kryzysy i konflikty lokalne • Regiony nadmiernej koncentracji potencjału militarnego • Proliferacja broni masowego rażenia • Zagrożenia ekonomiczne • Niebezpieczeństwo nowych podziałów w Europie • Niekontrolowane migracje transgraniczne • Terroryzm i przestępczość zorganizowana WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Kryzys – identyfikacja problemu WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Kryzys (gr. krisis – przesilenie). . . Moment przełomowy, rozstrzygający, punkt zwrotny. Pojęcie to powiązane jest ze wszystkimi dziedzinami życia człowieka i społeczeństw, np. kryzys polityczny, rządowy, państwa, wartości, ekonomiczny, międzynarodowy. . . WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Kryzys a konflikt Konflikt społeczny to stosunek (stan) między grupami lub klasami społecznymi, wynikający ze sprzeczności ich żywotnych interesów, a także ze sprzeczności wartości i celów uznawanych przez te grupy, wyrażający się w działaniach jednej lub dwóch stron, zmierzający do narzucenia swojej woli lub zachowania swego stanu posiadania. Kryzys społeczny to proces subiektywnie patologiczny, polegający na naruszeniu równowagi w formach życia zbiorowego, spiętrzenie konfliktów i sprzeczności interesów grożących otwartą walką i rozbiciem określonej organizacji. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Kryzys /perspektywa amerykańska/ Wypadek lub sytuacja powodująca zagrożenie dla Stanów Zjednoczonych, ich terytorium, obywateli, sił wojskowych, majątku lub istotnych interesów. Wypadki rozwijają się w szybkim tempie, wywołując problemy o takiej wadze dyplomatycznej, ekonomicznej, politycznej lub militarnej, że dla osiągnięcia celów narodowych angażowane są wojska Stanów Zjednoczonych. JP 1 -02 Department of Defence Dictionary of Military and Associated Terms, kwiecień 2001. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Kryzys międzynarodowy. . . Moment przełomowy w napiętych stosunkach między państwami. Może się wyrazić w skrajnej formie jako konflikt międzynarodowy lub wojna. Oznacza brak porozumienia i współpracy w danym momencie. . . WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Konflikt międzynarodowy (łac. conflictus – zderzenie) Najostrzejsza forma sporu międzynarodowego. Może przebiegać w postaci werbalnej – zgłaszanie protestu, sprzeciwu, ostrzeżenia czy groźby lub w postaci akcji o różnym natężeniu (zerwanie stosunków dyplomatycznych, blokada, embargo, demonstracja siły, użycie siły – konflikt zbrojny). . . WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Wojna Zjawisko społeczno-polityczne polegające na podjęciu decyzji o walce zbrojnej przez podmioty prawa międzynarodowego. Wojna wiąże się z momentem zerwania stosunków pokojowych i przejścia do stosunków wojennych. . . Użycie siły (np. represalia) nie jest zawsze tożsame z wojną, a w czasie wojny mogą być utrzymane stosunki dyplomatyczne (np. wojna Irak – Iran w latach 80. ) WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Represalia. . . odwetowe środki przymusu anulujące zwykłe normy prawa międzynarodowego, stosowane w odpowiedzi na bezprawne działanie innego państwa. Przy ich stosowaniu obowiązuje zasada proporcjonalności i humanitarności. . . Do najpowszechniejszych represalii należą: • embargo; • blokada; • okupacja pokojowa. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Ogólne założenia operacji reagowania kryzysowego WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Deklaracja Londyńska (06 lipiec 1990) ü Zdolności w zakresie podejmowania działań wykraczających poza art. 5 Traktatu; ü Włączenie problematyki operacji pokojowych i akcji humanitarnych do obszaru współpracy w ramach Pf. P; ü Udzielenie pomocy ONZ w realizacji mandatu operacji pokojowej w byłej Jugosławii. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Koncepcja Strategiczna (Rzym 1991) „Nowy profil Sojuszu Północnoatlantyckiego” Cztery podstawowe obszary zadaniowe: G Współpraca; G Dialog; G Obrona kolektywna; G Reagowanie Kryzysowe i Zapobieganie Kon WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Cele Operacji poza art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego do 1998 ü Wsparcie procesu pokojowego w danym regionie; ü Niesienie Pomocy Humanitarnej; ü Zapobieganie rozprzestrzeniania się konfliktu na kraje sąsiadujące. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Nowa Koncepcja Strategiczna Sojuszu Szczyt Waszyngtoński’ 99 Pojawienie się nowego obszaru zadaniowego, określonego mianem „Rozwiązywania Kryzysów” WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Nowe zagadnienia w aspekcie Reagowania Kryzysowego 1. Zachowanie zasadniczego znaczenia obrony kolektywnej i więzi transatlantyckiej - jako nieodłącznych cech Paktu Północnoatlantyckiego i podstawowego warunku jego zdolności do działania oraz realizacji całego spektrum zadań. 2. Zdolności polityczne i militarne Sojuszu stanowią zarazem bazę umożliwiającą zapobieganie konfliktom, ich przezwyciężanie, partnerstwo i współpracę – zwłaszcza w odniesieniu do wyzwań mogących się pojawić przed Sojuszem. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Nowe zagadnienia w aspekcie Reagowania Kryzysowego 3. W porównaniu z Koncepcją Strategiczną z 1991 roku, następuje wyraźne przesunięcie wysiłku w kierunku zdolności do reagowania kryzysowego, jednakże w dalszym ciągu na bazie politycznej i militarnej zdolności obronnej. 4. Koncepcja ogranicza geograficzny zakres działania NATO do obszaru euroatlantyckiego, co wskazuje, że Sojusz nie zamierza być siłą działającą globalnie. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Nowe zagadnienia w aspekcie Reagowania Kryzysowego 5. Operacje wykraczające poza artykuł 5 mają być prowadzone na podstawie mandatu RB ONZ NATO nie wyklucza jednak możliwości prowadzenia tego rodzaju operacji również bez wyraźnego mandatu, lecz w zgodzie z prawem międzynarodowym i na zasadzie konsensusu państw członkowskich. 6. W koncepcji uwypukla się europejski wymiar NATO, włącznie z możliwością wykorzystania środków i możliwości Sojuszu do operacji europejskich. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Podstawy CRO MC 400/2 z 16 maja 2000 roku „Wdrożenie wojskowej Koncepcji Strategicznej Sojuszu” Reagowanie Kryzysowe – ocenia się jako jedno z trzech podstawowych zadań Sojuszu MC 133/3 z 28 sierpnia 2000 roku „Proces Planowania Operacyjnego NATO” – obejmuje proces planowania, zarówno dla potrzeb obrony kolektywnej, jak i CRO’s MC 327/2 z 30 maja 2001 roku „Wytyczne polityki wojskowej NATO do Operacji Reagowania Kryzysowego nie spełniających wymagań art. V WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Cel operacji Zapobieganie (rozwiązywanie) sytuacji kryzysowych, zagrażających bezpieczeństwu członków Sojuszu lub jego stabilności na obrzeżach obszaru traktatowego WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Definicja Operacje Reagowania Kryzysowego są to różnego rodzaju działania militarne i niemilitarne, kierowane przez NATO, przy wsparciu i akceptacji międzynarodowych organizacji politycznych, wojskowych, humanitarnych i gospodarczych. Mogą być prowadzone w różnej formie, obejmując swoim zasięgiem wszystkie działania, które nie dotyczą art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Formy v Akcje ratownicze i ewakuacyjne; v Akcje Humanitarne; v Świadczenia pomocy w przypadku katastrof i klęsk żywiołowych; v Operacje wsparcia pokoju (PSO); v Operacje militarne. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Zasady 1. Celowość. 2. Wytrwałość. 3. Jedność dowodzenia. 4. Jedność wysiłku. 5. Wiarygodność. 6. Przejrzystość operacji. 7. Bezpieczeństwo. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Zasady 8. Elastyczność. 9. Promowanie współpracy i zgody. 10. Bezstronność. 11. Użycie siły. 12. Wzajemny szacunek. 13. Swoboda manewru. 14. Legitymizacja. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Determinanty § Wsparcie i akceptacja ze strony międzynarodowych organizacji politycznych, militarnych, humanitarnych, gospodarczych; § Uczestnictwo jest kwestią narodową; § Operacją kieruje NATO. § Zachowanie zdolności do obrony kolektywnej; § Operacje reagowania kryzysowego mogą być podobne do operacji w ramach artykułu 5. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Zarządzanie kryzysowe • Redukowanie napięć w celu uniknięcia kryzysu; • Rozwiązanie kryzysu zanim przerodzi się on w konflikt; • Zapewnienie gotowości elementów cywilnych i militarnych do odpowiedniego reagowania w zależności od sytuacji; • Reagowanie w przypadku wybuchu konfliktu w celu zapobieżenia jego eskalacji; • Ustanowienie normalnych warunków po rozwiązaniu konfliktu. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Opcje reagowania kryzysowego Przedsięwzięcia dyplomatyczne Przedsięwzięcia gospodarcze Działania wojskowe Deeskalacja / Eskalacja WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Dyplomatyczne G publiczne zajęcie stanowiska przez czołowych polityków; G noty dyplomatyczne w odniesieniu do „zakłócania pokoju“ G intensyfikacja działań NATO – udział w gremiach dążących do rozwiązania konfliktu, przede wszystkich w ramach ONZ i OBWE; G odwołanie ambasadorów i przedstawicielstw wojskowych; G wspólne oświadczenie w imieniu SOJUSZU. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Gospodarcze - POZYTYWNE Stosunki/relacje handlowe Stosunki finansowe Stosunki Technologiczne Ulepszenia w zakresie polityki celnej Rozwój pomocy Udzielanie Gwarancja licencji inwestycyjna Większość ulepszeń Eksport. - poręczenia Pomoc techniczna kredytowe Obniżenie cła Wymagania w zakresie Transfer technologii przepływu kapitału Subwencja (zapomogi) Sterowane centralnie Prawo państwowe ulepszenia WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Gospodarcze Negatywne - sankcje gospodarcze Stosunki handlowe Stosunki finansowe Embargo Zamrożenie wierzytelności Stosunki technologiczne Bojkot Kontrola transferu kapitału Zwiększenie opłat celnych Wywłaszczanie Dyskryminacja celna Dodatkowe przeciwdziałania Kwoty Wstrzymanie pomocy Ograniczenie w zakresie rozwoju połączeń lotniczych Cofnięcie gwarancji inwestycyjnych BLOKADA Odebranie licencji Ograniczenia pomocy technicznej Ograniczenia w zakresie Transferu technologii WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Rola i zadania Sił Zbrojnych w operacji reagowania kryzysowego WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Operacje poniżej progu wojny Wojna Operacje wojenne Pokój mało stabilny (wrażliwy) Pokój Konflikt poniżej Operacje wymuszania progu wojny pokoju, działania prewencyjne Operacje pokojowe Pokój mało stabilny (wrażliwy) Pokój WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Kryteria klasyfikowania operacji • • • Wojenne cel Poniżej progu wojny Opóźniające sposób osiągnięcia celu Obronne Narodowe przynależność sił Sojusznicze Zaczepne zaangażowane rodzaje Sił Zbrojnych Wielonarodowe …lądowe środowisko Wojsk Lądowych Przeciwterrorystyczne …w terenie górzystym Sił Powietrznych inne Antynarkotykowe …w warunkach pustynnych Sił Morskich Wymuszania pokoju… Połączone WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Militarne G Zapobiegawczy efekt polityczny (zerwanie współpracy wojskowej); G Zmniejszenie ryzyka w większym znaczeniu (współpraca wojskowa ze stroną zagrożoną); G Opcje wynikające z umów o redukcji i kontroli zbrojeń (kontrole, sankcje); G Monitorowanie rozwoju sytuacji w rejonie potencjalnego konfliktu (loty rozpoznawcze, dozorowanie granic, działania wywiadu); G Wzrost gotowości do reakcji na rozwijający się konflikt (wzrost gotowości bojowej wojsk, ćwiczenia wojskowe); WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Militarne G Odstraszanie i demonstracja woli Sojuszu do działania (utworzenie sił zadaniowych, wysłanie wojsk w rejon konfliktu); G Opanowanie konfliktu z użyciem ograniczonych środków militarnych (obserwatorzy wojskowi, kontrola przestrzegania embarga); G Opcje w przypadku dużego prawdopodobieństwa wybuchu walk lub ich zaistnienia (prze-prowadzenie operacji wojskowej); G Deeskalacja kryzysu (wycofanie wojsk). WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Typologia Operacje Reagowania Kryzysowego Operacje Wsparcia Pokoju Inne operacje reagowania kryzysowego i zadania spoza art. . V WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Operacje wsparcia pokoju - NATO Zapobieganie konfliktom. Ustanowienie pokoju. Utrzymanie pokoju. Budowanie pokoju. Wymuszenie pokoju. Pomoc humanitarna. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Inne Operacje Reagowania Kryzysowego Wsparcie operacji humanitarnych Pomoc w usuwania klęsk i katastrof Poszukiwanie i ratunek personelu będącego w niebezpieczeństwie Operacje ewakuacji osób nieuzbrojonych Pomoc wojskowa/wsparcie władz cywilnych WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Wnioski i konkluzje WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Prognoza WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Cechy Asymetria Wojna nie z państwem ale np. organizacją terrorystyczną Religijne lub ideologiczne podłoże konfliktu WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Niebezpieczeństwa Siły Zbrojne są przygotowane do walki przeciwko innemu państwu (przeciwko siłom zbrojnym) Wyrafinowane technologie mogą okazać się mało przydatne Wojna i terroryzm przenikają się wzajemnie - trudność w identyfikacji przeciwnika WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

Literatura • Dworecki S. , Od konfliktu do wojny, Warszawa 1997. • FM 3 -07 (100 -20) Stablility Operations and Suport Operations, Department of the Army, luty 2003. • Gearty C. , Terroryzm, Warszawa 1998. • Heisbourg F. , Wojny, Warszawa 1998. • Huntington S. , Zderzenie cywilizacji, Warszawa 1997. • Kaczmarek W. [red. nauk. ], Identyfikacja i charakterystyka sytuacji kryzysowych, W-wa 2004. • Kitler W. , Wiśniewski B. , Prońko J. , Problemy zarządzania kryzysowego w państwie, Warszawa 2000. WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA